Ünite 9: Ticaret İşletmelerinde Kayıt Düzeni: Dönem Sonu (Aralıklı) Envanter Yöntemi

Edirne Ticaret İşletmesi Cep Telefonu Alımı

Edirne Ticaret İşletmesi, 24 Kasım 2017 tarihinde Balıkesir İşletmesinden tanesi belirtilmeyen ancak toplamı 30.000 TL tutan 100 adet cep telefonunu 1 ay vadeli satın almıştır. Dönem sonu envanter yöntemine göre bu işlem 'Alışlar' hesabına borç, 'Ticari Borçlar' hesabına alacak kaydedilmiştir.

Edirne Ticaret İşletmesi Cep Telefonu Satışı

Edirne Ticaret İşletmesi, 24 Kasım'da aldığı telefonlardan 25 adedini 26 Kasım 2017 tarihinde tanesi 500 TL'den (toplam 12.500 TL) Trabzon İşletmesine satmıştır. Bedel peşin tahsil edilmiş, dönem sonu envanter yöntemi gereği sadece hasılat kaydı yapılarak maliyet kaydı dönem sonuna bırakılmıştır.

Trabzon İşletmesi Bozuk Telefon İadesi

27 Kasım 2017 tarihinde Trabzon İşletmesi, satın aldığı telefonlardan bozuk olan 2 adedini Edirne Ticaret İşletmesine iade etmiştir. Edirne İşletmesi 1.000 TL iade bedelini peşin ödemiş ve bu tutarı 'Satış İade ve İndirimleri' hesabına borç kaydetmiştir.

Hafıza Kartı Özellikleri Nedeniyle Satış İndirimi

28 Kasım 2017 tarihinde Trabzon İşletmesi, telefonların hafıza kartlarının istenen özellikleri taşımaması sebebiyle 700 TL indirim talep etmiştir. Edirne Ticaret İşletmesi bu talebi kabul ederek indirim tutarını peşin ödemiş ve 'Satış İade ve İndirimleri' hesabına borç kaydetmiştir.

Anahtar Kavramlar

Dönem Sonu Envanter YöntemiSatılan malların maliyetinin her satış anında değil, dönem sonlarında yapılan fiziki sayım ve değerleme işlemleri sonucunda topluca hesaplandığı kayıt yöntemidir.

Sürekli Envanter YöntemiHer mal satışı yapıldığında satılan malın maliyetinin ve stok azalışının anında kaydedilerek, dönem içinde her an güncel stok durumunun izlenebildiği yöntemdir.

Alışlar HesabıDönem sonu envanter yönteminde, satılmak amacıyla satın alınan ticari malların brüt alış bedellerinin borç tarafına kaydedildiği dönemsel hesaptır.

Satışlar Hesabıİşletmenin ana faaliyeti çerçevesinde gerçekleştirdiği mal satışlarından elde ettiği brüt hasılatın alacak tarafına kaydedildiği gelir tablosu hesabıdır.

Satış İade ve İndirimleri HesabıMüşteriler tarafından iade edilen malların bedelleri ile satış sonrasında yapılan indirimlerin brüt satış hasılatından düşülmek üzere borç tarafına kaydedildiği hesaptır.

Alış İade ve İndirimleri HesabıSatın alınan mallardan tedarikçiye iade edilenlerin bedelleri ile alış sonrasında tedarikçiden alınan indirimlerin kaydedildiği, net alışları azaltan alacak yönlü hesaptır.

Taşıma HarcamasıMalın satın alınması veya satılması süreçlerinde katlanılan, nakliye, yükleme, boşaltma ve taşıma sigortası gibi harcamaların genel adıdır.

Nakit İskontosuVadeli satışlarda, alıcının borcunu vadeden önce ödemesini teşvik etmek amacıyla satıcı tarafından sunulan erken ödeme indirimidir.

Giriş Navlunu HesabıDönem sonu envanter yönteminde, satın alınan malların işletmeye getirilmesi için alıcı tarafından ödenen nakliye bedellerinin kaydedildiği hesaptır.

Taşıma Gideri HesabıSatılan malların müşteriye ulaştırılması amacıyla satıcı işletme tarafından üstlenilen nakliye harcamalarının kaydedildiği dönem gideri hesabıdır.

Alış İskontoları HesabıDönem sonu envanter yönteminde, vadeli mal alımlarında erken ödeme yapılması sayesinde elde edilen nakit iskontolarının alacak tarafına kaydedildiği hesaptır.

Satış İskontoları HesabıMüşterilerin borçlarını erken ödemeleri nedeniyle onlara tanınan nakit iskontolarının satıcı tarafından borç tarafına kaydedildiği hasılat azaltıcı hesaptır.

Net AlışlarBrüt alış tutarına giriş navlununun eklenmesi ve alış iadeleri, alış indirimleri ile alış iskontolarının düşülmesiyle ulaşılan net tutardır.

Dönem Başı Mal StokuBir hesap döneminin başlangıcında işletmenin elinde bulunan ve bir önceki dönemden devreden ticari malların toplam maliyet değeridir.

Dönem Sonu Mal StokuDönem sonunda yapılan fiziki sayım (envanter) ve değerleme çalışmaları sonucunda depoda kaldığı tespit edilen malların maliyet değeridir.

Satılan Malların Maliyeti (SMM)Dönem içinde satılan ticari malların işletmeye olan toplam edinim maliyetini gösteren ve dönem sonunda hesaplanan gider hesabıdır.

Envanterİşletmenin belirli bir tarihteki varlıklarını ve borçlarını saymak, ölçmek, tartmak ve değerlemek suretiyle kesin olarak tespit etme işlemidir.

Kredili SatışMal bedelinin satış anında peşin olarak tahsil edilmeyip, belirlenen ileri bir vadede ödenmesi koşuluyla yapılan satış işlemidir.

n/30 KoşuluSatın alınan veya satılan malın bedelinin en geç 30 gün içerisinde net olarak ödenmesi gerektiğini belirten kredili işlem şartıdır.

5/10 GösterimiKredili işlemlerde, borcun ilk 10 gün içerisinde ödenmesi durumunda alıcıya %5 oranında nakit iskontosu uygulanacağını ifade eden kısaltmadır.

Pazarlama, Satış ve Dağıtım GiderleriMamul veya ticari malların pazara sunulması, satışı ve müşteriye teslimi için yapılan tüm harcamaların izlendiği faaliyet gideri hesabıdır.

Ticari Borçlar Hesabıİşletmenin ticari faaliyeti gereği kredili olarak satın aldığı mal veya hizmetler nedeniyle tedarikçilere olan borçlarının izlendiği pasif hesaptır.

Diğer Önemli Bilgiler

Edirne İşletmesi Alış İadesi

29 Kasım 2017 tarihinde Edirne İşletmesi, Balıkesir İşletmesinden aldığı telefonlardan 3 adedini iade etmiştir. İade edilen malların 900 TL tutarındaki bedeli borçtan düşülmüş, kayıt 'Ticari Borçlar' borçlu, 'Alış İade ve İndirimleri' alacaklı şeklinde yapılmıştır.

Renk Sorunu Nedeniyle Alış İndirimi

30 Kasım 2017 tarihinde Edirne İşletmesi, Balıkesir İşletmesinden aldığı telefonların renginde sorun olması nedeniyle 2.000 TL indirim almış ve bu tutar borcundan düşülmüştür. İşlem 'Alış İade ve İndirimleri' hesabına alacak kaydedilmiştir.

Klima Alımı ve Nakliye Ödemesi Örneği

14 Ekim 2017 tarihinde bir işletme 5.000 TL değerinde 10 adet klimayı peşin almış ve nakliye için 200 TL ödemiştir. Dönem sonu envanter yönteminde 5.000 TL 'Alışlar' hesabına, 200 TL ise 'Giriş Navlunu' hesabına borç kaydedilmiştir.

Müşteriye Gönderilen Malların Nakliye Gideri

14 Aralık 2017 tarihinde bir işletme, sattığı malların müşteriye nakliyesi için peşin olarak 600 TL ödemiştir. Bu tutar hem sürekli hem de dönem sonu envanter yönteminde doğrudan 'Taşıma Gideri' hesabına borç kaydedilmiştir.

Bisiklet Alımında Nakit İskontosu Uygulaması

20 Ekim 2017 tarihinde bir işletme 2.000 TL değerinde 5 adet bisikleti 3/15, n/60 koşuluyla satın almıştır. Borcun tamamı 10. günde (30 Ekim 2017) ödenerek %3 iskonto (60 TL) kazanılmış ve bu tutar 'Alış İskontoları' hesabına alacak kaydedilmiştir.

Müşterinin Erken Ödeme İskontosundan Yararlanması

12 Eylül 2017 tarihinde 10.000 TL tutarında mal 4/10, n/30 koşuluyla satılmıştır. Müşteri borcunu 20 Eylül 2017 tarihinde (8. günde) ödeyerek %4 iskonto (400 TL) kazanmış, satıcı işletme ise 'Satış İskontoları' hesabına 400 TL borç kaydetmiştir.

SMM Hesaplama Formülü

Dönem sonu envanter yönteminde satılan malların maliyeti; Dönem Başı Mal Stoku ile Net Alışlar toplamından Dönem Sonu Mal Stokunun çıkarılmasıyla hesaplanır. Bu formül dönem sonu sayımı yapılmadan işletmenin kârlılığının ölçülmesini engeller.

Uluslararası Ticarette Teslim Şekilleri

Mal bedeli dışındaki taşıma, sigorta ve gümrük gibi ek maliyetlerin hangi tarafa ait olacağı sözleşmelerle belirlenir. Uluslararası ticarette standart teslim şekilleri bulunmakla birlikte, muhasebe kayıt mantığı harcamayı üstlenen tarafa göre şekillenir.

Satış Esnasındaki Taşıma Harcamalarının Niteliği

Satış esnasında katlanılan taşıma harcamaları malın elde edilme maliyetiyle ilgisizdir. Bu harcamalar doğrudan satış faaliyetini gerçekleştirmek için yapıldığından 'Pazarlama, Satış ve Dağıtım Gideri' olarak muhasebeleştirilir.

Nakit İskontolarında Kredi Gösterimi

Ticari işlemlerdeki 'n/60' ifadesi borcun net 60 gün içinde ödenmesi gerektiğini, '5/10' ifadesi ise ilk 10 gün içinde ödeme yapılırsa %5 oranında indirim uygulanacağını gösteren standart bir finansal kısaltmadır.

Sürekli Envanterde Alış Taşıma Harcamaları

Sürekli envanter yöntemini kullanan işletmeler, satın aldıkları mallar için ödedikleri nakliye bedellerini doğrudan 'Ticari Mallar' hesabının borç tarafına kaydederek malın birim maliyetine anında yansıtırlar.

Sınavda Dikkat Et

Dönem sonu envanter yönteminde 'Ticari Mallar' hesabının dönem içinde hiç kullanılmadığını, tüm alışların 'Alışlar' hesabına kaydedildiğini unutmayın. Sınavda alış kaydı sorulduğunda bu ayrım hayati önem taşır.
Alışla ilgili taşıma harcamalarının dönem sonu envanter yönteminde 'Giriş Navlunu' hesabına, sürekli envanter yönteminde ise 'Ticari Mallar' hesabına borç kaydedildiğine çok dikkat edin.
Satışla ilgili taşıma harcamalarında yöntem ayrımı olmadığını, her iki yöntemde de bu harcamanın doğrudan 'Taşıma Gideri' veya 'Pazarlama Gideri' hesabına borç kaydedildiğini aklınızda tutun.
Satıştan iade işlemlerinde dönem sonu envanter yönteminde sadece hasılat düzeltme kaydı yapıldığını, sürekli envanter yöntemindeki gibi ikinci bir kayıt olan stok maliyet düzeltme kaydının yapılmadığını unutmayın.
Nakit iskontolarında 'Alış İskontoları' hesabının alacak yönlü, 'Satış İskontoları' hesabının ise borç yönlü çalıştığını ve bu hesapların net satış/net alış tutarlarını düzenlediğini hatırlayın.