Kültür EndüstrisiToplumdaki kültürel çeşitliliğin tek tip bir popüler kültüre dönüştürülmesiyle kitlelerin manipülasyona uğratılmasını ifade eden Adorno kökenli kavramdır. Günlük yaşamın sıkıntılarından aldatıcı bir rahatlama sağlayarak kitlelerin kapitalist düzene uyumunu ve eleştirel bilincini yitirmesini kolaylaştırır.
HegemonyaKaba güç kullanılmaksızın, medya, din, eğitim ve aile gibi kurumlar aracılığıyla toplumun rızasının rızaya dayalı ve örtük bir biçimde kazanılması durumudur. Elit toplum, kendi egemen durumunu doğal ve normal göstererek insanların bilincini bu yolla kontrol altında tutar.
Karşıt-HegemonyaAntonio Gramsci'nin medyanın hegemonya dalgasını kıracak bir duruş ve direnç olarak tanımladığı kavramdır. Medya okuryazarlığı eğitimiyle öğrencilerin pasif eleştirmen değil, hegemonyayı deşifre eden aktif üreticiler olması gerektiğini savunur.
İletişimsel Eylem YaklaşımıJürgen Habermas'ın bürokrasi ve rasyonalitenin egemen olduğu 'sistem dünyası' ile bireylerin günlük yaşamı olan 'yaşam dünyası' arasındaki çelişkiyi ifade eden yaklaşımıdır. Yaşam dünyasının sömürülmesine karşı özgür iletişimin önündeki engellerin kaldırılmasını amaçlar.
SöylemMichel Foucault'ya göre insanları biçimlendiren ve oluşturan enformasyonu ifade eder. Güç odakları tarafından oluşturulur ve sürdürülür; bu nedenle bilgi ve gerçeklik, onu üreten güç ilişkilerinden bağımsız düşünülemez.
Bankacı Eğitim ModeliPaulo Freire'nin eğitmenin sürekli anlatıcı konumunda olduğu, öğrencilerin ise bilgiyi mekanik olarak ezberlediği klasik aktarmacı eğitim modeli için kullandığı terimdir. Eğitmen yatırımcı, öğrenci ise sadece bilgiyi istifleyen pasif yatırım nesnesidir.
Sorun Tanımlayıcı ÖğretimFreire'nin bankacı eğitim modeline karşı önerdiği, dünyayı öğrenilecek hazır bilgiler demeti değil incelenip düzeltilecek bir sorunsal olarak gören eğitim modelidir. Öğrencinin sorunu fark etmesini, eleştirel çözümleme yapmasını ve eyleme geçmesini sağlar.
PraksisKuram ve eylem birlikteliğini ifade eden, ezilenlerin ezici yapıyı değiştirmek ve dönüştürmek adına üstlendikleri bilinçli sorumluluk ve pratik eylem biçimidir.
Bilinçlenme (Conscientizaçao)Paulo Freire'nin kavramı olup, kişinin çevresindeki sosyal, politik ve ekonomik çelişkileri algılayarak ezici unsurlara karşı sorgulayıcı bir bakış açısıyla gerçekleştirdiği dönüştürücü eylem ve farkındalık düzeyidir.
Aldanmışlık (False Consciousness)T.W. Adorno'nun çalışmalarında ele aldığı, kişinin kendini sömüren yapıya kanması ve üretim/tüketim mekanizmalarının sorgulamadan çalışan bir dişlisi haline gelmesini ifade eden yabancılaşma durumudur.
İnsandışılaştırma (Dehumanization)Paulo Freire tarafından daha yetkin bir insan olma çabasının manipülasyon ve baskı yoluyla sekteye uğratılması veya engellenmesi durumu olarak tanımlanan kavramdır.
Doxaİnsanların inandıkları, doğru sandıkları ancak kanıtlanmamış olan yaygın bilgilerin ve kabullerin oluşturduğu düzeydir.
LogosBir şeyi anlaşılır kılan mantıksal temeli ifade eden ve doxa düzeyindeki yanılgıların yerini alması gereken gerçek algı düzeyidir.
