← Ünite 1
İktisada Giriş 2

Ünite 1: MAKRO EKONOMİ

Safi Milli Hasıla Formülü
Safi Milli Hasıla (SMH), Gayrı Safi Milli Hasıla'dan (GSMH) üretim aşamasında sermaye mallarında oluşan aşınma ve eskime payı olan Amortismanların (A) çıkarılmasıyla hesaplanır. Formülü 'SMH = GSMH - A' şeklindedir.
Türkiye'de Milli Gelir Hesaplama Tercihi
Türkiye'de vergi alışkanlıklarının tam yerleşmemiş olması ve istatistiki veri toplama zorlukları nedeniyle milli gelir birincil olarak 'Üretim Yöntemi' ile hesaplanır. Gelir ve harcama yöntemleri ise TÜİK tarafından kontrol amacıyla kullanılır.
Gelir Yöntemi Faktör Gelirleri
Gelir yöntemiyle milli gelir hesaplanırken üretime katılan dört faktörün geliri toplanır. Bunlar emek karşılığı ücret, sermaye karşılığı faiz, doğal kaynak karşılığı rant ve girişimci karşılığı kârdır.
Kişisel Gelir Formülasyonu
Kişisel Gelir = Milli Gelir - (Emekli Sandığı Kesintileri + Sosyal Sigorta Aidatları + Dağıtılmayan Şirket Kârları + Kurumlar Vergisi) + (Sübvansiyonlar + Transfer Ödemeleri) şeklinde hesaplanarak halkın fiili gelirine ulaşılır.

Anahtar Kavramlar

Gayrı Safi Milli Hasıla (GSMH)Bir ülkede belirli bir dönemde, genellikle bir yıl içinde üretilen nihai mal ve hizmetlerin piyasa fiyatları cinsinden toplam parasal değeridir. Sadece o ülkenin vatandaşları tarafından üretilen değerleri kapsar.
Gayrı Safi Yurtiçi Hasıla (GSYİH)Belirli bir dönemde bir ülkenin coğrafi sınırları içerisinde, üretim faktörlerinin kime ait olduğuna bakılmaksızın üretilen tüm nihai mal ve hizmetlerin toplam değeridir. Ülke sınırları içindeki yabancıların üretimini de dahil eder.
AmortismanMal ve hizmet üretimi gerçekleştirilirken kullanılan makine, teçhizat, bina ve yol gibi sermaye mallarında zamanla meydana gelen aşınma, yıpranma ve eskimenin parasal karşılığıdır.
Safi Milli Hasıla (SMH)Gayrı Safi Milli Hasıla değerinden, üretim sürecinde sermaye mallarında meydana gelen aşınma ve yıpranma paylarının (amortismanların) düşülmesiyle elde edilen net ekonomik büyüklüktür.
Kişisel GelirÜlke halkının belirli bir dönemde fiilen elde ettiği toplam gelirdir. Milli gelirden sosyal güvenlik kesintileri, kurumlar vergisi ve dağıtılmayan kârlar düşülüp, transfer ödemeleri ile sübvansiyonlar eklenerek hesaplanır.
Harcanabilir GelirKişisel gelirden gelir vergisi gibi doğrudan (dolaysız) vergiler düşüldükten sonra kalan ve bireylerin serbestçe tüketim veya tasarrufa ayırabilecekleri net gelirdir.
Kişi Başına Milli GelirBir ülkenin toplam milli gelirinin o yılki ülke nüfusuna bölünmesiyle elde edilen, ülkenin ortalama zenginlik düzeyini gösteren ancak gelir dağılımı adaleti hakkında bilgi vermeyen ölçüttür.
Nominal Milli GelirBir ekonomide üretilen mal ve hizmetlerin, üretildikleri yılın cari (o günkü) piyasa fiyatları üzerinden hesaplanan toplam parasal değeridir. Enflasyon etkisinden arındırılmamıştır.
Reel Milli GelirÜretilen mal ve hizmetlerin, fiyat artışlarının yanıltıcı etkisinden arındırılması amacıyla, belirli bir temel (baz) yılın sabit fiyatları kullanılarak hesaplanan gerçek üretim değeridir.
TüketimBireylerin veya toplumun gereksinim duyduğu mal ve hizmetleri doğrudan doğruya kullanarak ihtiyaçlarını karşılama eylemi ve bu amaçla yapılan toplam harcamalardır.
Otonom TüketimGelir seviyesi sıfır olsa dahi, bireyin veya toplumun yaşamını sürdürebilmesi için borçlanarak ya da eski tasarruflarını kullanarak yapmak zorunda olduğu gelirden bağımsız tüketim harcamasıdır.
Tüketim FonksiyonuHarcanabilir gelir düzeyi ile tüketim harcamaları arasındaki matematiksel ve grafiksel ilişkiyi gösteren, gelire bağlı olarak tüketimin yönünü ve miktarını belirleyen fonksiyondur.
Marjinal Tüketim EğilimiGelirde meydana gelen bir birimlik artış veya azalışın, tüketim harcamalarında ne kadarlık bir değişime yol açacağını gösteren oran olup ΔC / ΔY formülüyle hesaplanır.
Ortalama Tüketim EğilimiBir ekonomide belirli bir dönemde elde edilen toplam harcanabilir gelirin ne kadarlık bir oranının tüketim harcamalarına ayrıldığını gösteren C / Y oranıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Harcanabilir Gelir Formülasyonu

Kişilerin tüketim ve tasarruf kararlarında özgür olduğu geliri gösteren Harcanabilir Gelir, Kişisel Gelir düzeyinden devlete ödenen Doğrudan Vergilerin (Gelir, Kurumlar, Veraset vb.) çıkarılmasıyla elde edilir.

Kişi Başına Gelir ve Sosyal Refah İlişkisi

Kişi başına düşen milli gelir düzeyi bir ülkenin genel zenginliğini gösterse de sosyal refahı tam yansıtmaz. Yüksek kişi başına gelir ancak adil bir gelir dağılımı ile birleştiğinde yüksek sosyal refah sağlar.

Reel Milli Gelir Hesaplama Formülü

Fiyat artışlarından arındırılmış gerçek üretimi bulmak için kullanılan formül 'Reel Milli Gelir = Nominal Milli Gelir / Fiyat Endeksi' şeklindedir. Bu sayede temel yılın fiyatları baz alınır.

Harcama Yönünden Milli Gelir Dengesi

Milli gelir harcama yönünden tüketim (C) ve yatırım (I) harcamalarından oluşur (Y = C + I). Gelir yönünden ise tüketim ve tasarrufların (S) toplamına eşittir (Y = C + S). Bu durum dengede I = S eşitliğini sağlar.

Tüketimi Etkileyen Subjektif Nedenler

Keynes'e göre insan doğasından kaynaklanan ve gelirin tamamının harcanmasını engelleyen subjektif nedenler; ihtiyat, güven, kazanç, yaşam standardını yükseltme, özgürlük ve miras bırakma isteğidir.

Tüketimi Etkileyen Objektif Nedenler

Keynes tarafından tanımlanan objektif nedenler; gelecekteki gelirlere ilişkin tahminlerdeki değişimler, faiz oranlarındaki dalgalanmalar ile devletin uyguladığı vergi ve para politikalarındaki değişikliklerdir.

Sınavda Dikkat Et

  • Mikro ve makro iktisat ayrımına dikkat edin; sınavda tekil firma veya tüketici davranışları sorulursa mikro, toplam arz-talep, işsizlik veya milli gelir sorulursa makro seçeneğini işaretleyin.
  • GSMH ve GSYİH ayrımını karıştırmayın; GSMH ulus temelinde vatandaşların üretimini ölçerken, GSYİH coğrafi sınırlar içindeki üretimi ölçer.
  • Safi Milli Hasıla (SMH) sorulduğunda, GSMH'dan mutlaka amortismanların (aşınma paylarının) çıkarılması gerektiğini unutmayın.
  • Türkiye'de milli gelirin hesaplanmasında birincil olarak 'Üretim Yöntemi'nin kullanıldığını, diğer yöntemlerin ise sadece kontrol amaçlı olduğunu aklınızda tutun.
  • Harcanabilir Gelir hesaplanırken Kişisel Gelir'den sadece 'Doğrudan Vergiler'in (gelir vergisi vb.) çıkarıldığını unutmayın; dolaylı vergiler bu aşamada düşülmez.
  • Nominal ve Reel Gelir sorularında, gerçek ekonomik büyümeyi ve refah artışını sadece fiyat artışlarından arındırılmış olan 'Reel Gelir'in yansıttığını unutmayın.
  • Tüketim fonksiyonu formülünde (C = Co + cY), 'Co'nun gelirden bağımsız otonom tüketimi, 'c'nin ise marjinal tüketim eğilimini temsil ettiğini mutlaka ezberleyin.