← Ünite 13
Yönetim Bilişim Sistemleri

Ünite 13: Elektronik Ticarete Giriş

ARPANET'in Kuruluşu
İnternetin temeli, 1970'lerin başında ABD Savunma Bakanlığı tarafından geliştirilen ARPANET ağına dayanır. Amaç, bilgisayarlar zarar görse bile iletişimin devam etmesini sağlamaktı.
Mosaic Tarayıcısının Etkisi
1993 yılında geliştirilen Mosaic, ilk grafik arayüzlü Web tarayıcısıdır. Bu sayede dokümanlar Web üzerinde grafiksel olarak görüntülenebilir hale gelmiştir.
Netscape ve Internet Explorer
1994'te ilk ticari tarayıcı olan Netscape Navigator, 1995'te ise Microsoft'un Internet Explorer tarayıcısı piyasaya sürülerek Web'in yaygınlaşmasını sağlamıştır.
Kryptonite Bisiklet Kilidi Olayı
Bir blog kullanıcısının bisiklet kilidini kalemle açabildiğini paylaşması üzerine, firma durumu fark etmiş ve ürünlerini piyasadan geri çağırmak zorunda kalmıştır.

Anahtar Kavramlar

ARPANETİnternetin temelini oluşturan, ABD Savunma Bakanlığı tarafından geliştirilen ilk küçük ağ projesidir. Bilgisayarların zarar görmesi durumunda iletişimin kesilmemesi hedeflenmiştir.
HTTPWeb sayfalarının sunucudan istemciye aktarılmasını sağlayan temel haberleşme protokolüdür. Güvenli versiyonu HTTPS olarak bilinir.
HTMLWeb sayfalarının görsel yapısını ve biçimini belirleyen dildir. Örneğin, metinlerin kalın veya tablo içinde görünmesini sağlar.
XMLVerinin içeriğini tanımlayan ve farklı sistemler arasında veri paylaşımını kolaylaştıran biçimlendirme dilidir. HTML'den farkı, verinin ne olduğunu işaretlemesidir.
URLBir Web kaynağının internet üzerindeki eşsiz adresidir. IP numaralarının insanlar tarafından okunabilir harf karşılığıdır.
FTPBir bilgisayardan diğerine büyük boyutlu dosyaların aktarılmasını sağlayan standart protokoldür. Yazılım güncellemeleri ve büyük dosyalar için kullanılır.
RSSWeb sitelerindeki güncellemelerin, kullanıcıya otomatik olarak iletilmesini sağlayan bir XML tabanlı dağıtım teknolojisidir.
BlogBelirli bir konu hakkında yorum ve fikir paylaşımı yapılan, genellikle gayri resmi içeriklerin bulunduğu Web günlükleridir.
PodcastingSes verilerinin internet üzerinden abonelik yöntemiyle paylaşılması ve dinlenmesi teknolojisidir. Genellikle MP3 formatı kullanılır.
Anında Mesajlaşmaİki veya daha fazla kişinin internet üzerinden eş zamanlı olarak yazılı, sesli veya görüntülü iletişim kurmasını sağlayan sistemdir.
Çerez (Cookie)Web sitesinin kullanıcı bilgisayarına bıraktığı, kullanıcının tercihlerini ve oturum bilgilerini saklayan küçük dosyalardır.
Anasistem (Hosting)Web sitesinin dosyalarının barındırıldığı, internete sürekli bağlı olan sunucu bilgisayardır.
StreamingVerinin indirilmesini beklemeden, ağ üzerinden geldiği an işlenerek izlenmesini sağlayan duraksız işlem teknolojisidir.
XHTMLHTML ve XML'in birleştirilmesiyle oluşturulan, hem biçim hem de veri içeriğini tanımlayan gelişmiş Web standardıdır.
TCP/IPİnternet üzerindeki cihazların birbirleriyle haberleşmesini sağlayan temel protokol kümesidir.
Alan Adı (Domain Name)IP adreslerinin karmaşık yapısını gizleyerek, kullanıcıların kolayca hatırlayabileceği isimlerdir (örn: google.com).
Casus Program (Spyware)Kullanıcının haberi olmadan bilgisayardaki hareketlerini takip eden ve verileri dışarı aktaran kötü amaçlı yazılımlardır.
Yük Dengeleme (Load Balancing)Sunucu üzerindeki trafiği yönetmek için kullanılan, trafiği birden fazla ikiz (mirror) sunucuya dağıtan yöntemdir.
Co-locationOrganizasyonun kendi sunucusunu satın alıp, fiziksel olarak bir hizmet sağlayıcının merkezine yerleştirdiği en üst düzey barındırma hizmetidir.
Bant GenişliğiBir ağ üzerinden birim zamanda aktarılabilecek veri miktarıdır. Video gibi büyük verilerin iletiminde kritik öneme sahiptir.

Diğer Önemli Bilgiler

DVD Film İndirme Süreleri

1 Mbps hızındaki bir internet bağlantısıyla ortalama bir DVD filminin (2-2.5 GB) indirilmesi yaklaşık 4.5 - 5 saat sürmektedir.

ABD'de Alan Adı İstisnası

Alan adı sisteminde ülkeler için kısaltmalar kullanılırken (tr, de, fr), ABD için herhangi bir ülke kısaltması kullanılmaz.

W3C Konsorsiyumu

Dünya Çapında Ağ Konsorsiyumu (W3C), Web standartlarını belirleyen kuruluştur. HTML ve XML'i birleştirerek XHTML standardını geliştirmiştir.

Açık Kalma Oranı (%99)

Bir hosting hizmetinin %99 açık kalma garantisi vermesi, o sistemin yılda toplam 87 saat 36 dakikaya kadar erişim dışı kalabileceği anlamına gelir.

NSF'in Katkısı

ABD Ulusal Bilim Kurulu (NSF), ülkenin farklı yerlerine 6 adet süper bilgisayar yerleştirerek bunların araştırmacılar tarafından kullanılmasını sağlamıştır.

Amazon ve Google Örneği

Geçmiş deneyimler, anlamı dahi bilinmeyen alan isimlerinin (Amazon.com, Google.com gibi) zamanla herkes tarafından kullanılan markalara dönüştüğünü göstermiştir.

Streaming Teknolojisi

Kore ve ABD gibi ülkelerde, bant genişliği yüksek olan gelişmiş televizyonlar üzerinden duraksız işlemle (streaming) film kiralama ve izleme teknolojisi kullanılmaktadır.

E-Ticaretin Gelişimi

1999 yılından itibaren internetin hızla gelişmesiyle birlikte, e-ticaret yeni bir pazar olarak ortaya çıkmış ve geleneksel ticaret yöntemlerini değiştirmiştir.

ASP Teknolojisi Gereksinimi

ASP teknolojisi, Microsoft Windows işletim sistemi gerektirir. Bu nedenle hosting seçerken sunucunun işletim sistemi uyumu kontrol edilmelidir.

İnternet Kullanıcı Sayısı

Dünyada yüz binleri aşan ağ ve yüz milyonlarla ifade edilen bireysel kullanıcı, internet hizmet sağlayıcılar aracılığıyla birbirine bağlıdır.

Sınavda Dikkat Et

  • İnternet ve Web kavramlarını karıştırmayın; Web, internetin en yaygın kullanılan hizmetidir.
  • HTML ve XML arasındaki farkı iyi kavrayın; HTML biçim (görünüm), XML ise veri (içerik) ile ilgilenir.
  • Hosting türlerini (Paylaşımlı, VPS, Adanmış, Co-location) ve maliyet/yönetim farklarını mutlaka ezberleyin.
  • ABD'nin alan adı sistemindeki istisnasını (kısaltma kullanılmaması) unutmayın.
  • RSS ve Podcasting'in ne işe yaradığını ve hangi içerik türleriyle (haber/ses) eşleştiğini bilin.
  • Anasistem seçim unsurlarını (depolama, trafik, güvenlik, vb.) bir liste olarak aklınızda tutun.
  • Çerezlerin (cookies) hem kullanıcı kolaylığı hem de casus yazılım riski taşıdığını unutmayın.