Kavramlar
← Ünite 8

Ünite 8: Üretim — Önemli Kavramlar

Üretim
Beşeri ve maddi faktörlerin (insan emeği, makine, hammadde vb.) girdi olarak kullanılıp, ihtiyaçları karşılayacak mal ve hizmetlere (çıktı) dönüştürülmesi sürecidir.
Üretim Yönetimi
Malzeme, makine ve işgücü gibi kaynakların, belirli miktardaki mamulün istenilen kalitede, zamanda ve en düşük maliyetle üretilmesini sağlamak amacıyla sistemli olarak bir araya getirilmesi faaliyetidir.
Başabaş Analizi
İşletmenin üretim miktarı, maliyet, gelir ve kar ilişkilerini inceleyerek, toplam gelirlerin toplam giderlere eşit olduğu ve karın sıfır olduğu noktayı bulmaya yarayan analiz yöntemidir.
Prodüktivite (Verimlilik)
Fiziksel veya miktarsal olarak, üretim sürecinden elde edilen çıktıların (output), bu süreçte kullanılan girdilere (input) oranıdır.
Rantabilite (Karlılık)
Belirli bir dönemde elde edilen net karın, o dönemde işletmede kullanılan öz sermayeye oranını gösteren finansal ölçüttür.
Montaj Üretimi
Farklı fabrikalardan hazır alınan veya işletmede üretilen parça ve yarı mamullerin sistemli bir şekilde birleştirilerek otomobil veya televizyon gibi karmaşık ürünlerin oluşturulmasıdır.
Parti Üretimi
Bir ürünün, sürekli talebi veya özel bir siparişi karşılamak amacıyla belirli büyüklükteki gruplar (partiler) halinde üretilmesi ve ardından makinelerin yeni bir ürün için ayarlanması sürecidir.
Sürekli Üretim
Makine ve tesislerin sadece tek bir ürünün üretimi için tasarlandığı, yüksek talep hacmini karşılamaya yönelik kesintisiz imalat sistemidir; çimento veya şeker fabrikaları gibi.
Proje Üretimi
Ürünün sabit konumda kaldığı, işgücü ve makinelerin onun etrafında hareket ettiği, belirli bir sürede tamamlanması gereken benzersiz faaliyetler dizisidir; baraj veya bina inşaatı gibi.
Başabaş Grafiği
İşletmenin üretim miktarı, maliyet, gelir ve kâr ilişkilerini görselleştiren ve toplam gelirlerin toplam giderlere eşit olduğu kâra geçiş noktasını gösteren grafiktir. Bu grafik sayesinde yöneticiler hangi üretim hacminde kâra geçeceklerini kolayca görebilirler.
Zaman Etüdü
Bir işin kalifiye bir işçi tarafından, belirli bir çalışma düzeyinde yapılabilmesi için gerekli olan standart zamanı ölçmek ve belirlemek amacıyla kronometre ve gözlem formları kullanılarak yapılan teknik çalışmalardır.
Prodüktivite
Fiziksel miktarlar bazında, üretim sürecinden elde edilen çıktı miktarının, bu çıktıyı üretmek için kullanılan girdi miktarına oranıdır. Formül olarak Çıktı / Girdi şeklinde ifade edilen genel verimlilik ölçüsüdür.
Rantabilite
Belirli bir faaliyet döneminde elde edilen net kârın, o dönemde işletmede kullanılan öz sermayeye veya toplam sermayeye oranını gösteren kârlılık ölçüsüdür.
Sabit Maliyet
Üretim miktarının artması veya azalmasıyla toplam tutarı değişmeyen, kira, amortisman ve sigorta gibi işletme giderleridir. Üretim sıfır olsa dahi bu maliyetler üstlenilmek zorundadır.
Değişken Maliyet
Üretim miktarına doğrudan bağlı olarak değişen, üretim arttıkça toplamı artan, azaldıkça azalan hammadde ve direkt işçilik gibi maliyet kalemleridir.
Birincil (Primer) Üretim
Doğada serbest halde bulunan maden, petrol, kömür ve orman ürünleri gibi temel hammaddelerin işlenmek veya kullanılmak üzere yeryüzüne çıkarılması faaliyetidir.
Analitik Üretim
Tek bir temel hammaddenin kimyasal veya fiziksel ayırıcı işlemlerle parçalanarak birden fazla farklı mamule dönüştürülmesi sürecidir. Ham petrolden benzin ve motor yağı üretilmesi buna örnektir.
Sentetik Üretim
Birden fazla hammaddenin veya malzemenin birleştirici işlemlerle bir araya getirilerek tamamen yeni bir mamul haline getirilmesi sürecidir. Cam ve plastik üretimi bu gruba girer.
Fabrikasyon Üretim
Hammaddelerin makineler yoğun şekilde kullanılarak şekillerinin değiştirilmesi yoluyla yeni mamullere dönüştürülmesi sürecidir. Tekstil fabrikalarında kumaş üretimi buna örnek gösterilebilir.
Siparişe Göre Üretim
Müşterinin kalite, miktar ve zaman açısından özel isteklerine göre sadece bir veya birkaç adet üretilen, gemi veya özel makine imalatı gibi üretim sistemidir.
Akış (Proses) Üretimi
Makinelerin ve tesislerin sadece tek bir cins mamulün üretimi için tasarlandığı, üretimin kesintisiz devam ettiği çimento, şeker ve petrol rafinerisi gibi sürekli üretim türüdür.
CAD (Computer Aided Design)
Bilgisayar Yardımıyla Tasarım anlamına gelen, ürünlerin veya parçaların tasarımlarının bilgisayar ekranında özel yazılımlar ve elektronik kalemler yardımıyla yapılması teknolojisidir.
CAM (Computer Aided Manufacturing)
Bilgisayar Yardımıyla Üretim anlamına gelen, tasarım verilerinin doğrudan bilgisayar kontrollü makinelere aktarılarak üretimin otomatik ve hassas bir şekilde gerçekleştirilmesi teknolojisidir.
CIM (Computer Integrated Manufacturing)
Bilgisayarlı Entegre Üretim Sistemleri anlamına gelen, tasarım, üretim, robot kontrolü ve planlama fonksiyonlarının merkezi bir bilgisayar ağı etrafında bütünleştirildiği otomasyon sistemidir.
Gantt Şeması
Üretim planlamasında kullanılan, yatay eksende zaman dilimlerini, dikey eksende ise makineleri veya işleri gösteren, planlanan ve gerçekleşen üretimi çubuklarla gösteren grafiksel araçtır.
Kanban Kart Sistemi
Tam Zamanında Üretim (JIT) sisteminde kullanılan, üretim sürecindeki malzeme akışını, parça hareketlerini ve işlem sıralarını kontrol etmeye yarayan Japonca kart sistemidir.