← Ünite 3
Yönetim Bilişim Sistemleri

Ünite 3: Enformasyon Sistemleri Tipleri

Amazon.com Patent Örneği
Amazon.com, 1999 yılında tek tıkla alışveriş yapma patentini almıştır. Bu patent, kayıtlı kredi kartı bilgilerinin tekrar girilmeden kullanılmasını sağlar ve 2017 yılına kadar geçerli olmuştur.
Japon Otomotiv Devrimi
1970'li yıllarda Japonların otomobil üretiminde robot işçileri kullanması bir devrimdir. Robotlar hata yapmaz, dinlenmez ve insan işçiye göre uzun vadede maliyeti düşürür.
Shell ve Turkcell İttifakı
Farklı sektördeki iki dev firma, müşteri sadakati için iş birliği yapmıştır. Shell'den yakıt alanlar Turkcell'de görüşme dakikası kazanarak her iki markaya da yönelmektedir.
Luhn (1958) ve İş Zekâsı
İşletme enformasyon toplama ve değerlendirme (Business Intelligence) kavramı, 1958 yılında Luhn tarafından literatüre kazandırılmıştır.

Anahtar Kavramlar

Hareket İşleme Sistemleri (HİS)Organizasyon içindeki günlük iş hareketlerini (satış, para yatırma vb.) kaydeden en temel sistemdir. Binlerce eşzamanlı kullanıcının aynı veri üzerinde çalışmasını sağlar.
Tedarik Zinciri Yönetim Sistemleri (TZYS)Hammadde alımından ürünün müşteriye ulaşmasına kadar olan faaliyetleri optimize eden sistemdir. Tedarikçiler ve dağıtıcılarla enformasyon paylaşımını sağlar.
Müşteri İlişkileri Yönetim Sistemleri (MİYS)Müşteri ile işletme arasındaki ilişkiyi siparişten teslime kadar koordine eder. Müşteri tatmini ve kalıcılığı için davranış analizleri yapar.
İşletme Enformasyon Toplama ve Değerlendirme (İş Zekâsı)Büyük veri ambarlarını analiz ederek stratejik kararlar alınmasını sağlayan yöntemler bütünüdür. Rakiplerle mücadele için görselleştirme ve istatistik teknikleri kullanır.
Karar Destek Sistemleri (KDS)Yöneticilerin 'Eğer... ise ne olur?' gibi karmaşık sorularına yanıt bulmasını sağlayan sistemdir. İnsan zekâsı ve BT'nin etkileşimli birleşimidir.
Coğrafi Enformasyon Sistemleri (CES)Harita veritabanı ile verileri ilişkilendiren sistemdir. Bölgesel verilerin görselleştirilerek analiz edilmesini sağlar.
Muhasebe Enformasyon SistemleriFinansal işlemlerin takibini, maliyet hesaplamalarını ve dönem sonu raporlarını (gelir tablosu vb.) oluşturan sistemdir.
Finans Enformasyon SistemleriNakit akışını takip eden, yatırım analizleri yapan ve geleceğe yönelik finansal tahminler sunan sistemdir.
Mühendislik Enformasyon SistemleriÜrün tasarımı, prototip oluşturma ve üretim süreçlerini (BDT, BDÜ) destekleyen sistemdir. Maliyetleri düşürmek için sanal sınama yapar.
Stratejik Avantajİşletmenin rakiplerine karşı üstünlük sağlamasıdır. Maliyet düşürme veya gelir artırma yoluyla elde edilir.
Değiştirme Maliyeti (Switching Cost)Müşterinin mevcut bir ürünü bırakıp rakip bir ürüne geçmesi durumunda katlanacağı maliyettir. İki türü vardır: açık ve örtülü.
Açık Değiştirme MaliyetiFarklı bir üreticiye geçişte sözleşme gereği ödenen ceza veya ek ücretlerdir. Örneğin, taahhütlü cep telefonu sözleşmelerindeki cayma bedeli.
Örtülü Değiştirme MaliyetiYeni bir sisteme uyum sağlamak için gereken zaman, eğitim ve öğrenme maliyetleridir. Örneğin, Linux'a geçişte personelin eğitimi için gereken zaman.
Veri Ambarıİşletme enformasyon toplama sistemlerinde kullanılan, çok büyük işlem kayıtlarının tutulduğu veri havuzudur.
İttifak OluşturmaFarklı ancak ilişkili ürün üreticilerinin müşteri memnuniyetini artırmak için güçlerini birleştirmesidir. Shell ve Turkcell örneği gibi.
Bilgisayar Destekli Tasarım (BDT)Mühendislik süreçlerinde ürünün sanal ortamda 3 boyutlu olarak tasarlanmasını sağlayan araçtır.
Hızlı Prototip Oluşturma (PO)Tasarlanan ürünün bilgisayar ortamından fiziksel bir numuneye dönüştürülme aşamasıdır.
Bilgisayar Destekli Üretim (BDÜ)Prototipi onaylanan ürünün bilgisayara bağlı makinelerle seri üretime geçirilmesi sürecidir.
Nakit Yönetim SistemleriFinans ES'lerinin nakit akışına odaklanan alt dalıdır. Günlük fon ihtiyacını ve yatırım araçlarını yönetir.
PatentBir buluşun veya yöntemin başkaları tarafından kullanılmasını engelleyen yasal haktır. Pazara rakip girişini engeller.
Telif HakkıYazılım veya eser sahiplerinin haklarını koruyan, pazara rakip girişini engelleyen hukuki düzenlemedir.
Ürün GeliştirmeMevcut bir mal veya hizmete değer katan ilaveler yapılmasıdır. Garanti süresini uzatmak veya Web üzerinden özelleştirme sunmak gibi.
FarklılaştırmaBir ürünün rakip ürünlerden daha kaliteli veya özel olduğu algısını pazarlama yoluyla tüketiciye benimsetmektir.
Kurumsal Kaynak Planlama Sistemleri (KKPS)Yöneticilerin iş süreçlerini gözlemek ve güncellemek için kullandığı sistemlerdir; TZYS ile karıştırılmamalıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Lotus 1-2-3 ve Microsoft Excel

Elektronik tablo pazarının öncüsü Lotus firması, Microsoft'un Excel'i sunmasıyla rekabeti kaybetmiş ve pazardan silinmiştir. Bu, ürün geliştirme ve rekabetin önemini gösterir.

Google'ın Yükselişi

1998'de kurulan Google, Infoseek gibi ilk arama motorlarını geride bırakmıştır. 'Google it' ifadesi İngilizceye yerleşmiş olup, sürekli geliştirilen algoritmalarla liderliğini korumuştur.

Akpınar ve Edin (2007)

Bu araştırmacılar, 'business intelligence' terimini Türkçe literatüre kazandırmış ve kapsamını görselleştirme, oyun teorisi ve savaş oyunları gibi alanlarla genişletmişlerdir.

Wal-Mart ve Tedarikçi Bağlantısı

Wal-Mart, devasa sipariş hacmi sayesinde tedarikçilerini kendine bağlamıştır. Tedarikçiler, Wal-Mart ile ortak ES kullanarak anında tedarik sağlamak zorundadır.

Benzin İstasyonlarında Robotlar

Bazı modern benzin istasyonlarında pompacı yerine robotlar çalışmaktadır. Bu, personel giderlerini düşürmek için kullanılan somut bir teknolojik örnektir.

Amazon ve Target Corp. İttifakı

Amazon, patentli tek tıkla alışveriş teknolojisini Target Corp.'a kullandırmaktadır. İki firma Web sayfalarında birbirlerine erişim vererek müşteri paylaşımı yapmaktadır.

Linux İşletim Sistemi

Ücretsiz olmasına rağmen, işletmelerin mevcut personeli Microsoft ürünlerine alışık olduğu için Linux'a geçişte 'örtülü değiştirme maliyeti' (eğitim/zaman) oluşmaktadır.

Uçak Motoru Sınama Örneği

Mühendislik ES'leri, uçak motorunun tek başına durması gibi tehlikeli durumları sanal ortamda canlandırır. Bu, gerçek uçakla deneme yapmanın yüksek maliyetini engeller.

Kişisel Bilgisayar Özelleştirme

Bazı PC üreticileri, müşterilerin Web üzerinden kendi bilgisayar parçalarını seçip oluşturmasına izin verir. Bu, ürün geliştirme ve müşteri bağlama stratejisidir.

Standart Oluşturma (Adobe/Java)

PDF (Adobe) ve Java (JVM) gibi teknolojiler ücretsiz sunularak standart haline gelmiştir. Bu standartlar, işletmelerin bu ürünleri kullanmasını zorunlu kılarak müşteri bağlamayı sağlar.

Hava Yolu Rezervasyon Sistemleri

HİS'lerin tipik bir örneği olan bu sistemler, eskiden sadece ana bilgisayarlarda çalışırken, günümüzde internetin etkisiyle küçük işletmeler tarafından da kullanılmaktadır.

Sınavda Dikkat Et

  • Hareket İşleme Sistemleri (HİS) ile Karar Destek Sistemlerini (KDS) karıştırmayın; HİS veriyi kaydeder, KDS veriyi analiz ederek karar vermeye yardımcı olur.
  • Tedarik Zinciri Yönetim Sistemleri (TZYS) ile Kurumsal Kaynak Planlama (KKP) sistemlerinin farklı olduğunu unutmayın; TZYS organizasyonlar arası bir yapıdır.
  • Değiştirme maliyetlerini (Switching Cost) 'açık' ve 'örtülü' olarak ayırın; açık maliyet ceza/ücret, örtülü maliyet ise eğitim/zaman/uyumdur.
  • İttifak oluşturma stratejisinde aynı sektör değil, birbirini tamamlayan farklı sektörlerin iş birliği yaptığını hatırlayın.
  • Stratejik avantaj sağlayan 8 etkeni (maliyet düşürme, patent, değiştirme maliyeti vb.) ezberleyin; sınavda bu etkenlerin BT ile ilişkisi sorulmaktadır.