← Ünite 6
Veri Gazeteciliği

Ünite 6: AÇIK VERİ, AÇIK TOPLUM, AÇIK DEVLET VE VERİ GAZETECİLİĞİ

2009 Açık Veri Girişimleri (ABD, İngiltere, Kanada, NZ)
2009 yılında ABD, İngiltere, Kanada ve Yeni Zelanda hükümetleri kamu verilerini açıkça kamuoyuna sunacaklarını açıklayarak dünyada açık hükümet verisi hareketinin öncüsü olmuşlardır.
19. Yüzyıl Londra Kolera Salgını ve Dr. John Snow
Dr. John Snow, Londra'daki kolera ölümlerini gösteren veriler ile su kuyularının yerini birleştirerek salgının içme suyundan kaynaklandığını kanıtlamış ve Londra kanalizasyon sisteminin kurulmasını sağlamıştır.
Kanada'da 3.2 Milyar Dolarlık Vergi Kaçakçılığı
Kanada hükümetinin açık verileri yayımlaması sayesinde, hayır kurumları üzerinden yürütülen 3.2 milyar dolar tutarındaki devasa vergi kaçakçılığı ortaya çıkarılmıştır.
Trafford Belediyesi 15 Elektroşok Cihazı Projesi (2015)
İngiltere'deki Trafford Belediyesi, 2015 yılında ölüm, obezite ve hastalık açık verilerini analiz ederek en riskli bölgelere ambulans öncesi ilk müdahale için 15 adet elektroşok aleti noktası yerleştirmiştir.

Anahtar Kavramlar

Açık Veri (Open Data)Herhangi bir telif hakkı, patent veya kontrol mekanizmasına tabi olmaksızın herkes tarafından serbestçe erişilebilen, kullanılabilen, değiştirilebilen ve yeniden dağıtılabilen veri kümesidir. Vatandaşların yaşam standardını iyileştirmek ve toplumsal fayda sağlamak amacıyla sunulur.
Açık Hükümet Verisi (Open Government Data)Kamu kurum ve kuruluşları tarafından görevleri gereği toplanan veya üretilen, gizlilik ve güvenlik kısıtlaması içermeyen verilerin kamuoyunun erişimine ve tekrar kullanımına sunulmasıdır. Yönetimde şeffaflık, hesap verebilirlik ve vatandaş katılımı sağlamada temel araçtır.
Şeffaflık ve Demokratik KontrolHükümetlerin bütçe harcamalarını, vergi kullanımını ve yasal süreçleri açık veri kanallarıyla halka sunarak yurttaşların devleti denetlemesine imkân tanıması ilkesidir. Finlandiya'nın Vergi Ağacı ve İngiltere'deki 'Paralarım Nereye Gidiyor' projeleri buna örnektir.
Kendi Kendini Güçlendirme (Self-Empowerment)Açık verilere erişen bireylerin, günlük hayatlarında daha doğru kararlar alabilmesi ve toplumsal yaşamda daha aktif ve bağımsız roller üstlenebilmesidir. Danimarka'daki engelsiz kamusal tuvalet haritası (findtoilet.dk) buna somut bir örnektir.
Veri Gazeteciliği (Data Journalism)Büyük veri kitlelerinin, kamu verilerinin ve istatistiklerin analiz edilerek, görselleştirilerek ve anlamlandırılarak haberleştirilmesi sürecidir. Gazetecilerin daha derinlemesine, kanıta dayalı ve kamu yararını gözeten haberler yapmasını sağlar.
Büyük Veri (Big Data)Geleneksel veri tabanlarıyla işlenemeyecek büyüklükte, çeşitlilikte ve hızda akan veri yığınlarıdır. Açık veri politikalarıyla birleştiğinde UNICEF'in çocuk sağlığı analizlerinde olduğu gibi kitlesel toplumsal sorunların çözümünde kullanılır.
Veri Kısıtlamaları (Data Restrictions)Kamu verilerinin açık veri haline gelmesini engelleyen yasal (telif/gizlilik), finansal (ücretli satış) veya teknolojik (kapalı dosya formatları) engellerdir. Bu kısıtlamalar verinin toplumsal potansiyelini kilitler.
Açık Devlet (Open Government)Şeffaflık, katılımcılık, bilgi edinme özgürlüğü ve teknolojik altyapıyı merkeze alarak halkı yönetimi irdelemeye ve iyileştirmeye teşvik eden devlet anlayışıdır.
Kamu Verilerinin Yeniden KullanımıKamu idaresinin ürettiği verilerin, üçüncü taraf girişimciler, yazılımcılar veya araştırmacılar tarafından yeni özel ürün, hizmet ve uygulamalara (örneğin Google Çeviri veya Husetsweb) dönüştürülmesidir.
Kötü / Hatalı Veri RiskiEksik, güncel olmayan veya yanlış toplanmış verilere dayanarak yapılan analizlerin insan hayatını veya kamu politikalarını olumsuz etkileme riskidir. Veri gazetecisinin veri kaynağına şüpheyle yaklaşmasını gerektirir.

Diğer Önemli Bilgiler

UNICEF 2014 Büyük Veri Raporu

UNICEF, 2014 yılı başlarında büyük veri analizleri ve verilerin tasnif edilip anlamlandırılması sonucunda milyonlarca yoksul çocuğun hayatının kurtarıldığını ve yaşam kalitesinin artırıldığını duyurmuştur.

Google Çeviri ve AB Açık Belgeleri

Google Translate, makine öğrenimi ve çeviri algoritmalarını eğitmek için Avrupa Birliği tarafından tüm resmî dillerde yayımlanan muazzam miktardaki açık AB belgesini kullanmaktadır.

Sınavda Dikkat Et

  • 2009 Yılı ve Öncü Ülkeler: Açık veri hareketinin hükümetler düzeyinde başladığı 2009 yılını ve öncü 4 ülkeyi (ABD, İngiltere, Kanada, Yeni Zelanda) sınav için mutlaka ezberleyin.
  • Dr. John Snow Örneği: Tarihteki ilk başarılı açık veri birleştirme örneği olarak Dr. John Snow'un Londra kolera salgını ve su kuyusu haritalandırması çalışması soru olarak gelebilir.
  • Açık Verinin 3 Temel Kısıtlaması: Açık verinin önündeki engeller yasal, finansal ve teknolojik kısıtlamalar olmak üzere 3 grupta toplanır; bu üçlü eşleştirmeye dikkat edin.
  • Trafford Belediyesi Vaka Analizi: Britanya'daki Trafford Belediyesi projesinde kullanılan sağlık verileri ve 15 adet defibrilatör (elektroşok cihazı) yerleşimi somut bir kamu sağlığı uygulamasıdır.
  • Hatalı Veri Riski (Şüphecilik): Veri gazeteciliğinde 'kötü/hatalı veri' kullanımının doğuracağı hukuki ve toplumsal riskler ile gazetecinin şüpheci yaklaşma zorunluluğu sıkça sorgulanır.
  • Kurumsal Değer Örnekleri: Google Çeviri'nin AB belgelerini kullanması, Hollanda Eğitim Bakanlığının maliyet azaltması ve Danimarka findtoilet.dk örneklerinin hangi değer kategorisine (ekonomik, idari, toplumsal) ait olduğunu iyi ayırt edin.