Ünite 2: MİLLİ GELİRİ BELİRLEYEN FAKTÖRLER

Tasarruf ve Gelir İlişkisi Formülü

Milli gelir kullanım yönünden tüketim (C) ve tasarruf (S) toplamından oluşur. Bu ilişki makroekonomide Y = C + S formülüyle gösterilir ve gelirin harcanmayan kısmının tasarrufa gittiğini doğrular.

Otonom Tasarruf ve Otonom Tüketim Dengesi

Gelir sıfırken yapılan otonom tüketim harcaması, yapılan tasarrufa mutlak değer olarak eşittir (S = -C). Bu durum, geliri olmayan bir bireyin tüketimini geçmiş tasarruflarından veya borçla karşıladığını gösterir.

Tasarruf ve Yatırım Uyumsuzluğu Riskleri

Ekonomide hedeflenen tasarruflar hedeflenen yatırımları aşarsa talep yetersizliği nedeniyle işsizlik ortaya çıkar; yatırımların tasarrufları aşması halinde ise aşırı talep nedeniyle enflasyon oluşur.

Özel ve Devlet Yatırımlarının Amaç Farkı

Özel sektör yatırımları kâr maksimizasyonu amacıyla piyasa koşullarına göre yapılırken, devlet yatırımları kâr amacı gütmeksizin toplumsal fayda ve sosyal refahı artırmak amacıyla gerçekleştirilir.

Anahtar Kavramlar

TasarrufGelirin tüketime ayrılmayan kısmıdır. İktisadi anlamda, herhangi bir yatırımda kullanma arzusuyla gelirin harcanmayıp elde tutulmasını ifade eder.

Tasarruf FonksiyonuTasarruf ile harcanabilir gelir arasındaki ilişkiyi gösteren fonksiyondur. S = So + sY şeklinde formüle edilir ve gelir arttıkça tasarrufun da artacağını belirtir.

Marjinal Tasarruf EğilimiGelirde meydana gelen değişme nedeniyle tasarruflarda meydana gelen değişmenin gelirdeki değişmeye oranıdır. Formülle ΔS / ΔY olarak gösterilir.

Ortalama Tasarruf EğilimiEkonomide yaratılan milli gelirin belli bir dönemde ne kadarının tasarruf edildiğini gösteren orandır. S / Y şeklinde ifade edilir.

YatırımBir ekonomide belli bir dönemde üretim araçları mevcuduna yapılan ilaveler ile bu ilaveleri mümkün kılan harcamaların tümüdür.

Reel YatırımEkonominin makine, teçhizat, yol, bina gibi fiziksel ve reel değerlerine bir dönem içinde yapılan ilavelerdir; yeni istihdam ve gelir alanları yaratır.

Mali YatırımBir alacak hakkının veya bir hisse senedi gibi sermaye malı üzerindeki mülkiyet hakkının el değiştirmesi işlemidir; ekonomide yeni bir fiziksel kapasite yaratmaz.

Brüt YatırımBir ekonomide belirli bir dönemde yapılmış olan, aşınma ve eskime payları dahil tüm yatırım harcamalarının toplamını ifade eden kavramdır.

Net YatırımBrüt yatırım miktarından, üretim sürecinde aşınan ve eskiyen sermaye mallarının yerine konan ikame yatırımların (amortismanların) çıkarılmasıyla elde edilen net değerdir.

Otonom YatırımMilli gelir ve talep değişmelerinden etkilenmeyen, kâr amacı gütmeyen ve genellikle devlet tarafından yapılan baraj, yol, hastane gibi altyapı yatırımlarıdır.

Uyarılmış YatırımMilli gelir düzeyindeki artışlara ve buna bağlı tüketim harcamalarındaki değişimlere paralel olarak müteşebbislerin mal ve hizmet üretmek amacıyla yaptıkları ilave yatırımlardır.

Marjinal Yatırım EğilimiGelir düzeyinde meydana gelen değişme nedeniyle uyarılmış yatırımlarda meydana gelen değişimin gelirde meydana gelen değişmeye oranıdır (ΔI / ΔY).

Sermayenin Marjinal EtkinliğiBir yatırım malından beklenen gelecekteki net gelir akışını, o yatırım malının bugünkü tedarik maliyetine (arz fiyatına) eşit kılan iskonto oranıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Reel ve Mali Yatırım Arasındaki İstihdam Farkı

Bir fabrikanın kurulması reel yatırım olup yeni istihdam yaratır. Fabrikanın hisselerinin el değiştirmesi ise mali yatırımdır ve ekonomide yeni bir istihdam veya üretim kapasitesi artışı sağlamaz.

Net Yatırım Hesaplama Yöntemi

Net yatırım, brüt yatırım tutarından sermaye mallarının aşınan ve eskiyen kısmını temsil eden ikame yatırımların (amortismanların) çıkarılmasıyla (Net Yatırım = Brüt Yatırım - Amortismanlar) hesaplanır.

Uyarılmış Yatırıma Somut Örnek

Yeni açılan bir devlet otoyolu (otonom yatırım) sonrasında, bu yolun kenarına özel girişimciler tarafından kurulan benzin istasyonları, oteller ve dinlenme tesisleri uyarılmış yatırımlara en net örnektir.

Otonom Yatırım Fonksiyonu Grafiği

Otonom yatırımlar (Io) milli gelir düzeyinden bağımsız olduğu için, yatırım fonksiyonu grafiğinde dikey eksenden başlayıp yatay milli gelir eksenine paralel düz bir çizgi olarak gösterilir.

Sermayenin Marjinal Etkinliği Hesaplama Örneği

1.000 TL maliyetli bir makineden bir yıl sonunda 50 TL net getiri elde edildiğinde, iskonto oranı r = 50 / 1000 formülüyle %5 olarak hesaplanır ve bu oran yatırımın kârlılığını temsil eder.

Yatırım Kararında Faiz ve Etkinlik Karşılaştırması

Girişimci, sermayenin marjinal etkinliği (r) cari faiz oranından (i) büyükse (r > i) yatırım kararı alır; küçükse (r < i) yatırım yapmayıp parasını faizde değerlendirmeyi tercih eder.

Sınavda Dikkat Et

S = Y - C formülünü iyi bilin; sınavda otonom tüketim ile otonom tasarrufun mutlak değerce birbirine eşit olduğu (S = -C) sorulabilir.
Tasarrufun sıfır olduğu E noktasında tüketimin gelire eşit olduğunu (C = Y) unutmayın; grafik sorularında bu kesişim noktası kritiktir.
Reel yatırım ile mali yatırım arasındaki farka dikkat edin; sadece mülkiyet değişimi yaratan hisse senedi alımları mali yatırımdır ve istihdamı artırmaz.
Otonom yatırımlar gelirden bağımsızdır ve grafiği dikey eksenden başlayıp yatay eksene paraleldir; uyarılmış yatırımlar ise gelire bağlıdır ve pozitif eğimlidir.
Sermayenin marjinal etkinliği (r) ile faiz oranı (i) karşılaştırmasını ezberleyin: r > i ise yatırım yapılır, r < i ise yatırım yapılmaz, parayı faize vermek kârlıdır.