Ünite 7: 7. KAYNAK GÖSTERME YÖNTEMLERİ

Klasik Referans Sisteminin Kullanım Alanları

Klasik dipnotlu referans sistemi, günümüzde daha ziyade edebiyat, tarih, felsefe ve sanat tarihi gibi geleneksel beşeri bilim dallarında yaygın olarak kullanılmaktadır.

APA Sisteminin Kullanım Alanları

Amerikan Psikoloji Kurumu (APA) tarafından geliştirilen yeni referans sistemi; sosyoloji, sosyal antropoloji, psikoloji ve sosyal psikoloji gibi sosyal bilim dallarında tercih edilir.

Yatay Çizgi Kullanımı

Klasik sistemde aynı yazarın birden fazla eseri kaynakçada ardışık olarak yer alıyorsa, yazarın adı ikinci ve sonraki eserlerde tekrar yazılmaz; yerine yatay bir çizgi çizilir.

Dipnot Ayırıcı Çizgisi

Klasik sistemde sayfa altındaki dipnotlara başlamadan önce, metin ile dipnotları birbirinden ayırmak amacıyla satırbaşından başlayan 3-4 santimetrelik yatay bir çizgi çizilir.

Anahtar Kavramlar

AktarmaAraştırmacının, kendi çalışmasında önceki araştırma bulgularından yararlanması ve bu bulgulardan gerekli gördüklerini kendi çalışmasına dahil etmesi işlemidir.

AlıntıBir araştırmada, başka bir yazarın eserinden aynen veya özetlenerek aktarılan bilgi, düşünce veya ifadedir.

Kaynak GöstermeAraştırmacının çalışmasında yararlandığı, fikir veya veri aldığı diğer bilimsel çalışmaları metin içinde ve kaynakçada açıkça belirtmesidir.

Doğrudan AktarmaAlıntı yapılan kaynağın biçim, imla, noktalama ve içeriğinin hiçbir değişiklik yapılmadan aynen korunarak çalışmaya aktarılmasıdır.

Dolaylı AktarmaAlıntı yapılan kaynağın ana düşüncesini değiştirmeksizin, araştırmacının kendi dil ve üslubuyla özetleyerek çalışmasına aktarmasıdır.

Klasik Referans SistemiAlıntılara metin içinde sıra numarası verilerek, kaynağın sayfa altında dipnotta veya bölüm sonunda ayrıntılı olarak gösterildiği geleneksel sistemdir.

APA SistemiAmerikan Psikoloji Kurumu tarafından önerilen, sayfa altında dipnot kullanmaksızın metin içinde parantez içinde yazar soyadı, yıl ve sayfa numarası belirten modern sistemdir.

Çalıntı (İntihal)Başka bir yazara ait görüş, düşünce veya verilerin, kaynak gösterilmeksizin araştırmacının kendi fikriymiş gibi sunulması durumudur.

Yazım EkonomisiMetin yazımında ve basımında zamandan, emekten ve sayfadan tasarruf etmek amacıyla dipnot yerine metin içi kısa parantez yöntemlerinin tercih edilmesidir.

Sıkıştırılmış ParagrafÜç satırdan uzun doğrudan alıntıların, tırnak işareti kullanılmadan, daha sık daktilo aralığıyla ve dörder harf boşluğu içeriden başlatılarak yazılması biçimidir.

Kaynak DipnotuMetin içindeki bir alıntının veya bilginin hangi eserden, hangi yazardan ve hangi sayfadan alındığını gösteren referans amaçlı dipnottur.

Açıklama DipnotuMetnin akışını bozmamak amacıyla, konuyla ilgili ek bilgilerin, tanımların veya yan tartışmaların sayfa altında sunulduğu dipnot türüdür.

Dipnotsuz Kaynak GöstermeKaynakların sadece eserin sonundaki bibliyografyada tanıtılması, metin içinde ise sadece yazar soyadı ve sayfa numarası gibi kısa bilgilerin verilmesi yöntemidir.

Nazım Eser AlıntısıŞiir veya mısralardan yapılan alıntıların, mısra başlarında daima büyük harf kullanılarak ve mısralar arasına kesme işareti konularak metne yerleştirilmesidir.

Çevirerek AlıntıBaşka bir dilde yazılmış doğrudan alıntının, araştırmacı tarafından Türkçeye çevrilerek ve sonuna yıldız işareti konularak çalışmaya aktarılmasıdır.

Bibliyografya (Kaynakça)Araştırma raporunun en sonunda yer alan, çalışmada yararlanılan tüm kaynakların alfabetik sırayla ve detaylı künyeleriyle listelendiği bölümdür.

Diğer Önemli Bilgiler

Üç Satır Kuralı

Doğrudan alıntılarda üç daktilo satırı ve daha kısa olan parçalar tırnak içinde gösterilirken, üç satırdan uzun olanlar tırnaksız ve sıkıştırılmış paragraf olarak yazılır.

Alıntılarda Nokta Kullanımı

Alıntılarda anlamı bozmadan yapılan kelime veya cümle çıkartmaları üç nokta (...) ile gösterilirken, çıkartma cümle sonuna denk geliyorsa dört nokta (....) kullanılır.

Köşeli Parantez ve Düzeltmeler

Alıntılarda anlamı kolaylaştırmak için yapılan eklemeler veya orijinal metindeki yanlışların düzeltilmesi 'Kırksekiz [elli] federe devlet' örneğindeki gibi köşeli parantezle gösterilir.

İtalik ve Vurgu Notu

Alıntılanan parçada araştırmacı tarafından yapılan altını çizme veya italikleştirme işlemlerinde, köşeli parantez içinde 'italikler yazara aittir' kaydı düşülmelidir.

Çeviri Alıntılarında Yıldız İşareti

Araştırmacının yabancı dilden kendisinin çevirdiği alıntıların sonuna yıldız (*) konur ve sayfa altındaki dipnotta 'çevirisini yazar yaptı' açıklaması eklenir.

Doğrudan Alıntıda Sayfa Zorunluluğu

Doğrudan alıntılarda kaynağın sayfa numarasının belirtilmesi yasal ve akademik olarak mecburidir; dolaylı alıntılarda ise genel özet yapıldığı için bu mecburiyet yoktur.

Tablo ve Grafik Altı Kaynak Gösterimi

Başka kaynaktan alınan tablo, şekil ve grafiklerin hemen altında, metindeki yazılara göre daha sık satır aralığıyla (örneğin 1.5 aralıkla) kaynak belirtilmesi zorunludur.

Süreli Yayınlarda Künye Farkı

Süreli yayınların dipnot gösteriminde kitaplardan farklı olarak yayın yeri ve yayınevi bilgisi yazılmaz; bunların yerine derginin cilt ve sayı numaraları belirtilir.

Sınavda Dikkat Et

Sınavda klasik referans sistemi ile APA sistemi arasındaki farklar sorulabilir; klasik sistemin dipnotlu, APA'nın ise metin içi parantezli olduğunu unutmayın.
Doğrudan alıntılarda sayfa numarası yazmanın yasal ve akademik bir zorunluluk olduğunu, dolaylı alıntılarda ise bu zorunluluğun bulunmadığını aklınızda tutun.
Üç satırdan uzun alıntıların tırnaksız ve sıkıştırılmış paragraf olarak yazıldığını, üç satır ve daha kısa olanların ise tırnak içinde verildiğini unutmayın.
Alıntılardan yapılan çıkarmalarda üç nokta (...), cümle sonundaki çıkarmalarda ise dört nokta (....) kullanıldığı bilgisi kritik bir sınav sorusu olabilir.
Süreli yayınların dipnot gösteriminde kitaplardan farklı olarak yayınevi ve basım yeri bilgilerinin yer almadığını, yerine cilt ve sayı yazıldığını unutmayın.
Genel okuyucu tarafından bilinen alelade bilgilerin dipnot gerektirmediğini, ancak özgün fikirlerin ve istatistik verilerin mutlaka dipnot gerektirdiğini bilin.