Ana Sayfa » İstanbul Üniversitesi AUZEF » İş Sağlığı ve Güvenliği Lisans Programı » İş Sağlığı ve Güvenliği

Ünite 7: İş Kazaları, Kaza Sebep Teorileri — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 40 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

İş Kazası (ILO Tanımı) — Uluslararası Çalışma Örgütü'ne göre iş kazası; belirli bir zarara ya da yaralanmaya neden olan, önceden beklenmeyen ve öngörülmemiş olan ani olaydır.

İş Kazası (WHO Tanımı) — Dünya Sağlık Örgütü'ne göre iş kazası; önceden planlanmamış, çoğu kez kişisel yaralanmalara, makinelerin, araç ve gereçlerin zarara uğramasına veya üretimin bir süre durmasına yol açan olaydır.

Primer Koruma — İş kazası veya meslek hastalığı meydana gelmeden önce, tehlikeleri kaynağında yok ederek veya riskleri azaltarak olayın hiç oluşmamasını sağlamaya yönelik birincil önleme faaliyetleridir.

Sekonder Koruma — Olası risklerin etkilerini hafifletmek, kaza veya maruziyet durumunda hasarın büyümesini engellemek ve erken müdahalede bulunmak amacıyla yürütülen ikincil koruma faaliyetleridir.

Domino Teorisi — Heinrich tarafından geliştirilen, kazaların birbiri ardına dizilmiş beş domino taşının (çevre, kişisel kusur, tehlikeli hareket/koşul, kaza, yaralanma) zincirleme reaksiyonuyla oluştuğunu savunan ilk sıralı kaza modelidir.

Zarar Nedensellik Modeli — Bird ve Germain tarafından geliştirilen, kazaların temelinde yönetimsel kontrol eksikliklerinin (yetersiz program, standartlar) yattığını savunan çok-doğrusal etkileşimli domino modelidir.

Enerji-Hasar Modeli — Gibson ve Viner'a göre hasar veya yaralanmanın, temas noktasındaki enerji yoğunluğunun alıcının (insan veya nesne) hasar eşiğini aşması sonucu meydana geldiğini savunan modeldir.

Boşluk Transfer Mekanizması — Enerji-hasar modelinde, başlangıçta birbirinden uzak olan zararlı enerji kaynağı ile alıcıyı (çalışanı) bir araya getiren ve kazaya aracılık eden etkileşim yoludur.

Epidemiyolojik Kaza Modeli — Kazaları salgın hastalık bilimi yaklaşımlarıyla açıklayan; kazanın insan (konakçı), etken (ajan) ve çevre faktörlerinin bir sistem içindeki birleşik etkisiyle oluştuğunu savunan modeldir.

Aktif (Etkin) Hatalar — James Reason'un modelinde, sistemin uç noktasında çalışan operatörler tarafından yapılan ve olumsuz etkileri sistemde hemen hissedilen güvensiz eylemlerdir.

Gizli (Latent) Hatalar — Organizasyonun üst yönetim kademelerindeki kararlar veya tasarım eksiklikleri nedeniyle oluşan, sistem savunmasını aşacak diğer faktörlerle birleşene kadar fark edilmeden bekleyen hatalardır.

İsviçre Peyniri Modeli — James Reason tarafından geliştirilen, sistemdeki savunma katmanlarını peynir dilimlerine, bu katmanlardaki açıkları ise deliklere benzeten; deliklerin üst üste gelmesiyle kazanın oluştuğunu savunan modeldir.

Sadece Kültür (Just Culture) — İnsan hatalarının cezalandırılması gereken kusurlar değil, sistemin öğrenmesi ve gelişmesi için doğal fırsatlar olduğunu kabul eden, suçlamayan organizasyonel kültür yaklaşımıdır.

STAMP Modeli — Leveson tarafından geliştirilen, sistemleri bilgi ve kontrol geri bildirim döngüleriyle dinamik dengede tutulan bileşenler olarak gören sistemler-teorik kaza modelidir.

FRAM Modeli — Hollnagel'in geliştirdiği, sistemdeki çok boyutlu işlevsel değişkenliklerin bir araya gelerek tolere edilemez bir 'fonksiyonel rezonans' oluşturması sonucu kazanın meydana geldiğini savunan modeldir.

ESAW Metodolojisi — Avrupa Birliği İş Kazası İstatistikleri standartları olup, kazadan sonraki 5. günde işe başlanabilen veya daha uzun süren iş göremezlik durumlarını istatistiksel kayda dahil eden yöntemdir.

Standardize İş Kazası Oranı — Farklı sektörlerdeki iş kazası risklerini adil bir şekilde karşılaştırabilmek amacıyla, çalışan sayıları ve çalışma süreleri gibi değişkenleri belirli bir standart tabana indirgeyerek hesaplanan orandır.

Güvensiz Koşul — Çalışma ortamında bulunan yetersiz ışıklandırma, koruyucusuz makine veya hatalı tasarım gibi kazaya zemin hazırlayan fiziksel ve mekanik eksikliklerdir.

Güvensiz Davranış — Çalışanın kişisel koruyucu donanım kullanmaması, tehlikeli hızda çalışması veya güvenlik kurallarını ihlal etmesi gibi insan kaynaklı hatalı eylemlerdir.

Fonksiyonel Rezonans Analiz Metodu — FRAM modelinin kavramsal düşüncesinden türetilen, karmaşık sistemlerdeki işlevsel etkileşimleri ve değişkenlikleri analiz etmek için kullanılan pratik kaza inceleme yöntemidir.