Tümdengelim (Dedüksiyon)Genelden özele, tümelden tikele varma yoludur. Matematik ve mantıkta, doğruluğu kabul edilmiş aksiyomlardan yola çıkarak yeni teorem ve ispatlar üretme yöntemidir.
Tümevarım (İndüksiyon)Genel önermeleri, özgül durumların biriktirilmiş gözlemlerine dayandırma yöntemidir. Tekil olgulardan hareket ederek genel yasalara ve teorilere ulaşmayı hedefler.
Bilimsel YöntemUygulamalı bir araştırmada nesnel gerçeğe ulaşmak için izlenen sistemli yoldur. Bilimsel düşünce yöntemi ve bilimsel araştırma yöntemi olarak ikiye ayrılır.
Açık BilgiDikkatli ve önyargısız bir zihnin, doğruluğunu doğrudan ve net bir şekilde kabul edebileceği, şüphe barındırmayan bilgidir.
Seçik BilgiBelirli özellikleri ayırt edilerek ele alınan, herkes tarafından ilk bakışta anlaşılamayan, sadece konuyla ilgili uzman araştırmacıların elde edebildiği derinlemesine bilgidir.
Dış EfendilerDescartes'a göre, bizden önce yaşamış büyük düşünürlerin, otoritelerin ve geleneklerin sorgulanmadan kabul edilen dogmatik hükümleridir.
İç EfendilerBireyin kendi kişisel önyargıları, istekleri, tutkuları ve meyilleridir. Descartes'a göre zihni yanıltma konusunda dış efendilerden daha tehlikelidirler.
Kabile HayaletleriBacon'a göre, insan türünün doğasından kaynaklanan, insanların hoşlarına giden veya kendilerine fayda sağlayan düşünceleri doğru sayma eğilimi gibi ortak önyargılardır.
Mağara HayaletleriBireyin aldığı eğitim, gördüğü terbiye, yaşadığı çevre ve sahip olduğu karakter özellikleri nedeniyle edindiği kişisel önyargılardır.
Çarşı Hayaletleriİletişim aracı olan kelimelerin, gerçek anlamlarını tam karşılayamadığı halde kalıplaşmış olarak kullanılmasından doğan dilsel ve kavramsal yanılgılardır.
Tiyatro HayaletleriGeçmişteki büyük otoritelerin teorilerini, dogmatik felsefi sistemleri veya ideolojileri sorgulamadan, bir tiyatro oyununu izler gibi kabullenmekten doğan hatalardır.
Var LevhasıBacon'ın yönteminde, incelenen olayın veya özelliğin görüldüğü tüm durumların ve örneklerin kaydedildiği sistematik gözlem tablosudur.
Yok Levhasıİncelenen olayın gerçekleşmediği durumları listeleyerek, var levhasındaki olası nedenlerin gerçekten neden olup olmadığını denetlemeye yarayan tablodur.
Derece Levhasıİncelenen olayın farklı şiddet ve kuvvet derecelerinde ortaya çıktığı durumları kaydederek, neden ile sonuç arasındaki niceliksel ilişkiyi ölçen tablodur.
Metodik ŞüpheDescartes tarafından geliştirilen, zihni tüm yanlış ön kabullerden temizleyerek kesin, sarsılmaz ve apaçık doğrulara ulaşmak için kullanılan sistemli ve geçici şüphe yöntemidir.
