Ünite 4: Ticari Faaliyetler İçin Organizasyon: Ticari İşletme

Türk Ticaret Kanunu Madde 11/1

Ticari işletmenin yasal tanımını yapar. Esnaf sınırını aşan, gelir hedefleyen, devamlı ve bağımsız faaliyetlerin bütünü olarak ticari işletmeyi tanımlar ve ticaret hukukunun temelini oluşturur.

Ticaret Siciline Tescil Süresi (TK m. 40/1)

Her tacir, ticari işletmenin açıldığı günden itibaren on beş gün içinde işletmesini ve ticaret unvanını merkezinin bulunduğu ticaret siciline tescil ve ilan ettirmek zorundadır.

Borçlar Kanunu Madde 202/II

Ticari işletmenin devrinde alacaklıları korur. Devredenin, devralanla birlikte eski borçlardan iki yıl boyunca müteselsilen sorumlu olmaya devam edeceğini hüküm altına alır.

Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu

Teslimsiz taşınır rehninin yaygınlaşmasını, rehin kapsamının genişletilmesini ve finansmana erişimin kolaylaştırılmasını amaçlayan, sadece tacirleri değil esnaf ve çiftçileri de kapsayan kanundur.

Anahtar Kavramlar

Ticari İşletmeEsnaf faaliyeti için öngörülen sınırı aşan düzeyde gelir sağlamayı hedef tutan faaliyetlerin devamlı ve bağımsız şekilde yürütüldüğü işletmedir. Örneğin, bir otel veya büyük bir lokanta ticari işletme niteliği taşır.

TacirGerçek veya tüzel kişilerin ticari işletmeyi kısmen dahi olsa kendi adına işletmesiyle kazandığı sıfattır. Örneğin, adına lokanta açıp işleten gerçek kişi tacir sayılır.

Şahıs ŞirketiTürk Ticaret Kanunu m. 124/2 hükmü uyarınca ticaret şirketlerinden kollektif ve komandit şirkete işaret eden teknik bir terimdir. Gerçek kişi işletmeleri için bu tabirin kullanılması hukuken yanlıştır.

FirmaHukuki değil ekonomik bir kavram olup somut özel bir yapıya işaret etmez; söyleyenin kastına göre gerçek kişi işletmesini ya da ticaret şirketini ifade edebilir.

Esnaf İşletmesiTicari işletme tanımındaki gelir sınırını aşmayan, ekonomik faaliyette bulunan küçük ölçekli işletmelerdir. Ticaret hukuku kural olarak esnaf işletmesi ile ilgilenmez.

Bağımsızlık Unsurlarıİşletme faaliyetlerinin tüm hak ve borçlarının doğrudan işletmeye ait olmasını ifade eder. Başka bir şirketin şubesi olan birimler bu unsuru taşımaz.

ŞubeMerkeze bağlı olarak çalışan, ayrı bir tüzel kişiliği bulunmayan ve merkezde yürütülen faaliyetin aynısını icra eden bağımlı birimdir. Şubede doğan hak ve borçlar merkeze aittir.

Ticari İşletmenin Devriİşletmeye özgülenmiş malvarlığı unsurlarının ayrı ayrı tasarruf işlemlerine gerek kalmaksızın bir bütün hâlinde devredilmesidir. Yazılı yapılması ve sicile tescili zorunludur.

Müteselsil SorumlulukBirden çok borçlunun alacaklıya karşı borcun tamamından zincirleme sorumlu olmasıdır. Ticari işletme devrinde devreden, devralanla birlikte 2 yıl borçlardan müteselsilen sorumludur.

Teslimi Meşrut RehinMenkul malların rehnedilmesi için rehin konusu eşyanın alacaklıya fiilen teslim edilmesini öngören genel rehin kuralıdır. Ticari işletmelerde makinelerin teslimi imkansız olduğundan uygulanamaz.

Ticari İşlemlerde Taşınır RehniKredi alacaklılarına teslim şartı aranmaksızın ticari işletme ve diğer ekonomik birimlerin taşınır mal ve hakları üzerinde rehin kurulmasını sağlayan özel kanuni rejimdir.

İşletme MamelekiTacirin ticari işletmeye tahsis ettiği malvarlığıdır. Tacirin şahsi malvarlığından ayrı özel bir rejim oluşturmaz; tacir tüm malvarlığıyla işletme borçlarından sorumludur.

Diğer Önemli Bilgiler

Türk Medeni Kanunu Madde 939

Normal menkul rehinlerinde rehin konusu taşınır eşyanın alacaklıya fiziksel olarak teslim edilmesini şart koşan 'teslimi meşrut rehin' kuralını düzenler.

5174 Sayılı Kanun Madde 9

Odalar ve borsalar birliği kanunu kapsamında şubenin merkeze bağlı olduğunu ve şubede elde edilen tüm hak ve borçların doğrudan merkeze ait olduğunu hükme bağlar.

Türk Ticaret Kanunu Madde 124/2

Şahıs şirketi kavramının hukuki tanımını yapar. Kollektif ve komandit şirketlerin şahıs şirketi olduğunu belirtir ve gerçek kişi işletmelerinin bu kapsamda olmadığını netleştirir.

Ticari İşletme Devrinde Yazılı Şekil (TK m. 11/3)

Ticari işletmenin bir bütün olarak devredilmesine ilişkin sözleşmelerin yazılı yapılması ve ticaret siciline tescil ile ilan edilmesi gerektiğini emreden yasal maddedir.

Bakanlar Kurulu Kararnamesi Ölçütü

Ticari işletme ile esnaf işletmesi arasındaki parasal ve faaliyet sınırını belirlemeye yetkili makamın çıkardığı düzenleyici idari işlemdir.

Sınavda Dikkat Et

Gerçek kişi işletmelerinde sahibinin tüm malvarlığıyla sınırsız sorumlu olduğunu, sermaye şirketlerinde ise sorumluluğun sadece konulan sermaye ile sınırlı olduğunu asla unutma.
Günlük hayatta kullanılan 'firma' ve 'şahıs şirketi' kavramlarının hukuki terimlerle karıştırılmaması gerektiğine dikkat et; şahıs şirketi teknik olarak kollektif ve komandit şirketleri ifade eder.
Ticari işletmenin dört temel unsurunu (esnaf sınırını aşma, gelir amacı, devamlılık, bağımsızlık) ezberle, sınavlarda bu unsurlardan biri eksik olduğunda işletmenin esnaf sayılacağını hatırla.
Ticari işletmenin devrinde devredenin eski borçlardan devralanla birlikte 2 yıl süreyle müteselsilen sorumlu olmaya devam edeceğini (BK m.202) kesinlikle unutma.
Şubelerin ayrı bir tüzel kişiliğinin olmadığını, şubede doğan borç ve hakların doğrudan merkeze (tacire) ait olduğunu ve tescil zorunluluğunu göz ardı etme.