İnfografik
← Ünite 3
Girişimcilik

Ünite 3: Girişimcilik Türleri

Girişimcilik Türleri - kaynak sayfa görseli
Kaynak: ders kitabı, sayfa 63
3M ve 'Post-it' Başarı Öyküsü
Minnesota Mining and Manufacturing (3M) şirketi, iç girişimciliği teşvik etmek amacıyla çalışanlarına çalışma saatlerinin %15'ini kendi bağımsız projelerine ayırma izni vermektedir. Bu iç girişimci uygulama sayesinde Arthur Fry tarafından geliştirilen dünyaca ünlü 'Post-it' notlar ortaya çıkmış ve şirketin satışlarına büyük katkı sağlamıştır.
ASHOKA Vakfı ve Sosyal Girişimcilik
1980 yılında kurulan ASHOKA, sosyal girişimciliğin bir sektör olarak algılanmasını sağlamak ve bu sektörü destekleyen mekanizmalar oluşturmak amacıyla kurulmuştur. Kuruluş, sosyal girişimcilere sadece değişim oluşturdukları için değil, toplumun diğer üyelerine sivil katılım yolunu açtıkları için yatırım yapmaktadır.
General Electric ve Jack Welch Modeli
General Electric'in efsanevi CEO'su Jack Welch, kurumsal girişimcilik ve yönetici girişimciliğinin en iyi örneklerinden biridir. Welch, operasyonel düzeydeki yöneticileri işin sahibi kabul ederek prim ve hisse senedi sistemleri (personele %15 maaş artışı, yöneticilere %40 prim) uygulamış ve şirketi dünyanın en güçlüleri arasına taşımıştır.
Exitcom ile Elektronik Atık Geri Kazanımı
Türkiye'de kurulan 'Exitcom' adlı elektronik atık (e-atık) geri kazanım şirketi, tehlikeli maddeler içeren e-atıkları toplayarak metal, cam ve plastik gibi malzemeleri geri kazanmaktadır. Firma 2008 yılında 1.367 ton bilişim atığı toplamış olup, belediyelerle işbirliği yaparak atık toplama konteynerleri yerleştirmeyi planlamaktadır.

Anahtar Kavramlar

Bağımsız GirişimcilikYeni bir iş girişimi planlayan ya da tek başına bir işletmeyi sürdüren, meslek erbabı niteliğindeki bireysel girişimci türüdür. Örneğin, kendi hayallerini gerçeğe dönüştürmek için bireysel olarak tekil bir dükkân açıp işleten bir esnaf bu kapsamdadır.
Fırsatçı Bağımsız GirişimciTekil bağımsız girişimciliğin bir alt kolu olup, kısa dönemli anlaşmalarla ticari geri dönüşleri maksimize etmeye çalışan girişimcidir. Pazardaki geçici fırsatları hızle değerlendirerek kazanç elde etmeyi hedefler.
Seri / Daimi GirişimciBirden fazla girişimcilik faaliyetinde bulunan, yani eşzamanlı veya ardışık olarak birden fazla iş yürüten girişimci profilidir. Örneğin, başarısızlık veya fırsat gibi nedenlerle hayatı boyunca birden fazla farklı şirket kurmuş ve yönetmiş bir iş insanıdır.
Geleneksel Kadın GirişimciGenellikle 35-45 yaş aralığında, ilk iş deneyimini yaşayan, perakende veya hizmet sektöründe faaliyet gösteren ve kişisel tasarruflarıyla sermaye oluşturan kadın girişimcidir. Hem iş hem de geleneksel cinsiyet rollerini aynı anda dengeli yürütmeye çalışır.
Akademik GirişimcilikÜniversitelerdeki araştırmacı ve akademisyenlerin girişimci aktivitelere yönelmesi, ticari gelir üretmesi ve yenilikçi projeleri hayata geçirmesidir. Örneğin, üniversite laboratuvarında geliştirdiği teknolojiyi bir spin-off şirketi kurarak ticarileştiren bir profesördür.
İç Girişimcilik (Intrapreneurship)Mevcut ve faal bir organizasyon içerisinde, çalışanların risk alarak yenilik yapma ve bir fikri kârlı ürüne dönüştürme faaliyetleridir. Örneğin, 3M şirketinde çalışan Arthur Fry'ın çalışma saatlerinde geliştirdiği "Post-it" not buluşu iç girişimciliğin en net örneğidir.
Sosyal GirişimcilikKâr amacı gütmeksizin veya piyasa tabanlı faaliyetler kullanarak toplumun karmaşık sorunlarına yenilikçi çözümler getiren ve sosyal değer yaratan girişimcilik türüdür. Örneğin, ASHOKA vakfı desteğiyle toplumsal bir sorunu çözmek için sivil girişim başlatan bir bireydir.
Kurumsal GirişimcilikBüyük işletmelerin performans ve büyüme amacıyla risk alma, inovasyon, proaktiflik ve agresif rekabetçilik eğilimlerini kurumsal düzeyde sergilemesidir. Örneğin, General Electric CEO'su Jack Welch'in yöneticileri işin sahibi yaparak şirketi güçlendirmesidir.
Profesyonel / Yönetici GirişimcilikFaaliyet gösteren bir firmada, üst düzey yöneticilerin kuruma dinamizm getirmek amacıyla yenilikçi ve girişimci bir rol üstlenmesidir. Örneğin, Chrysler Motor'u zor durumdan kurtaran Lee Iacocca'nın yönetici girişimcilik sergilemesidir.
MBI (Management By In)Bir işletmenin kriz, kötü yönetim veya ölüm gibi nedenlerle işletme içinden gelen yönetici veya teknokratlara devredilmesi veya satılması durumudur. İç kaynaklı profesyonel yönetim devrini ifade eder.
MBO (Management By Out)Bir işletmenin, kendi dışındaki profesyonel yönetici veya teknokratlara devredilmesi veya satılması suretiyle yeniden yapılandırılmasıdır. Dış kaynaklı yönetici girişimcilik modelidir.
Teknik GirişimcilikBilişim, biyoteknoloji ve mühendislik gibi yeni bilimsel gelişmeleri ticarileştirerek geniş kitlelere sunan teknoloji odaklı girişimciliktir. Örneğin, ileri teknoloji alanında Ar-Ge yaparak düşük sermayeyle yüksek büyüme yakalayan bir yazılım firması kurucusudur.
Girişimci GirişimciliğiTecrübeli girişimcilerin, sektörde yeni olan ve uygun iş fikirleri bulunan firmaları satın alarak onlara yönetim ve ayakta kalma becerisi öğretip belirli bir büyüklüğe ulaştığında satmasıdır. Ortak iş yapma kültürünü destekler.
Çevre GirişimciliğiDoğanın ekolojik dengesini korumak ve bu alandaki fırsatları ticarileştirmek amacıyla yapılan girişimcilik faaliyetleridir. Örneğin, kullanılmış elektronik atıkları toplayıp geri dönüştüren "Exitcom" veya organik atıkları yok eden AFADS sistemidir.
Sanat GirişimciliğiYaratıcılık, yenilik ve risk alma süreçlerinde bir sanatçının belirsizlik altındaki yaratıcı tavır ve hareketleri ile girişimcinin karar verme süreci arasındaki bağı kuran girişimcilik türüdür.
Stratejik GirişimcilikFirmaların piyasadaki belirsizliklerle başa çıkabilmek ve refah sağlamak amacıyla fırsat arayıcı faaliyetler ile avantaj yaratıcı faaliyetleri birleştirerek stratejik kurgu yapmasıdır.
Yenilik GirişimciliğiHızlı büyüyen şirketlerde, bazen beklenmeyen sorunları çözmek bazen de kriz ortamında patlak veren yenilikçi tasarımların tabandan başlayarak organizasyon yapısına nüfuz etmesini sağlayan girişimcilik dinamiğidir.
Davranışsal ModelAkademik girişimcilik üzerinde etki eden faktörleri belirlemek için kullanılan ve üniversite ikliminin (yönetim desteği, güven, risk alma toleransı) araştırmacıların girişimci aktivitelerini etkilediğini savunan teorik yaklaşımdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Mario Rosato ve AFADS Sistemi

İspanya'dan elektronik ve çevre mühendisi Mario Rosato tarafından geliştirilen AFADS adı verilen çevre girişimciliği sistemi sayesinde organik atıklar düşük maliyetle yok edilebilmektedir. Bu yenilikçi sistemle küresel karbon salınımını %30 oranında azaltmak mümkün olmaktadır.

Hans Gutbrod'un Bisiklet Projesi

İngiltere'den Hans Gutbrod, Londra'da evden iş veya okula gitmeyi kolaylaştırmak için basit ve güvenilir bisikletler tasarlamıştır. Motorlu araç kullanımını azaltarak çevreye verilen zararı düşürmeyi hedefleyen bu bisikletler, sponsor şirketlerin reklamları sayesinde Londralılara ücretsiz olarak dağıtılmaktadır.

Marco Cremona ve HOTER Projesi

Malta'dan Marco Cremona tarafından geliştirilen HOTER isimli çevre girişimciliği projesi, otellerde ve büyük ticari binalarda sürdürülebilir su dönüşümünü sağlamaktadır. Bu proje sayesinde otel ve ticari binalarda su tüketimini %80 oranında azaltmak hedeflenmektedir.

Üniversite Kampüslerinden Doğan Sosyal Medya Devleri

Dünyanın en büyük teknoloji şirketleri temellerini üniversite kampüslerinde atmıştır. Google, Facebook ve YouTube gibi dev sosyal medya platformları, parlak fikirlerini hızlı büyümeye çevirebilen üniversite öğrencilerinin akademik girişimcilik faaliyetlerinin ürünüdür.

Lee Iacocca ve Chrysler Motor Dönüşümü

Profesyonel/Yönetici girişimciliğin en somut örneklerinden biri olan Lee Iacocca, içinde bulunduğu darboğazdan ve krizden kurtarmak amacıyla Chrysler Motor'u modernize etmiş ve başarılı bir yönetici girişimcilik profili sergilemiştir.

Jan Carlzon ve SAS Havayolları

Profesyonel ve yönetici girişimciliğin uluslararası alandaki önemli örneklerinden biri olan Jan Carlzon, Scandinavian Airlines System'i (SAS) içinde bulunduğu ciddi darboğazdan ve krizden başarıyla çekip çıkararak kurtarmıştır.

1980 Finansal Krizi ve Yönetici Girişimciliği

1980 Finansal Krizi, ekonomik sıkıntı yaşamakta olan girişimcilerin ekonomik kayıplarını en aza indirmek ve işletmeleri kurtarmak adına profesyonel ve yönetici girişimcilik türünün büyük bir ivme kazandığı ve yaygınlaştığı tarihsel bir kırılma noktasıdır.

1990'lardan Sonra Amerikan Üniversiteleri

1990'lı yıllardan itibaren Amerikan üniversitelerine yönelik devlet ödeneklerinin azalması ve eğitim maliyetlerinin yükselmesi bir kırılma noktası olmuştur. Üniversiteler geleneksel gelir kaynaklarının azalmasıyla rekabetçi piyasalara açılmış ve akademik girişimcilik faaliyetlerine hız vermiştir.

Jones-Evans (1995) Teknik Girişimcilik Sınıflaması

Jones-Evans (1995), teknolojiye dayalı girişimcileri girişimcilik öncesi tecrübelerine dayanarak araştırmacı, üretici, kullanıcı ve fırsatçı teknik girişimci olmak üzere dört farklı sınıfa ayırarak teknik girişimciliğin alt kırılımlarını ortaya koymuştur.

Sınavda Dikkat Et

  • Yöneticiler ve girişimciler arasındaki en temel farkın odak noktası olduğunu unutmayın; yöneticiler 'kaynaklara', girişimciler ise 'fırsatlara' odaklanır.
  • İç girişimcilik (intrapreneurship) sorularında 3M şirketinin %15 zaman kuralı ve 'Post-it' örneği sıkça sorulur, bu bağlantıyı unutmayın.
  • Profesyonel yönetici girişimciliğinde içten devir MBI (Management By In), dıştan devir MBO (Management By Out) olarak kodlanmıştır, bu kısaltmaları karıştırmayın.
  • Kadın girişimci tiplerinden geleneksel, modern, evcimen ve köktenci grupların ayırt edici özelliklerine (özellikle köktenci ve geleneksel ayrımına) dikkat edin.
  • Teknik girişimciliğin düşük teknolojili sektörlere kıyasla en büyük avantajının düşük sermaye ile yüksek büyüme hızı yakalamak olduğunu aklınızda tutun.
  • Sosyal girişimciliğin kurumsallaşmasında 1980 yılında kurulan ASHOKA vakfının rolü sınavda sıkça karşınıza çıkabilecek kritik bir bilgidir.
  • Bağımsız girişimciliğin kendi içinde tekil ve seri (daimi) girişimciler olarak ikiye ayrıldığını, bunların da kendi içinde fırsatçı, meslek erbabı gibi alt kolları olduğunu unutmayın.