İnfografik
← Ünite 5
Ticaret Hukuku

Ünite 5: Tacir, Tacir Sıfatının Sonuçları

TK Madde 15 ve Esnaf Sınırı
Türk Ticaret Kanunu'nun 15. maddesine göre, ekonomik faaliyeti sermayesinden fazla bedeni çalışmasına dayanan ve geliri ilgili kararnamede belirlenen sınırı aşmayan kişiler esnaf kabul edilir. Esnaflar ticaret hukuku kurallarına ve iflasa tabi değildir.
Gerçek Kişilerde Tescilin Açıklayıcı Niteliği
Gerçek kişilerde ticaret siciline tescil işlemi kurucu değil, mevcut durumu açıklayıcı nitelik taşır. İşletme fiilen faaliyete geçtiği anda tacir sıfatı kazanılmış olur, tescil tarihi beklenmez.
Ticareti Terk Eden Tacirlerin Durumu
İcra ve İflas Kanunu m. 44 uyarınca ticareti terk eden bir tacir durumu 15 gün içinde sicile bildirmeli ve mal beyanında bulunmalıdır. Bu kişilere karşı terk ilanından itibaren 1 yıl içinde iflas yoluyla takip yapılabilir.
Kamu Yararına Dernekler ve Vakıflar İstisnası
Kamu yararına çalışan dernekler ile gelirinin yarısından fazlasını kamu görevine harcayan vakıflar ticari işletme işletseler dahi kendileri tacir sayılmaz, sadece işletmeleri tacir sayılır. Bu kural onları iflas riskinden korumak için konulmuştur.

Anahtar Kavramlar

EsnafEkonomik faaliyeti sermayesinden fazla bedeni çalışmasına dayanan ve geliri ilgili kararnamede gösterilen sınırı aşmayan sanat veya ticaretle uğraşan kişidir. Örneğin gezici olarak veya bir dükkanda küçük çaplı tamirat yapan terzi esnaf sayılır.
Gerçek Kişi TacirBir ticari işletmeyi, kısmen de olsa, kendi adına işleten gerçek kişidir. Örneğin kendi adına bir kırtasiye dükkânı açıp çalıştıran kişi gerçek kişi tacir sıfatını kazanır.
Tacir Sayılan KişiBir ticari işletmeyi kurup açtığını ilan araçlarıyla halka bildiren veya ticaret siciline tescil ettiren ancak fiilen henüz işletmeye başlamamış olan kimselerdir. Örneğin dükkan açılışını gazetede ilan eden ama henüz müşteri kabul etmeyen kişi tacir sayılır.
Tacir Gibi Sorumlu Olan KişiAslında bir ticari işletmesi veya yasal şirketi bulunmadığı halde, sanki varmış gibi kendi adına veya hukuken var sayılmayan şirketler adına ortak sıfatıyla işlem yapan kimselerdir. Bu kişiler iyiniyetli üçüncü kişilere karşı tacir gibi sorumlu olurlar.
Ticaret Siciline Tescilin EtkisiGerçek kişilerde ticaret siciline tescil kurucu değil açıklayıcı etki doğururken, ticaret şirketlerinde sicile tescil tüzel kişilik ve tacir sıfatı kazandırdığı için kurucu etki doğurur.
Donatma İştirakiBirden çok kişinin paylı mülkiyet şeklinde malik oldukları bir gemiyi, menfaat sağlamak amacıyla aralarında yaptıkları sözleşme gereğince hepsi adına ve hesabına suda kullanmaları hâlidir. Tüzel kişiliği olmasa da tacir hükümlerine tabidir.
Basiretli İş Adamı Gibi Hareket EtmeTacirin ticaretine ait tüm faaliyetlerinde öngörülü, tedbirli ve dikkatli davranma zorunluluğudur. Örneğin imzaladığı sözleşmenin tüm hukuki sonuçlarını bilmek zorunda olan tacir, ceza koşulunun indirilmesini bu yükümlülük nedeniyle talep edemez.
Gabin (Aşırı Yararlanma)Bir sözleşmede karşılıklı edimler arasında açık bir oransızlık bulunması durumudur. Ancak basiretli davranmak zorunda olan tacirler, müzayaka (darda kalma) hali dışında gabin hükümlerine dayanarak sözleşmenin iptalini isteyemezler.
Teyit MektubuTelefon, telgraf veya elektronik gibi iletişim araçlarıyla sözlü olarak kurulan sözleşmelerin içeriğini doğrulayan yazıdır. Bu mektubu alan taraf 8 gün içinde itiraz etmezse mektup içeriğini kabul etmiş sayılır.
Ayıp İhbarıTicari satışlarda teslim alınan malın ayıplı çıkması durumunda alıcının satıcıya durumu bildirmesidir. Açık ayıplarda 2 gün, gizli ayıplarda 8 gün içinde ihbar edilmelidir.
Hâkim TeşebbüsTürk Ticaret Kanunu hükümleri uyarınca diğer şirketler üzerinde kontrol sahibi olan ve kanunen tacir sayılan ana teşebbüs veya holding yapılarıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Belediye İşletmeleri Örneği (Kızılcahamam)

Belediyelerin tüzel kişiliği tacir değildir; ancak özel hukuk hükümlerine göre işletilen bağımsız ekonomik işletmeleri tacir sayılır. Örneğin Kızılcahamam Belediyesi tacir değilken, belediyeye ait maden suyu işletmesi tacirdir.

Basiretli İş Adamı İlkesi ve Ceza-i Şart

TK m. 18/2 gereği tacirler basiretli davranmak zorundadır. Bu kuralın doğal sonucu olarak tacirler, sözleşmelerde kararlaştırılan aşırı cezai şartların veya ücretlerin indirilmesini (tenkisini) mahkemeden talep edemezler.

Fatura ve Teyit Mektubu İçin 8 Günlük Süre

Bir ticari işletmeyle ilgili olarak kendisine fatura veya teyit mektubu verilen kişi, belgenin kendisine ulaştığı tarihten itibaren 8 gün içinde yazılı olarak itiraz etmezse, içeriği aynen kabul etmiş sayılır.

Ticari Satışlarda Ayıp İhbar Süreleri

Ticari satışlarda teslim sırasında açıkça belli olan ayıplar için 2 gün, teslimden sonra fark edilebilen gizli ayıplar için ise 8 gün içinde inceletilip satıcıya ihbar edilmesi zorunludur.

Sınavda Dikkat Et

  • Gerçek kişilerde ticaret siciline tescilin 'açıklayıcı', ticaret şirketlerinde ise 'kurucu' nitelikte olduğunu kesinlikle karıştırmayın.
  • Kamu yararına çalışan dernekler ve gelirinin yarısından fazlasını kamuya harcayan vakıfların kendilerinin değil, sadece işletmelerinin tacir sayıldığını unutmayın.
  • Basiretli iş adamı gibi hareket etme yükümlülüğü gereği tacirlerin ceza-i şartın indirilmesini talep edemeyeceği sınavda sıkça sorulan bir bilgidir.
  • Tacirler arasındaki ihtar ve ihbarların şekil şartlarına (noter, KEP, taahhütlü mektup vb.) bağlı olduğunu, şekilsiz yapılamayacağını unutmayın.
  • Fatura ve teyit mektubuna itiraz süresinin kanunen 8 gün olduğunu ve bu süre geçtikten sonra içeriğin kabul edilmiş sayılacağını iyi ezberleyin.
  • Ticari satışlardaki açık ayıpta 2 gün, gizli ayıpta ise 8 gün olan ihbar süreleri sınavda çeldirici olarak çok kullanılır.