Ünite 2: Ticari Hükümler, Ticari Örf ve Adet, Ticari Davalar

Türk Ticaret Kanunu Madde 1 ve Kapsamı

Türk Ticaret Kanunu, geçici maddeler hariç toplam 1535 maddeden oluşmaktadır ve bu maddelerin tamamı ticari hüküm niteliğindedir. Ayrıca kanunun 1. maddesi, TK'nın Türk Medeni Kanunu'nun ayrılmaz bir parçası olduğunu açıkça vurgulamaktadır.

Tacir Olmayanlar ve Ticari Örf Adet

TK m. 2/3 hükmü gereğince, ticari örf ve adet tacir sıfatını taşımayan kişiler hakkında ancak onlar tarafından bilindiği veya bilinmesi gerektiği takdirde uygulanır; aksi takdirde tacir olmayan kişi bilmediğini öne sürerek uygulanmasını engelleyebilir.

Mutlak Ticari Davaların Kanuni Dayanağı

Türk Ticaret Kanunu'nun 4. maddesi, tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın hangi uyuşmazlıkların mutlak ticari dava sayılacağını tek tek sayma yoluyla düzenlemiştir. Bu kapsamda acente, sigorta, taşıma ve haksız rekabet davaları yer alır.

Değer Ölçütü Olmaksızın Ticaret Mahkemesi

TK m. 5/1 hükmüne göre asliye ticaret mahkemesinin görev alanına giren davalarda dava olunan şeyin maddi değeri veya tutarı ne olursa olsun, değer sınırı aranmaksızın tüm ticari davalara asliye ticaret mahkemesi bakmakla görevlidir.

Anahtar Kavramlar

Ticari HükümlerTürk Ticaret Kanunu'ndaki hükümler ile bir ticari işletmeyi ilgilendiren işlem ve fiillere ilişkin diğer kanunlarda yazılı özel hükümlerin tamamıdır. Ticari nitelikteki uyuşmazlıklara öncelikle uygulanan kurallar bütünüdür.

Ticari Örf ve AdetTacirler arasında uzunca bir süre devam eden tatbikata bağlı olarak oluşan, belgesiz veya yazılı olmayan ancak toplumda uyulması zorunlu kanaati uyandıran kurallardır. Tacirler hakkında bilmeseler dahi mutlak olarak uygulanır.

TeamülÖrf ve adet kuralı niteliğini kazanmamış, sadece ticari hayattaki alışkanlık niteliğinde olan kurallardır. Mahkemenin kararına doğrudan hukuki dayanak olamaz ancak tarafların irade açıklamalarının yorumunda dikkate alınır.

Mutlak Ticari DavaTarafların tacir olup olmadığına ve işin bir ticari işletmeyle ilgili bulunup bulunmadığına bakılmaksızın kanun gereği doğrudan ticari dava sayılan uyuşmazlıklardır. Örn; Acentelik, haksız rekabet, taşıma ve sigorta işlerinden doğan davalar.

Nispi Ticari DavaMutlak olarak ticari dava sayılmayan bir husustan doğan uyuşmazlığın ticari dava sayılabilmesi için her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili bir husustan doğmuş olmasını gerektiren dava türüdür.

Asliye Ticaret MahkemesiAksine yasal hüküm bulunmadıkça, dava olunan şeyin değerine veya tutarına bakılmaksızın tüm ticari davalara ve ticari nitelikteki çekişmesiz yargı işlerine bakmakla görevli özel mahkemedir.

Ticari Nitelikte Çekişmesiz Yargı İşiTK m. 4 kapsamında sayılan mutlak ticari dava konularından doğan ve çekişmesiz yargı niteliği taşıyan işlerdir; bu işler de ticari nitelikte kabul edilir ve ticaret mahkemelerinde görülür.

İfa YeriBorcun yerine getirildiği, ifa edildiği yerdir. Tarafların farklı bölgelerde olması ve aynı konuda birden fazla ticari örf ve adet bulunması durumunda, kanunda aksi öngörülmedikçe ifa yerindeki ticari örf ve adet uygulanır.

Genel HükümlerBaşta Türk Medeni Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu'nun genel nitelikli hükümleri olmak üzere tüm kanunlarda yer alan ve özel hukuk ilişkilerine uygun düştüğü ölçüde uygulanan kurallardır.

Ticaret SiciliTicari işletmeler ve tacirler için ayrı olarak oluşturulan, ticaretle ilgili bilgilerin ve işlemlerin kaydedildiği resmî sicil sistemidir.

Görev İlişkisiAsliye ticaret mahkemesi ile asliye hukuk mahkemesi ve diğer hukuk mahkemeleri arasındaki hukuki ilişkinin niteliğidir. Bu ilişki görev kuralı olduğundan mahkemelerce re'sen gözetilir.

Diğer Önemli Bilgiler

Deniz Ticareti ve Deniz Sigortaları Uzmanlaşması

Bir yerde ticaret davalarına bakan birden çok asliye ticaret mahkemesi varsa, iş durumunun gerekli kıldığı yerlerde Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu (HSYK), mahkemelerden birini deniz ticaretine ve deniz sigortalarına bakan mahkeme olarak görevlendirebilir.

Şirketlerin Durumu ve Ticari Dava

Kollektif, komandit, anonim, limited ve kooperatif gibi tüm ticaret şirketlerinin taraf olduğu ve aralarında çıkan uyuşmazlıklar, her iki tarafın da ticaret şirketi olması sebebiyle doğrudan ticari dava niteliği taşır.

Farklı Bölge ve İfa Yeri Kuralı

Ticari örf ve adet uyuşmazlığında taraflar aynı bölgede değilse, kanunda veya sözleşmede aksi öngörülmedikçe, somut uyuşmazlığa ifa yerindeki ticari örf ve adet kuralı öncelikle uygulanmaktadır.

Medeni Kanun Madde 5 ve Özel Hukuk İlişkileri

Türk Medeni Kanunu'nun 5. maddesi gereğince, medeni kanun ve borçlar kanununun genel nitelikli hükümleri, uygun düştüğü ölçüde ticari ilişkiler dahil tüm özel hukuk ilişkilerine uygulanma esasına sahiptir.

Sınavda Dikkat Et

Ticari işlerde uygulama sırasını ezberleyin; emredici hükümler, sözleşme, tamamlayıcı hüküm, ticari örf-adet ve genel hükümler sırası sınavda sık sorulur.
Ticari örf ve adetin tacirler için mutlak, tacir olmayanlar için ise ancak bilindiği takdirde uygulanacağını kesinlikle unutmayın.
Teamüllerin mahkemelerde doğrudan hukuki dayanak olamayacağını, sadece irade yorumunda dikkate alınacağını karıştırmayın.
Mutlak ticari davalarda tarafların tacir olup olmadığının ARANMADIĞINI, kanunda sayılan hususların (acente, sigorta, taşıma vb.) doğrudan ticari dava olduğunu bilin.
Asliye ticaret mahkemesinin görevinde dava olunan şeyin maddi değerinin ÖNEMLİ OLMADIĞINI, değer ne olursa olsun asliye ticaret mahkemesinin görevli olduğunu unutmayın.
Asliye ticaret ile asliye hukuk mahkemeleri arasındaki ilişkinin 'yetki' değil KESİN GÖREV ilişkisi olduğunu sınav sorularında dikkate alın.