Ünite 12: Ergonomik Risk Etkenleri — Önemli Kavramlar

İş ve günlük yaşam aktivitelerinde görev talepleri ile insan kapasitesi arasındaki boşlukları en aza indirmek için insan, makine ve çevre ilişkilerini inceleyen iş bilimidir. Yunanca 'ergon' (iş) ve 'nomos' (yasa) kelimelerinden türetilmiştir.

İşin bilgi işlem gereksinimleriyle ilgilenen ve insan performansını artırıp hata olasılığını azaltmak amacıyla ekran, gösterge, kontrol butonları ve yazılımların tasarımını konu alan ergonomi alt dalıdır.

İşyeri, ekipman ve el aletlerinin tasarımı için insan vücudunun boyutlarını ölçen ve bu verileri istatistiksel yöntemlerle analiz eden bilimsel disiplindir.

Kardiyovasküler sistem, solunum sistemi ve iskelet kaslarının işin metabolik taleplerine verdiği yanıtları inceleyerek tüm vücut ve lokal yorgunluğun önlenmesini amaçlayan disiplindir.

Kas-iskelet sistemi aracılığıyla vücuda aktarılan kuvvetleri, eklemlere binen yükleri ve dokuların bu kuvvetler karşısında uğradığı deformasyonları mekanik prensiplerle inceleyen bilim dalıdır.

İnsan vücudunun boyutlarının, ayakta durma veya oturma gibi sabit ve standart duruşlar esnasında ölçülmesini temel alan antropometri alt dalıdır.

İnsan vücudunun boyutlarının ve hareket sınırlarının, belirli bir fiziksel aktivite veya iş görevi gerçekleştirilirken ölçülmesini konu alan disiplindir.

Antropometrik verilerin analizinde kullanılan, belirli bir vücut ölçüsünün hedef nüfusun yüzde kaçını kapsadığını gösteren istatistiksel değerdir (örneğin %5 ve %95 persantil).

Vücudun belirli bir bölgesinin (örneğin el aleti kullanımında ön kolun veya baş üstü çalışmada omzun) tekrarlı veya sürekli çalışması sonucu ortaya çıkan bölgesel güç kaybı ve rahatsızlık hissidir.

Hızlı yürümek, kar küremek veya ağır yük taşımak gibi yüksek enerji harcaması gerektiren ve vücudun birden fazla büyük kas grubunu aynı anda etkileyen yorgunluk türüdür.

İşin düzenli gereksinimlerinin yerine getirilmesi sırasında aşırı maruziyet veya aşırı kullanım sonucu kas, tendon, sinir ve eklemlerde kümülatif olarak gelişen rahatsızlıklardır.

Çalışanların kas-iskelet sistemi şikayetlerini ve hissettikleri yorgunluğu kendi öznel değerlendirmeleriyle belirlemek amacıyla kullanılan, İskandinav KİS Anketi gibi soru listeleridir.

Çalışanların iş esnasındaki duruş ve hareketlerinin gözlemciler veya video kayıtları aracılığıyla sistematik olarak kaydedilip puanlanmasına dayanan risk değerlendirme yöntemleridir.

Elektromiyografi (EMG) ve gonyometre gibi cihazlar kullanarak kas faaliyetlerini ve eklem açılarını doğrudan, objektif ve sayısal olarak ölçen yüksek geçerlilikteki yöntemlerdir.

Hızlı Tüm Vücut Değerlendirmesi anlamına gelen, özellikle sağlık ve hizmet sektörlerindeki dinamik, kararsız ve hızlı değişen duruşların risk analizi için geliştirilmiş gözlemsel yöntemdir.

Hızlı Üst Uzuv Değerlendirmesi anlamına gelen, özellikle oturarak yapılan ve boyun, omuz, kol ile el bileğine yoğun yük getiren işlerin analizi için kullanılan gözlemsel yöntemdir.

NIOSH Kaldırma Eşitliği kullanılarak hesaplanan, çalışanların büyük çoğunluğunun bel yaralanmasına maruz kalmadan güvenle kaldırabileceği maksimum ağırlık limitidir.

Kaldırılan gerçek yük ağırlığının, hesaplanan Tavsiye Edilen Ağırlık Sınırına (TAS) bölünmesiyle elde edilen ve işin risk derecesini gösteren orandır.

NIOSH denkleminde, ayak bilekleri arasındaki çizginin orta noktası ile yükün ağırlık merkezinin izdüşümü arasındaki yatay mesafeyi ifade eden değişkendir.

NIOSH denkleminde, kaldırma işleminin başlangıcında ellerin yerden veya çalışma yüzeyinden olan dikey yüksekliğini santimetre cinsinden belirten değişkendir.

Yük kaldırılırken veya taşınırken, vücudun ön orta (sagittal) düzleminden yapılan açısal sapmayı ve gövdenin dönme derecesini ifade eden parametredir.

Kaldırılan cismin el ile tutulma kalitesini 'iyi', 'yeterli' veya 'kötü' olarak kategorize eden ve kaldırma kapasitesini etkileyen parametredir.