Ünite 6: 6. BİLİMSEL ARAŞTIRMADA HİPOTEZİN YERİ

Pusula Olarak Hipotez

Hipotez, bilimsel araştırmanın amacını, izlenecek yolunu ve yanıtlanacak sorularını saptayan bir pusula görevi görür. Araştırmanın yöntemi, teknikleri ve veri toplama araçları ancak hipotez kurulduktan sonra netlik kazanır.

Hipotezin Cümle Yapısı

Hipotezler kesinlikle soru, emir, dua, istek veya ünlem cümlesi olamaz. Sadece karar bildiren düz cümleler şeklinde kurulmalı ve parametreler arası net ilişkileri iddia etmelidir.

Sosyolojide Sınıf Kavramı Farklılığı

Sınıf kavramı Batılı sosyologlarca gelir ve statüye göre tanımlanırken, Marksist yazarlarca üretim araçlarına sahip olma durumuna göre tanımlanır. Bu durum, hipotezlerde kavramların net tanımlanmasının önemini gösterir.

Kötü Eğitim Örneği

'Kötü eğitim gençlerde uyumsuzluk yaratır' hipotezi sınanamaz bir önermedir. Çünkü 'kötü' kavramı özneldir; kimine göre otoriter, kimine göre aşırı özgürlükçü eğitim kötüdür ve ampirik olarak gözlenemez.

Anahtar Kavramlar

HipotezYapılan gözlem ve deney sonuçları tarafından henüz yeterince doğrulanmamış, geçerliliğinin kontrolü için ampirik teste tabi tutulabilen muhtemel çözüm önerileridir.

Genel HipotezAraştırmanın bütününe, ana problemine ve evrenin tamamına yönelik olarak kurulan geniş kapsamlı hipotez türüdür.

Test HipoteziGenel hipotezin altında yer alan, onu doğrulamak veya sınamak amacıyla parçalara ve alt değişkenlere yönelik kurulan hipotezlerdir.

Varsayım (Sayıltı)Deneyle kanıtlanmamış olmakla birlikte, doğruluğu başlangıçta kabul edilen ve araştırmanın temelini oluşturan öncül kuramsal düşüncelerdir.

Teori (Kuram)Belirli bir olgu grubunu veya olgusal ilişkileri açıklayan, kendi içinde tutarlı, doğrulanmış fakat henüz tümüyle kesinleşmemiş kavramsal sistemlerdir.

Bağımsız DeğişkenBir hipotezde ya da nedensellik ilişkisinde belirleyici, etkileyici ve nedeni oluşturan, araştırmacının manipüle edebildiği değişkendir.

Bağımlı DeğişkenBağımsız değişkene bağlı olarak değiştiği varsayılan, etkilenen durum veya sonuç özelliğini taşıyan değişkendir.

AksiyomKendiliğinden apaçık olan, ispatına gerek duyulmadan doğru kabul edilen ve bilimsel araştırmaların temelini oluşturan kesin hükümlerdir.

GenellikBir olayın belirli koşullar altında başka bir olaya yol açması veya aynı yönde etkide bulunması durumudur; yasaların bir ön aşamasıdır.

GerçeklemeBir hipotezde olgular arasında kurulan nedensel ilişkinin varlığının ya da yokluğunun ampirik yöntemlerle sınanması işlemidir.

İşlemsel Tanım (Operasyonel Tanım)Soyut kavramların gözlenebilir, ölçülebilir ve somut değişkenler halinde tanımlanarak ampirik karşılıklarının bulunması sürecidir.

Karşılaşım KurallarıTeoride geçen soyut ve gözlenemeyen terimleri, ampirik düzeydeki gözlemlenebilir terimlere bağlayan köprü kurallarıdır.

EvetlemeSınanan bir hipotezin veya öngörülen ilişkinin toplanan ampirik verilerle ve olaylarla uygun düşmesi, desteklenmesi durumudur.

HayırlamaSınanan bir hipotezin toplanan verilerle çelişmesi, olaylar tarafından desteklenmemesi ve reddedilmesi durumudur.

BelirginlikHipotezin karmaşık ve genel terimlerden uzak durarak, özel ve net olayları dile getirmesi ve araştırma sorununa tek bir yanıt vermesidir.

Ampirik KarşılıkBir kavramın veya değişkenin dış dünyada, gözlem ve deney yoluyla doğrudan tespit edilebilen somut ve olgusal yansımasıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Kadın ve Statü Örneği

'Kadın, sosyal statüsünü yükseltmek için çalışmalıdır' cümlesi değer yargısı içerir ve sınanamaz. Bunun yerine 'Kadının ev dışında çalışması sosyal statüsünü olumlu etkiler' cümlesi olgusal bir hipotezdir.

Sosyal Değişme Riski

Sosyal bilimlerde çok uzun vadeli hipotezlerle çalışmak, zaman içinde yaşanacak sosyal değişmeler nedeniyle araştırma sonuçlarının geçerliliğini yitirmesi riskini beraberinde getirir.

Aksiyomların Sonu

Aksiyom cümleleri her zaman kesin bir hüküm bildiren '...dır' ekiyle biter. Doğruluğu baştan kabul edilen bu cümlelerin yanlış çıkması durumunda tüm araştırma çöker.

Teori ve Olgu Ayrımı

Olgu, doğada doğrudan veya dolaylı olarak gözlemlenebilen somut bir oluştur. Teori ise insan düşüncesinin ürünü olup, bu olguları ve aralarındaki ilişkileri açıklamak için kurulur.

Teorinin Üçlü Önerme Yapısı

Bilimsel bir teorinin çerçevesinde ampirik genellemeler, gözlenemeyen süreçleri açıklayan temel hipotezler ve bu ikisini birbirine bağlayan karşılaşım kuralları yer alır.

Yasa ve Hipotez İlişkisi

Bilimsel alandaki tüm yasalar, yasa haline gelmeden önce birer hipotezdir. Ancak her hipotez yeterli düzeyde sınanıp genelleşemediği için yasa haline gelemez.

Köy Topluluğu Tanımı

Metinde köy topluluğu; tarımla uğraşan, toplum bütünüyle az ilişkili, sosyal çevreden çok doğal çevreyle ilişki kuran, az sayıda aileden oluşan özerk yapı olarak işlemsel tanımlanmıştır.

Çoğulcu Toplum Tanımı

Metinde çoğulcu toplum; türlü sınıfları ve katmanları eşdeğerde sayılan, her birine toplum yönetimini etkileme hakkı tanınan bir toplum türü olarak tanımlanarak netleştirilmiştir.

Sınavda Dikkat Et

Hipotezlerin asla soru, emir veya ünlem cümlesi olamayacağını, sadece karar bildiren düz cümleler olduğunu unutmayın. Sınavda cümle türü sorularında bu kural hayat kurtarır.
Varsayım (sayıltı) ile hipotez farkına dikkat edin; varsayım doğruluğu baştan kabul edilen öncüldür ve test edilmez, hipotez ise doğruluğu test edilmek üzere kurulan iddiadır.
Bağımsız değişkenin 'neden/etkileyen', bağımlı değişkenin ise 'sonuç/etkilenen' olduğunu aklınızda tutun; değişken belirleme sorularında bu mantığı uygulayın.
Değer yargısı (iyi, kötü, güzel vb.) içeren önermelerin hipotez olamayacağını, hipotezlerin mutlaka olgusal, nesnel ve ampirik olarak gözlenebilir olması gerektiğini unutmayın.
Aksiyomların yanlış çıkması durumunda tüm araştırmanın çökeceğini, çünkü aksiyomların araştırmanın üzerine kurulduğu temel olduğunu bilin.
Teorideki soyut kavramları ampirik düzeye bağlayan kurallara 'karşılaşım kuralları' veya 'köprü kuralları' dendiğini sınav için mutlaka ezberleyin.