Ünite 8: AÇIK VERİ ENDEKSİNDE TÜRKİYE

2014 Açık Veri Endeksi Türkiye Editörleri

Open Knowledge tarafından hazırlanan 2014 Küresel Açık Veri Endeksi'nin Türkiye editörlüğünü genç veri gazetecisi Berkin Akkocaoğlu ve Pınar Dağ üstlenmiştir. Türkiye 2014 yılında %53 açıklık oranı ile dünya genelinde 30. sırada yer bulmuştur.

2015 Küresel Açık Veri Şampiyonu Tayvan

Tayvan, 2014 yılında Açık Veri Endeksi'nde 11. sırada yer alırken, 2015 yılında büyük bir hamle yaparak %78 açıklık oranı ile dünya birincisi olmuştur. Türkiye ise aynı yıl %37 açıklık ile 47. sıraya gerilemiştir.

Açık Verinin Küresel Ekonomik Potansiyeli

2015 Açık Veri Endeksi raporuna göre, kamu verilerinin vatandaşlara ve iş dünyasına açık standartlarda sunulması durumunda ortaya çıkacak küresel potansiyel ekonomik faydanın 1 trilyon doların üzerinde olduğu hesaplanmaktadır.

Türkiye'de En Açık Kurum TÜİK, En Kapalı Alan Harcamalar

2016 Açık Veri Endeksi sonuçlarına göre Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verileri %85 açıklık oranı ile Türkiye'deki en açık devlet kurumu verisi olmuştur. Buna karşın devlet harcamaları veri seti geçen yıl olduğu gibi %10 seviyesinde kalarak son derece kapalı bir grafik çizmiştir.

Anahtar Kavramlar

Açık VeriHerkesin özgürce erişebildiği, kullanabildiği, değiştirebildiği ve yeniden dağıtabildiği kamuya ait ya da genel yarar taşıyan veri setleridir. Metinde açık verinin 1 trilyon doların üzerinde potansiyel ekonomik fayda barındırdığı vurgulanmaktadır.

Açık ToplumŞeffaflık, hesap verilebilirlik, hukuk devletinin işleyişi, ifade ve basın özgürlüğü ile kamu harcamalarının denetlenebilirliği gibi zincirleme ilkelerin eksiksiz işlediği toplumsal yapıdır. Metinde veri gazeteciliği ve kısıtlanmayan internet erişimi açık toplumun temel direkleri arasında sayılır.

Küresel Açık Veri Endeksi (Global Open Data Index)Open Knowledge (Açık Bilgi Vakfı) tarafından yürütülen ve dünya ülkelerinin kamu veri setlerini açıklık standartlarına göre değerlendirip sıralayan uluslararası endekstir. Türkiye bu endekste 2014'te 30., 2015 ve 2016'da ise 47./45. sıralarda yer almıştır.

API (Application Programming Interface)Bir uygulamanın sahip olduğu işlev ve verilerin başka bir yazılım veya uygulama tarafından da doğrudan kullanılabilmesi için oluşturulmuş özel arayüz protokolüdür. Metinde Açık Veri Endeksi veri setlerinin API üzerinden doğrudan çekilebildiği belirtilmektedir.

Açık Veri Barometresi (Open Data Barometer)World Wide Web (WWW) Vakfı tarafından küresel ölçekte hazırlanan ve hükümetlerin açık veri politikalarını, uygulama başarılarını ve şeffaflık düzeylerini 115 ülkede ölçen bağımsız rapordur. Raporda hükümet verilerinin %90'ının henüz açık olmadığı tespit edilmiştir.

Makine Okunabilirlik (Machine-Readable)Verilerin insan müdahalesine gerek kalmaksızın bilgisayar yazılımları ve algoritmalar tarafından otomatik olarak işlenebilecek, ayrıştırılabilecek yapıda (CSV, JSON vb.) sunulması durumudur. WWW Vakfı hükümetlerin verileri bu formatta sunmasını önermektedir.

Open Knowledge (Açık Bilgi Vakfı)Dünya genelinde kamu verilerinin açık hale getirilmesini savunan, Küresel Açık Veri Endeksi'ni organize eden ve açık veri kültürünün yaygınlaşması için çalışan uluslararası sivil toplum kuruluşudur.

AVVGD (Açık Veri ve Veri Gazeteciliği Derneği)Türkiye'de açık veri bilincini artırmak ve veri gazeteciliği pratiklerini geliştirmek amacıyla faaliyet gösteren, WWW Vakfı'nın Açık Veri Barometresi Raporunu Türkçe'ye çeviren yerel dernektir.

Gapminder2005 yılında Gap Minder Vakfı tarafından geliştirilen, ülkelerin sosyo-ekonomik ve çevresel tarihsel verilerini etkileşimli kabarcık grafikleriyle görselleştiren gelişmiş açık veri analiz aracıdır.

Veri Merkezi (Data Center)Büyük miktardaki dijital verilerin, sunucuların ve ağ sistemlerinin güvenli bir şekilde toplandığı, depolandığı ve işlendiği fiziki tesislerdir. DataCenterMap verilerine göre dünyada 104 ülkede 3.625 veri merkezi bulunmaktadır.

Diğer Önemli Bilgiler

Hükümet Veri Setlerinin %90'ı Açık Değil

World Wide Web Vakfı'nın 2017'de yayımladığı 4. Açık Veri Barometresi Raporu'na göre, incelenen 115 hükümetin veri setlerinin %90'ı halka açık değildir. Ayrıca mevcut kamu verilerinin sadece %24'ü toplu olarak indirilebilmektedir.

Küresel Veri Merkezi Sayısı: 3.625

DataCenterMap ve Küresel Açık Veri Endeksi verilerine göre, dünya üzerindeki 104 farklı ülkede toplam 3 bin 625 fiziki veri merkezi (Data Center) bulunmaktadır.

Gapminder ile Türkiye Çocuk Ölümü ve Yaşam Süresi Analizi

2005 yılında kurulan Gapminder aracı ile Türkiye'nin 1800-2015 yılları arasındaki verileri incelendiğinde; kişi başına düşen gelir arttıkça 1000 doğumda görülen çocuk ölüm oranının düştüğü, beklenen yaşam süresinin ise belirgin biçimde yükseldiği somutlaşmaktadır.

Sınavda Dikkat Et

Küresel Açık Veri Endeksi'ni çıkaran kuruluş (Open Knowledge / OKFN) ile Açık Veri Barometresi Raporu'nu hazırlayan kuruluşu (World Wide Web / WWW Vakfı) birbiriyle karıştırmayın; sınavda kuruluş-rapor eşleştirmesi sorulabilir.
2014 Küresel Açık Veri Endeksi Türkiye editörlerinin Berkin Akkocaoğlu ve Pınar Dağ olduğunu, Türkiye'nin o yıl %53 açıklıkla 30. sırada yer aldığını unutmayın.
2015 Açık Veri Endeksi birincisinin %78 ile Tayvan, en sonuncusunun ise %3 ile Myanmar olduğunu ezberleyin; Türkiye 2015'te %37 açıklıkla 47. sıraya gerilemiştir.
2016 Türkiye verilerinde kurumlar arası zıtlığa dikkat edin: TÜİK %85 açıklıkla birinci kurumken, devlet harcamaları kategorisi %10 ile kapalı kalmıştır.
Açık veri indirme formatlarının CSV ve JSON olduğunu, yazılımsal entegrasyon arayüzünün ise API olarak adlandırıldığını teknik terim soruları için aklınızda tutun.
Açık Veri Barometresi Raporu'nun %90 veri kümesinin kapalı olduğu ve verilerin yalnızca %24'ünün toplu indirilebildiği sayısal verisini soru köklerinde arayın.
Gapminder aracının 2005 yapımı olduğunu ve Türkiye pratiğinde 1800-2015 yıllarında çocuk ölümlerinin düştüğünü, beklenen yaşam süresinin ise arttığını gösteren grafikleri temsil ettiğini bilin.