Ünite 8: Vılfredo Pareto’nun Sosyolojisi — Önemli Kavramlar

Toplumsal eylemi, eyleyen bireyin ona yüklediği öznel anlamı kavrayarak açıklama yöntemidir. Weber'e göre sosyolojinin temel görevi, dışsal gözlemin ötesine geçip eylemin içsel mantığını anlamaktır.

Araştırmacının kişisel inanç, siyasi görüş ve ekonomik çıkarlarının bilimsel araştırma sürecini etkilememesi ilkesidir. Bu, bilimin nesnelliğini korumak için zorunlu bir metodolojik duruştur.

Toplumsal gerçekliği anlamak için geliştirilen, mantıksal olarak tutarlı ve rasyonel kurgusal modellerdir. Gerçekliğin kendisi değil, gerçekliği analiz etmek için kullanılan bir araçtır.

Bireyin bir amaca ulaşmak için araçları ve olası sonuçları hesaplayarak hareket etmesidir. En rasyonel eylem biçimi olarak kabul edilir ve modern toplumun temelini oluşturur.

Eylemin sonucundan ziyade, eylemin kendisinin taşıdığı etik, estetik veya dini değerlere bağlı kalınarak yapılmasıdır. Aktör, sonuçları ne olursa olsun inandığı ilkeye göre hareket eder.

Kuşaktan kuşağa aktarılan alışkanlıklar ve köklü adetler tarafından belirlenen davranış biçimidir. Birey, yeni bir durumla karşılaştığında bile eski kalıpları takip etme eğilimindedir.

Bireyin anlık hisleri, öfke, sevinç veya korku gibi duygusal durumları tarafından yönlendirilen eylemdir. Weber bu eylem tipini rasyonel bir temeli olmayan 'tortu' olarak görür.

Toplumsal ilişkilerin belirli kurallar çerçevesinde yürümesini sağlayan ve ihlal edildiğinde yaptırımları olan yapıdır. Bireylerin bu düzene neden uydukları, meşruiyetin kaynağını oluşturur.

Toplumsal hayatın, geleneksel ve duygusal unsurlardan arınarak hesaplanabilir, teknik ve bilimsel yöntemlerle düzenlenmesi sürecidir. Modern kapitalizmin ve devletin temel karakteridir.

Bireylerin amaçsal veya değer-rasyonel temelde, rasyonel bir çıkar veya mutabakat çerçevesinde kurdukları toplumsal ilişkilerdir. Umumi ilişkilerin aksine daha soğuk ve hesaplıdır.

Toplumun bir kesiminin, diğer kesim üzerinde emir verme ve bu emirlerin yerine getirilmesini sağlama yetkisidir. Weber'e göre bu, meşru düzenlerin bir sonucu olarak ortaya çıkar.