Ünite 9: Max Weber: Biyografisi ve Düşünsel Kaynakları — Önemli Kavramlar

Almancada hem egemenlik hem de otorite anlamına gelen terim olup Weber tarafından her iki anlamda da kullanılmıştır. Bir toplumun meşruiyet temelli güç ilişkilerini ve örgütsel düzenlerini açıklamak için merkezi bir kavramdır.

Kökleri dinsel inanca dayanan ancak Weber sosyolojisinde liderin sıradışı kişilik özelliklerine ve kitlelerin inancına dayanan otorite tipidir. Kriz dönemlerinde ortaya çıkar ve devrimci bir toplumsal değişme aracı olarak işlev görür.

Meşruiyetini çok eski geleneklerden ve kuralların kutsallığına duyulan inançtan alan otorite biçimidir. İngiliz monarşisinde tahtın ilk çocuğa geçmesi veya patrimonyal yönetimler bu sisteme örnek oluşturur.

Hukuk kurallarına ve uygun prosedürlere dayanan modern otorite tipidir. Liderlerin ve yasaların ancak yasal prosedürlere uygun olarak konuldukları takdirde meşru kabul edildiği sistemdir.

Rasyonel-yasal sistemdeki yönetim aygıtı olup kuralların kamu çıkarına uygun uygulanmasını sağlar. Uzmanlaşma, liyakat ve yazılı kurallara dayanan bu yapı Weber tarafından aklın 'çelik kafesi' olarak da nitelendirilmiştir.

Gelir-yaratıcı mülk sahipleri arasında yer alan, yatırımlardan veya şirket hisselerinden gelen düzenli gelirle geçinen insanlardır. Örneğin birkaç kuşaktır toprağa sahip olan büyük toprak sahipleri rantiyelere örnek teşkil eder.

Kendi mülklerini ticari kazanç elde etmek amacıyla işleten tüccar, armatör ve banker gibi aktörlerden oluşan mülk sahibi sınıf kesimidir. Rantiyelere kıyasla genellikle daha fazla ekonomik güce ancak daha az toplumsal itibara sahiptirler.

Toplumda mal ve hizmet sağlayacak konumlara ulaşabilecek benzer ekonomik güçlere ve piyasa konumlarına sahip insanlardan oluşan istatistiksel topluluktur. Sınıf davranışı amaçsal-rasyonel eylem karakteri taşır.

İnsanların kökenleri, yetişmeleri, karakterleri ve hayat tarzlarına atfedilen onur veya itibar değerlendirmelerine dayanan gruplardır. Statü yönelimli davranış değer-rasyonel eylem örneğidir.

İnsanların muhtemel eşlerini kendi toplumsal dengekleri ve statü gruplarıyla sınırlaması taktiğidir. Bu sayede benzer değerler ve hayat tarzları nesiller boyu korunur ve statü sınırları tahkim edilir.

Ortak statü konumundakilerin sermayelerini veya mesleki yatırımlarını korumak için ekonomik fırsatları ve rekabeti yabancılara kapatma amacıyla yasal ve toplumsal eylemlere girişmesidir. Hekimlik veya lonca tekelciliği buna örnektir.

Karizmatik liderliğin uzun vadede istikrarsız olması nedeniyle halefin belirlenmesi ve gündelik kararların alınması zorunluluğundan doğan sorundur. Zamanla karizma geleneksel veya rasyonel kurallara evrilerek rutinleşir.

Emirleri uygulamak için lidere kesinlikle sadık bir idari yönetim aygıtına (hizmetkârlar topluluğuna) gerek duyulan daha büyük yapıdaki geleneksel egemenlik biçimidir.