← Ünite 12
Makro İktisat

Ünite 12: Uluslararası Para Sistemi- İktisadi Büyüme ve

Altın Standardı Dönemi
1870 ile 1914 yılları arasında uygulanmıştır. Birinci Dünya Savaşı'nın başlamasıyla savaş giderleri nedeniyle terk edilmiştir.
Bretton Woods Konferansı
İkinci Dünya Savaşı sonunda 44 ülkenin katılımıyla toplanmıştır. IMF ve Dünya Bankası bu konferansta kurulmuştur.
Dolar-Altın Paritesi
Bretton Woods sisteminde ABD doları 1 ons altın = 35 dolar fiyatından altına sabitlenmiştir.
Smithsonian Antlaşması
1971 yılında imzalanmıştır. Doların dış değeri %7,89 düşürülmüş ve dalgalanma marjı %2,5'a çıkarılmıştır.

Anahtar Kavramlar

Yansıma EtkisiNominal döviz kurundaki değişmenin ithalat ve ihracat fiyatlarına yansımasıdır. Örneğin, devalüasyon sonrası ithalat fiyatlarının yerli para cinsinden artması beklenir.
J-EğrisiDevalüasyonun dış ticaret dengesini kısa vadede bozup, uzun vadede iyileştirmesini ifade eden süreçtir. Sözleşmelerin katılığı nedeniyle denge başlangıçta bozulur.
RevalüasyonBir ülke parasının değerinin altına veya dövize karşı resmi olarak yükseltilmesidir. Genellikle ödemeler dengesi fazla veren ülkelerde enflasyonu önlemek için yapılır.
KonvertibiliteBir ülke parasının diğer ülke paralarına veya altına serbestçe dönüştürülebilmesidir. Tam konvertibilitede hiçbir kısıtlama yoktur.
Altın StandardıPara birimlerinin değerinin altın miktarına endekslendiği sistemdir. Ödemeler dengesi otomatik mekanizmalarla dengeye gelir.
Bretton WoodsDoların altına, diğer paraların dolara bağlandığı ayarlanabilir sabit kur sistemidir. 1944'te kurulmuş, 1971'de çökmüştür.
BüyümeÜretim kapasitesinin ve kişi başına düşen milli gelirin sayısal olarak sürekli artışıdır. Üretim olanakları eğrisinin sağa kaymasıyla temsil edilir.
GelişmeBüyümeyi de kapsayan, ekonominin sosyo-kültürel ve kurumsal yapısının iyileşmesidir. Okur-yazar oranı ve kentleşme gibi verilerle ölçülür.
KalkınmaGelişmekte olan ülkelerin gelişmişlik düzeyine ulaşma sürecidir. Büyüme ve yapısal dönüşümü bir arada ifade eder.
SDR (Özel Çekme Hakkı)IMF tarafından yaratılan, karşılığı olmayan bir likidite kaynağıdır. Ülkelerin likidite ihtiyacını karşılamak için kullanılır.
Müdahaleli Esnek KurDöviz kurunun piyasada belirlendiği ancak merkez bankasının aşırı dalgalanmaları önlemek için müdahale ettiği sistemdir.
Emek VerimliliğiEmeğin eğitim, sağlık ve teknoloji ile donatılarak birim zamanda daha fazla üretim yapabilmesidir. Büyümenin temel kaynağıdır.
Sermaye StokuÜretim sürecinde kullanılan makine, fabrika ve teçhizatın toplamıdır. İşçi başına düşen sermaye miktarı arttıkça üretim artar.
Üretim FonksiyonuGirdiler (emek, sermaye, teknoloji) ile elde edilen maksimum çıktı arasındaki teknik ilişkidir. Q = T f(K, L, N, E) formülüyle gösterilir.
Kirli DalgalanmaPara otoritesinin piyasa güçlerini kısıtlayarak kuru belirli bir düzeyde tutmaya çalışmasıdır. Müdahaleli esnek kur sisteminin bir türüdür.
Temiz DalgalanmaDöviz kurunun tamamen piyasa arz ve talebine bırakıldığı, otoritenin sadece istikrarı korumak için müdahale ettiği durumdur.
ECUAvrupa Para Sistemi içinde oluşturulan, üye ülkelerin paralarından oluşan bir para sepetidir. Euro'ya geçişin öncüsüdür.
DevalüasyonBir ülke parasının değerinin resmi olarak düşürülmesidir. İhracatı artırmak ve dış ticaret açığını kapatmak için başvurulur.

Diğer Önemli Bilgiler

Avrupa Para Sistemi

1979 yılında AET ülkeleri tarafından kurulmuştur. Amaç istikrarlı bir para alanı yaratmaktır.

Euro'ya Geçiş Süreci

1992 Maastricht Antlaşması ile karara bağlanmış, 1998'de 11 ülke için onaylanmış ve 2002'de tedavüle girmiştir.

Japonya'nın Büyüme Örneği

Doğal kaynakları sınırlı olmasına rağmen teknoloji ve verimlilik sayesinde büyük bir ekonomik gelişme göstermiştir.

Gelişmekte Olan Ülkeler

Dünya nüfusunun yaklaşık %70'ini oluştururlar. Temel hedefleri gelişmiş ülkelerin gelir düzeyine ulaşmaktır.

İtalyan Lireti İstisnası

Avrupa Para Sistemi'nde genel marj %2,5 iken, İtalyan Lireti için %6'lık bir dalgalanma marjı tanınmıştır.

Doların Altına Dönüşümünün Durdurulması

1971 yılında ABD, altın rezervlerinin hızla erimesi üzerine doların altına konvertibilitesini tek taraflı olarak durdurmuştur.

Arjantin ve Brezilya Örneği

Zengin doğal kaynaklara sahip olmalarına rağmen, bu kaynakları verimli kullanamadıkları için büyümede zorluk yaşamışlardır.

1929 Dünya Krizi

Altın standardı sisteminin tamamen terk edilmesine neden olan küresel ekonomik çöküş dönemidir.

SDR'nin Tanımı

IMF tarafından oluşturulan, karşılığı olmayan ve ülkelerin likidite ihtiyacını karşılayan otomatik çekme hakkıdır.

Sınavda Dikkat Et

  • J-Eğrisi'nin kısa vadede dengeyi bozduğunu, uzun vadede düzelttiğini unutmayın; sınavda 'kısa vadede iyileştirir' şıkkına dikkat edin.
  • Altın Standardı ile Bretton Woods sistemini karıştırmayın; Altın Standardı tamamen altın arzına bağlıyken, Bretton Woods dolar-altın paritesine dayalıdır.
  • Büyüme ve gelişme farkını iyi anlayın; büyüme sayısal (nicel), gelişme ise yapısal (nitel) bir değişimdir.
  • Revalüasyon ve devalüasyonun yönünü karıştırmayın; revalüasyon paranın değerini yükseltir, devalüasyon düşürür.
  • Teknolojik gelişmenin üretim fonksiyonundaki yerini ve verimlilik üzerindeki etkisini mutlaka ezberleyin.
  • Bretton Woods sisteminin çöküş tarihini (1971) ve nedenini (doların altına çevrilememesi) mutlaka not edin.