Ünite 3: Hukuki Açıdan İşletme Çeşitleri — Önemli Kavramlar
Adi Şirket
Türk Borçlar Kanunu'na tabi olan, iki veya daha fazla kişinin emek ve mallarını ortak bir amaca ulaşmak için birleştirmeyi üstlendikleri, tüzel kişiliği bulunmayan ve ortaklarının sınırsız sorumlu olduğu şirket türüdür.
Şahıs Şirketi
Ortakların kişisel yeteneklerinin, varlıklarının ve kredilerinin ön planda olduğu, ortak sayısının az olduğu ve kollektif ile komandit şirketleri kapsayan ortaklık türüdür.
Sermaye Şirketi
Ortakların kişiliğinin değil, koydukları sermaye paylarının önemli olduğu, payların kolayca devredilebildiği anonim, limited ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerdir.
Komandite Ortak
Komandit şirketlerde şirket borçlarına karşı sorumluluğu sınırlandırılmamış olan, sadece gerçek kişilerden oluşabilen ve şirketi yönetme yetkisine sahip olan ortaktır.
Komanditer Ortak
Komandit şirketlerde sorumluluğu koyduğu sermaye payı ile sınırlandırılmış olan, tüzel kişilerin de olabildiği ve yönetim yetkisi bulunmayan ortaktır.
Sermayesi Paylara Bölünmüş Komandit Şirket
Sermayesi paylara bölünen, ortaklarından en az birinin komandite (sınırsız), diğerlerinin ise komanditer (sınırlı) sorumlu olduğu ve en az 5 ortakla kurulan şirkettir.
Şirketler Topluluğu
Uygulamada Holding olarak bilinen, bir hakim şirketin diğer bağlı şirketlerin oy haklarını veya yönetimini kontrolü altında tutmasıyla oluşan şirketler grubudur.
İktisadi Devlet Teşekkülü (İDT)
Sermayesinin tamamı devlete ait olan ve iktisadi alanda ticari esaslara, kârlılık ve verimlilik ilkelerine göre faaliyet göstermek üzere kurulan Kamu İktisadi Teşebbüsüdür.
Ticari İşletme
Esnaf işletmesi için öngörülen sınırı aşan düzeyde gelir sağlamayı hedef tutan faaliyetlerin devamlı ve bağımsız şekilde yürütüldüğü işletmedir. Örneğin, büyük bir tekstil fabrikası veya süpermarket bu kapsama girer.
Tacir
Bir ticari işletmeyi kısmen dahi olsa kendi adına işleten kişidir. Ticaret şirketleri ile amacına ulaşmak için ticari işletme işleten dernek ve vakıflar da yasal olarak tacir sayılır.
Esnaf
Ekonomik faaliyeti, sermayesinden daha çok bedeni çalışmasına dayanan, sanat veya ticaretle uğraşan ve geliri kanuni sınırı aşmayan kişidir. Mahalle bakkalı veya terzi esnafa örnektir.
Kollektif Şirket
Ticari bir işletmeyi bir ticaret unvanı altında işletmek amacıyla, sadece gerçek kişiler arasında kurulan ve ortakların sorumluluğu sınırsız ve müteselsil olan şahıs şirketidir.
Komandit Şirket
En az bir ortağın sorumluluğu sınırsız (komandite), en az bir ortağın sorumluluğu ise koyduğu sermaye ile sınırlı (komanditer) olan karma yapılı ticaret şirketidir.
Anonim Şirket
Sermayesi belirli ve paylara bölünmüş olan, borçlarından dolayı sadece mal varlığıyla sorumlu olan ve ortaklarının sorumluluğu taahhüt ettikleri sermaye ile sınırlı olan en tipik sermaye şirketidir.
Limited Şirket
Bir veya daha çok gerçek veya tüzel kişi tarafından bir ticaret unvanı altında kurulan, asgari sermayesi 10.000 TL olan ve ortak sayısı 50'yi geçemeyen sermaye şirketidir.
Holding (Şirketler Topluluğu)
Bir ticaret şirketinin (hâkim şirket), diğer ticaret şirketlerinin (bağlı şirketler) oy haklarının çoğunluğuna veya yönetim organında karar alacak çoğunluğu seçme hakkına sahip olduğu grup yapısıdır.
Kooperatif
Ortaklarının meslek ve geçimlerine ait ihtiyaçlarını karşılıklı yardım, dayanışma ve kefalet suretiyle korumak amacıyla kurulan, değişir ortaklı ve değişir sermayeli tüzel kişiliğe sahip ortaklıktır.
Kamu İktisadi Kuruluşu (KİK)
Sermayesinin tamamı devlete ait olup, tekel niteliğindeki mal ve hizmetleri kamu yararı gözeterek üretmek ve pazarlamak üzere kurulan, ürettiği hizmetler imtiyaz sayılan KİT grubudur.
Müessese
Sermayesinin tamamı bir İktisadi Devlet Teşekkülüne (İDT) veya Kamu İktisadi Kuruluşuna (KİK) ait olan ve onun yönetim kurulu kararıyla kurulan işletme veya işletmeler topluluğudur.
Bağlı Ortaklık
Sermayesinin yüzde 50'sinden fazlası bir İktisadi Devlet Teşekkülüne (İDT) veya Kamu İktisadi Kuruluşuna (KİK) ait olan anonim şirket statüsündeki işletmelerdir.
İştirak
Kamu İktisadi Teşebbüslerinin veya bağlı ortaklıklarının, sermayesinin en az yüzde 15'ine, en fazla yüzde 50'sine sahip oldukları anonim şirketlerdir.
Özelleştirme
Kamu İktisadi Teşebbüslerinin mülkiyet ve yönetiminin özel sektöre devredilmesi, kamuya ait ekonomik kuruluşların hisselerinin tamamen veya kısmen özel sektöre satılması sürecidir.
Doğrudan Yabancı Yatırım
Yabancı yatırımcıların 4875 sayılı kanun çerçevesinde Türkiye'de yeni şirket kurması, şube açması veya mevcut şirketlere ortak olması yoluyla gerçekleştirdiği uzun vadeli sermaye yatırımlarıdır.