← Ünite 4
Yönetim ve Organizasyon

Ünite 4: 4. Modern Organizasyon Teorisi

Ludwig von Bertalanffy
Fizik ve biyoloji alanlarında çalışan bilim insanıdır. Genel Sistem Teorisi'ni geliştirerek modern organizasyon teorisinin temelini atmıştır.
Mary Parker Follet
1920'lerde durumsallık yaklaşımının öncül fikirlerini ortaya koyan klasik yönetim yazarıdır. Farklı durumların farklı bilgi ve çalışan ihtiyacı doğurduğunu savunmuştur.
Burns ve Stalker Araştırması
İşletme yapılarının çevre koşullarıyla ilişkisini incelemişlerdir. Durgun çevreler için mekanik, hızlı değişen çevreler için organik yapıların uygun olduğunu bulmuşlardır.
Joan Woodward Araştırması
1950'lerde İngiltere'nin South Essex bölgesinde 100 işletme üzerinde yapılmıştır. Teknoloji ile organizasyon yapısı arasındaki ilişkiyi analiz etmiştir.

Anahtar Kavramlar

SistemBelirli alt parçalardan oluşan, bu parçalar arasında ilişkiler bulunan ve dış çevre ile sürekli etkileşim içinde olan bir bütündür. Örneğin, bir işletme; pazarlama, üretim ve finans gibi alt sistemlerin birleşimiyle oluşan bir sistemdir.
EntropiTüm sistemlerin sahip olduğu bozulma, yıpranma ve ölme eğilimidir. Kapalı sistemlerde bu eğilim kaçınılmazdır, ancak açık sistemler dışarıdan enerji alarak negatif-entropi ile bunu engeller.
Durumsallık YaklaşımıYönetimde her duruma uyan tek bir doğru yöntem olmadığını, her organizasyonun kendi koşullarına göre (çevre, teknoloji vb.) özgün çözümler üretmesi gerektiğini savunan görüştür.
Mekanik Organizasyonİşlerin uzmanlık alanlarına bölündüğü, yetki ve görevlerin tepe yönetim tarafından katı bir şekilde belirlendiği, bürokratik yapıdır. Durgun çevrelerde oldukça başarılı sonuçlar verir.
Organik OrganizasyonAyrıntılı görev tanımlarının olmadığı, grup çalışmasının ve adem-i merkeziyetçiliğin ön planda olduğu esnek yapıdır. Hızlı değişen çevre koşullarına uyum sağlamak için idealdir.
Modal TeknolojiOrganizasyonu bir bütün olarak karakterize eden üretim teknolojisidir. Woodward araştırmasında işletmelerin üretim metodlarını sınıflandırmak için kullanılmıştır.
Birim ÜretimMüşteri beklentilerine göre, sipariş üzerine yapılan düşük standartlı üretimdir. Terzilik veya özel makine parçası üretimi buna örnektir.
Kitle ÜretimiBüyük miktarlarda, standartlaştırılmış ürünlerin üretildiği süreçtir. İşlerin tekrarlı olması nedeniyle daha geniş kontrol alanlarına izin verir.
Süreç ÜretimiÇok büyük miktarlarda, sürekli ve karmaşık makine teçhizat kullanımıyla yapılan üretimdir. Yüksek teknik beceri gerektirir.
Geri BeslemeSistemdeki süreçlerin işleyişi hakkında geriye doğru bilgi akışının sağlanmasıdır. Bu, sistemin hatalarını düzeltmesini ve dengeye ulaşmasını sağlar.
Açık SistemDış çevreden girdi alan, bunu işleyip çıktı olarak çevreye veren ve çevreyle sürekli etkileşimde olan sistemdir. Tüm işletmeler açık sistem olarak kabul edilir.
Kapalı SistemDış çevreden etkilenmeyen, kendi iç dinamikleriyle çalışan mekanik sistemlerdir. Saat, kapalı bir sisteme verilebilecek en iyi örnektir.
Sistem SınırlarıSistemin içindeki değişkenleri dış çevreden ayıran unsurdur. Açık sistemlerde bu sınırlar esnektir ve dış çevreyle bilgi alışverişine izin verir.
ParametrelerSistemin işleyişini etkileyen dışsal faktörlerdir. Açık sistemler hem iç değişkenlerden hem de bu dışsal parametrelerden etkilenirler.
SinerjiOrganizasyondaki parçaların bir araya gelerek oluşturduğu verimliliğin, parçaların tek tek verimliliklerinin toplamından daha büyük olması durumudur.

Diğer Önemli Bilgiler

Aston Grubu Araştırması

Organizasyon yapısını etkileyen faktörleri inceleyen bir diğer önemli çalışmadır. Organizasyon büyüklüğünün ihtisaslaşma ve formalleşmeyi artırdığını ortaya koymuşlardır.

Durgun Çevre Örneği

Teknoloji değişiminin çok az olduğu, ürün geliştirmenin nadir görüldüğü çevre türüdür. Günümüz dünyasında neredeyse hiç kalmamış olup sadece çok küçük ve izole alanlarda görülebilir.

Hızlı Değişen Çevre Örneği

Rakiplerin beklenmedik ürünler çıkardığı ve teknolojinin çok hızlı değiştiği çevrelerdir. Bu tür ortamlarda esnek yapılar hayati önem taşır.

Kitle Üretimi Örneği

Üretim süreçlerinin ve kullanılan teknolojilerin önceden belli olduğu, büyük miktarlı üretim yapan sanayi kollarıdır. Örnek olarak demir-çelik sanayisi verilebilir.

Birim Üretim Örneği

Standartlaşmanın olmadığı, müşteri odaklı üretimdir. Terziler veya özel makine parçası üreten küçük atölyeler bu gruba girer.

Süreç Üretimi Örneği

Karmaşık ve gelişmiş makinelerin kullanıldığı, sürekli tekrarlanan üretimdir. Çıktıların standart olduğu bu sistemde büro personeli ihtiyacı yüksektir.

Organizasyonel Ara Yüz

İşletmenin dış çevreyle doğrudan iletişim kuran bölümleridir. Pazarlama, halkla ilişkiler ve kurumsal iletişim birimleri bu sınırlarda yer alarak bilgi toplar.

Sınavda Dikkat Et

  • Sistemler yaklaşımı ile Durumsallık yaklaşımını karıştırmayın; Sistemler yaklaşımı bütünü ve etkileşimi, Durumsallık ise koşullara göre değişen çözümleri vurgular.
  • Woodward'ın üretim sınıflandırmasını (Birim, Kitle, Süreç) ve bunların yapısal sonuçlarını (yönetici sayısı, kontrol alanı) mutlaka ezberleyin.
  • Burns ve Stalker'ın çevre sınıflandırması ile yapı tipi eşleştirmesine dikkat edin (Durgun-Mekanik, Hızlı Değişen-Organik).
  • Açık ve kapalı sistemlerin temel farklarını (çevreyle etkileşim, entropi) iyi kavrayın; soruların çoğu bu ayrım üzerinden gelir.
  • Aston grubu araştırmasında organizasyon büyüklüğü arttıkça ihtisaslaşmanın arttığını unutmayın, bu sınavda sık sorulan bir detaydır.
  • Sınavda 'en iyi tek yol' ifadesini görürseniz, bunun Klasik Teori'ye ait olduğunu, Durumsallık Yaklaşımı'nın bunu reddettiğini hatırlayın.