Tek Sebepli (Monist) YöntemHerhangi bir sosyal olayın, değişmenin veya toplumsal yapının tek bir temel faktöre (ekonomi, coğrafya, din vb.) dayandığını ve diğer tüm sosyo-kültürel değerlerin bu tek faktör tarafından belirlendiğini savunan metodolojik yaklaşımdır.
Çok Sebepli (Pluralist) YöntemSosyal olayların ve değişimlerin gerçekleşmesinde coğrafi, ekonomik, teknolojik, sosyo-kültürel ve biyolojik gibi birden fazla etkenin ortaklaşa, etkileşimli ve zincirleme bir şekilde rol oynadığını savunan makro-sosyolojik yöntemdir.
Tümevarım (Endüksiyon)Tek tek yapılan somut gözlemlerden, olaylardan ve ampirik verilerden hareket ederek genel yasalara, teorilere ve ortak sonuçlara ulaşmayı hedefleyen bilimsel araştırma yöntemidir.
Tümdengelim (Dedüksiyon)Genel doğrulardan, teorilerden veya akılcı varsayımlardan hareket ederek özel olayların ve somut durumların açıklanmasını öngören, akla dayalı metodolojik yaklaşımdır.
Proleterleşme TeorisiMarx'ın, büyük sanayi işletmelerinin ve ileri teknolojinin gelişmesiyle birlikte, bunlarla rekabet edemeyen küçük sanayi ve zanaat işletmesi sahiplerinin (orta sınıfın) zamanla mülksüzleşerek işçi sınıfına (proletaryaya) katılacağını öngören teorisidir.
DiyalektikTarihsel ve toplumsal süreçlerin tez, antitez ve sentez aşamalarından geçerek, kendi içindeki çelişkiler ve çatışmalar yoluyla ilerlediğini savunan felsefi ve metodolojik düşünce sistemidir.
Sosyal Olgu (Social Fact)Durkheim'a göre, bireyin dışında bulunan, birey üzerinde zorlayıcı ve kısıtlayıcı bir güce sahip olan, aynı zamanda toplum genelinde yaygınlık gösteren her türlü düşünme, hissetme ve eylem biçimidir.
Çok Değişkenli AnalizBağımlı ve bağımsız değişkenler arasındaki ilişkiyi, araya giren üçüncü bir kontrol değişkeni (test faktörü) yardımıyla inceleyerek, ilişkilerin gerçek mi yoksa sahte mi olduğunu saptayan gelişmiş analiz yöntemidir.
Bağımlı DeğişkenBir araştırmada başka bir değişkene bağlı olarak değişen, yani araştırma konusu olan ve etkilenen durumdur; Durkheim'ın çalışmasında 'intihar oranı' bağımlı değişkendir.
Bağımsız DeğişkenBir araştırmada başka bir değişken üzerinde etki yaratan, yani neden konumunda olan değişkendir; Durkheim'ın çalışmasında 'din', 'medeni durum' veya 'aile büyüklüğü' birer bağımsız değişkendir.
Yansıma (Replication)Bir araştırmadan elde edilen sebep-sonuç ilişkilerinin, farklı veri setleri, tablolar, alt gruplar veya farklı dönemler üzerinde sistematik olarak yeniden test edilerek doğrulanması işlemidir.
Dış YansımaBir sosyal araştırmada elde edilen bulguların ve ilişkilerin, başka bir araştırmacının çalışmasında veya tamamen farklı bir tarihsel çağda geçerli olup olmadığının test edilmesidir.
İç YansımaBüyük bir toplumsal grup için tespit edilen sebep-sonuç ilişkilerinin, o grubu oluşturan daha küçük alt gruplar düzeyinde de geçerliliğini koruyup korumadığının incelenmesidir.
