Sesli Özet
← Ünite 3

Ünite 3: Girişimcilik Türleri — Sesli Özet

Dinleme Premium'a özel. 1. ünitenin sesli özeti ücretsiz; bu ünitenin seslendirme metni de aşağıda ücretsiz okunabilir.
Metni oku

Girişimcilik, piyasadaki fırsatları doğru bir şekilde analiz eden, bulduğu fırsatları değerlendirmek amacıyla risk alan ve toplumda yenilik ve değişim yaratmayı hedefleyen bireyleri kapsayan dinamik bir süreçtir. Bu süreçte yer alan pek çok farklı girişimci tipi bulunmakta olup, girişimcinin yoğunlaşacağı alan bakımından girişimcilik türleri büyük bir önem taşımaktadır. Girişimcilik kavramı genel olarak ortaya çıkma, şekillenme, orjinallik, organize olma ve icra edilme biçimlerine göre sınıflandırılmaktadır. Akademik literatürde ise bu sınıflandırma daha çok düşünsel, durumsal, eylemsel ve organize olma biçimlerine dayanmaktadır. Bu bağlamda bağımsız, kadın, akademik, iç, sosyal, kurumsal, profesyonel/yönetici, teknik, girişimci girişimciliği, çevreci, sanat, stratejik ve yenilik girişimciliği olmak üzere pek çok farklı tür karşımıza çıkmaktadır. Farklı girişimcilik türleri, bireylerin motivasyonlarına, faaliyet gösterdikleri alanlara, kurumsal yapıları içindeki konumlarına ya da toplumsal/çevresel duyarlılıklarına göre şekillenmektedir. Her bir girişimcilik türü kendine özgü dinamiklere, risk profillerine ve başarı kriterlerine sahiptir. Bu çeşitlilik, modern ekonomilerde girişimciliğin çok boyutlu bir olgu olduğunu açıkça ortaya koymaktadır. Bağımsız girişimcilik, girişimcilik alanında en yaygın olarak karşılaşılan türdür. Bu profildeki bireyler yeni bir iş girişimi planlamakta ya da tek başına bir işletmeyi sürdürmektedir. Genellikle tekil kişiler olan bağımsız girişimciler, meslek erbabı niteliğindeki yeteneklere sahip olup hayallerini gerçeğe dönüştürmek için eyleme geçen bireylerdir. Bağımsız girişimcilik kendi içinde tekil bağımsız girişimciler ve seri/daimi girişimciler olarak ikiye ayrılır. Tekil bağımsız girişimciler tek bir iş yürütürler ve bunlar da kendi içinde 'fırsatçı bağımsız girişimciler' (kısa dönem anlaşmalarla kazancı maksimize etmeye çalışanlar) ile 'meslek erbabı' (ürettiklerini satarak ayakta kalmaya çalışanlar) şeklinde alt sınıflara ayrılır. Seri veya daimi girişimciler ise birden fazla iş yürüten kişilerdir. Bu grup; daha önceki işletmesinden zorunlu ayrılan 'korumacılar', maddi kazanç fırsatı yakalayan 'fırsatçılar', bir dizi iş kurmayı strateji edinen 'grup oluşturanlar' ve sıfırdan yeni işler başlatıp büyüten 'organik seri girişimciler' olarak sınıflandırılmaktadır. Kadın girişimciler ile erkek girişimciler karşılaştırıldığında genel benzerlikler olmakla birlikte, kadınların farklı güdülere, iş hüneri düzeyine ve mesleki geçmişe sahip olduğu görülmektedir. Erkekler genellikle imalat ve inşaat sektörlerini tercih ederken, kadınlar ilk işlerini daha çok hizmet sektörü, eğitim, danışmanlık ve halkla ilişkiler gibi alanlarda kurmaktadırlar. Ecevit'in tanımına göre kadın girişimci; evde veya ev dışı bir mekânda kendi adına işyeri olan, tek başına veya istihdam ettiği kişilerle çalışan, mal veya servis üreten, pazarlama ve satış süreçlerini yürüten, işin geliştirilmesi ve kapatılması konularında karar veren ve kazancın kullanımında söz sahibi olan kadındır. Araştırmacılar kadın girişimciliği geleneksel, modern/yenilikçi, evcimen (domestik) ve köktenci olmak üzere dört gruba ayırmıştır. Geleneksel kadın girişimciler iş ve aile dengesini gözetip işlerini çok büyütmezken; modern girişimciler teknik konularda eğitimli ve erkeklerin yoğun olduğu alanlarda faaliyet gösterirler. Evcimenler girişimciliği yan iş gibi görürken, köktenciler kadınların ikinci plana itilmesini önlemeyi amaçlarlar. Günümüzde üniversiteler devlet yardımlarının yetersiz kalması ve artan eğitim maliyetleri nedeniyle girişimci aktivitelere yönelmektedir. Özellikle 1990'lardan sonra Amerikan üniversiteleri fon temin etme yöntemlerini değiştirerek rekabetçi piyasalara açılmış, teknoloji yoğun piyasalarda sermaye aramaya başlamıştır. Üniversitelerde girişimciliğin yaygınlaşması akademik yeniliklere verilen desteğe bağlıdır. Araştırmacılara akademik girişimcilik özgürlüğü tanınması, özgüven kazandırılması ve finansal kaynak sağlanması hayati önem taşır. Bu süreçte kullanılan 'davranışsal model', üniversite ikliminin (yönetim desteği, güven, risk alma, ödüllendirme) akademik girişimcilik üzerindeki etkisini vurgular. Dünyanın en büyük teknoloji şirketleri olan Google, Facebook ve YouTube gibi devler üniversite kampüslerinde temellerini atmıştır. Parlak fikirlerini hızlı büyümeye çevirebilen üniversite öğrencileri ve akademisyenler akademik girişimciliğin en somut başarı kanıtlarıdır. İç girişimci, büyük bir firma içinde bir fikri, risk alma ve yenilik yapma yoluyla kârlı bir ürüne dönüştürme sorumluluğunu üstlenen kişidir. Kısaca mevcut bir organizasyon içerisindeki girişimcilik faaliyetleri olarak tanımlanır ve fırsatları kovalama, yeni işler geliştirme ve yeniliği teşvik etme süreçlerini kapsar. İç girişimciler küçük, orta veya büyük ölçekli organizasyonlarda yeni yatırımlar, buluşlar ve davranış biçimleri geliştirebilirler. Mevcut düzendeki işletmelerin vizyonunu değiştirebilir ve şirketlere rakiplerine karşı üstünlük sağlayabilirler. Bürokratik yapılar ile girişimcilik eğiliminin çeliştiği düşünülse de, başarılı iç girişimcilik uygulamaları kurumlara hayat vermektedir. İç girişimciliğe verilebilecek en iyi örneklerden biri 3M şirketidir. Çalışanlarına çalışma saatlerinin %15'ini kendi bağımsız projelerine ayırma izni veren 3M, bu sayede Arthur Fry tarafından geliştirilen dünyaca ünlü "Post-it" notları ve pek çok yenilikçi ürünü piyasaya kazandırmıştır. Sosyal girişimcilik, ekonomik ve sosyal değer yaratmayı birleştiren, inovatif sosyal girişimler ve piyasa tabanlı faaliyetler kullanarak toplumsal eksikleri çözen ve gelir üreten bir süreçtir. Sosyal girişimci, toplumun karmaşık sorunlarına çözüm üretmek amacıyla risk alarak toplumsal alanda yenilik yapan kişidir. Sosyal girişimcilik kâr amacı gütmeden sosyal değer yaratmak, ticari şirketlerin sosyal sorumluluk faaliyetlerini artırmak ve sosyal dönüşümleri kolaylaştırmak asıl amaçları arasındadır. Bu kavramın kurumsallaşmasında 1980 yılında kurulan ASHOKA'nın çok büyük bir payı bulunmaktadır. ASHOKA, sosyal girişimcileri destekleyerek gençlik eğitimi, çevre, sağlık, insan hakları ve ekonomik gelişme gibi alanlarda sivil katılımın yolunu açmaktadır. Toplumsal dönüşümün önemli bir aracı olan sosyal girişimcilik, Sivil Toplum Kuruluşlarının (STK) toplumsal sorunlarla mücadeledeki rollerini ve duyarlılıklarını artırmıştır. Hızla gelişen ekonomik ortamda büyük şirketler büyüdükçe esnekliklerini ve yenilik yeteneklerini kaybedebilmektedir. Dinamik endüstri ortamlarında yaşayabilmek için firmaların kurumsal düzeyde girişimcilik eğilimi taşımaları şarttır. Kurumsal girişimcilik, işletmelerin küçük girişimcileri teşvik etmesi, desteklemesi ve riskleri azaltarak ortak fayda sağlamasıdır. Antoncic ve Hisrich'e göre kurumsal girişimcilik sekiz boyutta incelenir: Yeni iş girişimi, yeni iş alanları, ürün/hizmet yenilikçiliği, süreç yenilikçiliği, kendi kendine yenilenme, risk alma, proaktiflik ve rekabetçi agresiflik. Bu boyutlar işletmelerin stratejik oryantasyonunu oluşturur. General Electric'in efsanevi CEO'su Jack Welch, kurumsal girişimciliğin en parlak örneklerinden biridir. Welch, operasyonel düzeydeki yöneticileri işin sahibi kabul ederek prim ve hisse senedi sistemleri uygulamış, personeline kurumsal girişimci unvanı vererek şirketi dünyanın en güçlüleri arasına taşımıştır. 1980 Finansal Krizi döneminde ekonomik sıkıntı yaşayan girişimcilerin kayıplarını en aza indirmek amacıyla önem kazanan bu tür, halen faaliyet gösteren bir firmada üst düzey yönetici rolü üstlenen kişilerin girişimci özellikler sergilemesini ifade eder. Yönetici girişimciliğinin bilinen iki ana şekli bulunmaktadır. Bunlardan ilki işletme içinden gelen yönetici veya teknokratlara devredilmesi olan MBI (Management By In); ikincisi ise işletmenin kendi dışındaki yönetici veya teknokratlara devredilmesi veya satılması olan MBO (Management By Out) sistemidir. Yöneticilik kaynaklara, girişimcilik ise fırsatlara odaklanmasıyla ayrılır; ancak başarılı yöneticiler kaynaklar arasında fırsatlar yaratarak girişimci bir yaklaşım sergileyebilirler. Örnek olarak Lee Iacocca'nın Chrysler Motor'u modernize etmesi veya Jan Carlzon'un SAS'ı darboğazdan kurtarması verilebilir. Teknolojiye dayalı girişimciler; bilişim teknolojisi, biyoteknoloji ve mühendislik alanındaki yeni bilimsel gelişmeleri avantaja çeviren kişilerdir. Jones-Evans bu girişimcileri teknik ve ticari tecrübelerine göre araştırmacı, üretici, kullanıcı ve fırsatçı teknik girişimci olmak üzere dört sınıfa ayırmıştır. Teknik girişimciler teknik dünya ile ticari dünya arasında bir köprü kurar. Yönetsel becerileri sayesinde keşifleri açığa çıkarır ve pazar yaratırlar. Düşük sermaye ile yüksek büyüme hızı yakalayabilme avantajına sahip olan teknik girişimcilik, yüksek uzmanlık ve nitelik gerektirir. Teknik girişimcilik özellikle Ar-Ge süreçlerinin gelişmiş olduğu ABD ve Japonya gibi ülkelerde büyük önem taşır. Bu tür girişimcilik, nitelikli istihdam yaratarak diplomalı ve yetenekli çalışanların ülke içinde kalmasını sağlayan kritik bir mekanizmadır. Girişimci girişimciliği, tecrübeli girişimcilerin sektörde yeni olan ve iyi fikirlere sahip firmaları satın alarak onlara yönetim ve büyüme öğrettiği ve belirli bir büyüklüğe erişince sattığı bir türdür. Ortak iş yapma kültürünün gelişmesine büyük katkı sağlar. Çevre girişimciliği, doğanın ekolojik dengesinin korunması ve ekolojik fırsatların ticarileştirilmesidir. E-atıkların geri kazanımı (Exitcom örneği), organik atık yok etme sistemleri ve sürdürülebilir su dönüşüm projeleri bu alana girer. Sanat girişimciliği ise bir sanatçının belirsizlik altındaki yaratıcı tavrını girişimcinin karar verme süreciyle bağdaştırır. Stratejik girişimcilik, firmaların fırsat arayıcı faaliyetlerle avantaj yaratıcı faaliyetleri birleştirerek makroekonomik değişkenleri ve rekabet güçlerini yönetmesidir. Yenilik girişimciliği ise hızlı büyüyen şirketlerde kriz veya sorun çözme anlarında tabandan başlayarak organizasyon yayan yenilikçi dinamiklerin tasarlanmasıdır.