← Ünite 11
AB - Türkiye İlişkileri

Ünite 11: Ab’nin Son Genişleme Süreci ve Müzakere Sürecindeki Yenilikler

1 Ocak 1999: Euro'nun Doğuşu
Euro, 1 Ocak 1999 tarihinde Almanya, Fransa ve İtalya'nın da dahil olduğu 11 kurucu üye ülkede resmi para birimi olarak kabul edilmiş ve ulusal para birimlerinin Euro'ya dönüşüm oranları geri dönülemez şekilde sabitlenmiştir. Bu tarihte nakit kullanımı başlamamış, para birimi sadece kaydi olarak yürürlüğe girmiştir.
1 Ocak 2002: Euro'nun Tedavüle Girişi
Avrupa ortak para birimi Euro, 1 Ocak 2002 tarihinde 12 ülkede resmen tedavüle girerek banknot ve madeni para olarak kullanılmaya başlanmıştır. Yunanistan, iyileşen ekonomik göstergeleri sayesinde bu sürece son anda dahil olarak Euro kullanan 12. ülke olmuştur.
1 Mayıs 2004: Beşinci ve En Büyük Genişleme
Avrupa Birliği, 1 Mayıs 2004 tarihinde Çek Cumhuriyeti, Estonya, GKRY, Letonya, Litvanya, Macaristan, Malta, Polonya, Slovakya ve Slovenya'dan oluşan 10 ülkeyi birden bünyesine katarak tarihinin tek seferde yapılan en büyük genişlemesini gerçekleştirmiştir.
2005 Anayasa Krizinde Fransa ve Hollanda
AB Anayasası'nı kuran antlaşma, 2005 yılında Fransa ve Hollanda'da yapılan halk oylamalarında seçmenler tarafından reddedilmiştir. Bu durum onay sürecinde domino etkisi yaratmış ve AB liderleri sürece bir yıl zorunlu ara vererek anayasa projesini askıya almıştır.

Anahtar Kavramlar

Euro Alanı (Eurozone)Avrupa Birliği'nin ortak para birimi olan Euro'yu resmi para birimi olarak kabul eden ve ortak para politikasını benimseyen üye ülkelerin oluşturduğu coğrafi ve ekonomik bölgedir. 1999 yılında kaydi olarak, 2002 yılında ise nakit olarak tedavüle giren bu sistem, üye ülkelerin merkez bankalarının yetkilerini Avrupa Merkez Bankası'na devretmesini gerektirir.
Lizbon Stratejisi2000 yılında toplanan Lizbon Zirvesi'nde kabul edilen ve AB'yi 2010 yılına kadar dünyanın en rekabetçi, dinamik ve bilgiye dayalı ekonomisi haline getirmeyi amaçlayan stratejik kalkınma planıdır. İstihdamı artırmayı, sosyal uyumu güçlendirmeyi ve sürdürülebilir büyümeyi hedeflemiştir ancak öngörülen hedeflere tam olarak ulaşılamamıştır.
Nice Antlaşması2001 yılında imzalanan ve 2003 yılında yürürlüğe giren, temel amacı Avrupa Birliği'ni yeni üyelerin katılımıyla gerçekleşecek büyük genişleme dalgasına hazırlamak olan kurucu antlaşma değişikliğidir. Genişlemiş birliğin kurumlarındaki üye sayılarını, sandalye dağılımlarını ve Konsey'deki oy ağırlıklarını yeniden düzenlemiştir.
Avrupa'nın Geleceği Kurultayı2002 yılında toplanan ve AB üyesi ile aday ülkelerin temsilcilerinden oluşan 105 üyeli danışma kuruludur. Birliğin kurumsal yapısını sadeleştirmek ve daha demokratik bir işleyiş kazandırmak amacıyla hazırladığı taslak metin, daha sonra reddedilecek olan AB Anayasası'nın temelini oluşturmuştur.
Lizbon AntlaşmasıReddedilen AB Anayasası'nın kurumsal reformlarını koruyarak 2007 yılında imzalanan ve 2009 yılında yürürlüğe giren reform antlaşmasıdır. AB'ye tek bir hukuki tüzel kişilik kazandırmış, dönem başkanlığı sistemini değiştirmiş ve karar alma süreçlerinde nitelikli çoğunluk yöntemini yeniden düzenlemiştir.
Avrupa Dış Faaliyetler Servisi (EEAS)Lizbon Antlaşması ile kurulan ve Birlik Dışişleri ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi'ne ortak dış politika faaliyetlerini yürütmesinde yardımcı olan diplomatik gövdedir. Komisyon ve Konsey genel sekreterlikleri ile üye devletlerin diplomatik birimlerinden gelen personelden oluşur.
Güçlendirilmiş İş BirliğiTüm üye devletlerin katılımı sağlanamadığı durumlarda, belirli bir grup üye ülkenin AB kurumsal çerçevesini kullanarak kendi aralarında daha ileri düzeyde entegrasyon ve iş birliği adımları atabilmesine imkan tanıyan esneklik mekanizmasıdır. Dış politika dahil birçok alanda nitelikli çoğunlukla karar alarak uygulanabilir.
Avrupa 2020 StratejisiLizbon Stratejisi'nin başarısızlığının ardından 2010 yılında kabul edilen, AB'nin krizden çıkışını ve küresel rekabet gücünü artırmayı hedefleyen yeni ekonomik dönüşüm planıdır. Akıllı, sürdürülebilir ve kapsayıcı büyüme olmak üzere üç temel öncelik üzerine kurulmuştur.
Avrupa Finansal İstikrar Mekanizması (EFSM)2010 yılında küresel krizin ve borç krizinin etkilerini azaltmak amacıyla geçici olarak kurulan, mali zorluk yaşayan veya dışsal faktörler nedeniyle risk altında bulunan AB üye devletlerine finansal destek sağlayan acil yardım fonudur.
Avrupa Finansal İstikrar Fonu (EFSF)Euro Alanı üye devletlerinin mali güvenliğini korumak amacıyla 2010 yılında geçici olarak kurulan, finansal piyasalarda tahvil ihraç ederek borç krizi yaşayan üye ülkelere mali yardım ve kredi sağlayan özel amaçlı kuruluştur.
Avrupa SömestriÜye ülkelerin bütçe, ekonomi ve yapısal reform politikalarını AB düzeyinde belirlenen ortak kurallar ve hedefler doğrultusunda yıllık döngüler halinde koordine etmelerini sağlayan, 2010 yılında önerilen makroekonomik gözetim mekanizmasıdır.
Altılı Paket (Six-Pack)2011 yılında yürürlüğe giren, beş tüzük ve bir yönergeden oluşan, AB'nin ekonomik yönetişimini ve bütçe disiplinini en üst düzeye çıkaran yasal mevzuat paketidir. İstikrar ve Büyüme Paktı'nı güçlendirerek makroekonomik dengesizliklerin erken tespitini ve cezai yaptırımları düzenler.
Avrupa İstikrar Mekanizması (ESM)Geçici fonlar olan EFSF ve EFSM'nin yerini almak üzere 2012 yılında kurulan ve faaliyete geçen daimi kurtarma fonudur. Euro Alanı'nda finansal istikrarı korumak amacıyla borç krizi yaşayan ülkelere sıkı koşulluluk altında mali destek sağlar.
Bankacılık BirliğiAB genelinde bankacılık sektörünün güvenliğini artırmak amacıyla kurulan, Tek Banka Denetim Mekanizması (SSM) ve Tek Banka Çözümleme Mekanizması'ndan (SRM) oluşan entegre mali denetim sistemidir. Bankaların doğrudan Avrupa Merkez Bankası tarafından denetlenmesini sağlar.
Mali Sözleşme (Fiscal Compact)2012 yılında imzalanan ve 2013'te yürürlüğe giren, Euro Alanı'nda mali disiplini güçlendirmeyi amaçlayan antlaşmadır. Taraf ülkelerin bütçelerinin dengede olmasını veya fazla vermesini şart koşar, yıllık yapısal bütçe açığının GSYİH'nin yüzde 0,5'ini aşmamasını hedefler.
İkili Paket (Two-Pack)2013 yılında yürürlüğe giren ve iki tüzükten oluşan, Euro Alanı ülkelerinin bütçe taslaklarının Komisyon tarafından önceden incelenmesini ve mali zorluk yaşayan ülkelerin daha sıkı denetlenmesini öngören yasal düzenlemedir.
Yüksek Düzey Katılım Diyaloğu (HLAD)Avrupa Komisyonu ile Makedonya arasında, Yunanistan'ın isim engeli nedeniyle tıkanan katılım müzakerelerini canlandırmak ve reform sürecini canlı tutmak amacıyla başlatılan özel üst düzey kurumsal diyalog mekanizmasıdır.
Transatlantik Ticaret ve Yatırım Ortaklığı (TTIP)Avrupa Birliği ile Amerika Birleşik Devletleri arasında 2013 yılında müzakereleri başlatılan, gümrük vergilerini sıfırlamayı ve ticari engelleri kaldırarak dünyanın en büyük serbest ticaret alanını oluşturmayı hedefleyen kapsamlı ticaret anlaşması girişimidir.
Sanayi RönesansıAvrupa Komisyonu'nun 2014 yılında kabul ettiği, Avrupa ekonomisinin sürdürülebilirliği için sanayi üretiminin ve imalat sektörünün yeniden canlandırılması gerektiğini savunan ve üye ülkeleri bu alanda yatırıma davet eden stratejik bildiri belgesidir.
BrexitBirleşik Krallık'ın (İngiltere) 23 Haziran 2016 tarihinde gerçekleştirdiği referandum sonucunda yüzde 52 oranında oy çokluğuyla Avrupa Birliği üyeliğinden ayrılma kararı almasıyla başlayan tarihi ve hukuki süreçtir.

Diğer Önemli Bilgiler

1 Ocak 2007: Bulgaristan ve Romanya'nın Katılımı

Bulgaristan ve Romanya, 1 Ocak 2007 tarihinde Avrupa Birliği'ne resmen üye olmuşlardır. Bu katılımla birlikte birliğin üye sayısı 27'ye yükselirken, AB kurumlarında kullanılan resmi dillerin sayısı da 23'e ulaşmıştır.

İrlanda'nın Lizbon Antlaşması Referandumları

İrlanda, Lizbon Antlaşması'nı referanduma götüren tek ülke olmuş ve 12 Haziran 2008'deki ilk oylamada yüzde 53,4 ile antlaşmayı reddetmiştir. Ancak 3 Ekim 2009'da yapılan ikinci referandumda yüzde 67,1 'evet' oyuyla antlaşmayı onaylamıştır.

Aralık 2008: İsviçre'nin Schengen Alanı'na Katılımı

İsviçre, Aralık 2008'de sınır kontrollerini kaldıran Schengen Alanı'na dahil olmuştur. İsviçre; İzlanda ve Norveç'in ardından AB üyesi olmadığı halde Schengen vize sistemine dahil olan üçüncü ülke unvanını kazanmıştır.

İzlanda'nın Üyelik Başvurusunu Geri Çekmesi

İzlanda, küresel krizin ardından 16 Temmuz 2009'da AB'ye üyelik başvurusunda bulunmuştur. Ancak İzlanda Hükümeti, Şubat 2014'te başvuruyu geri çekme kararı almış, halkın tepkisi üzerine Mayıs 2014'te bu çekilme kararını ertelediğini duyurmuştur.

Sırbistan'ın Belgrad-Priştine Koşulu

Sırbistan, 22 Aralık 2009'da üyelik başvurusunda bulunmuş ancak AB, müzakerelerin başlaması için Kosova ile ilişkilerin normalleştirilmesini şart koşmuştur. Belgrad-Priştine Diyaloğu'nda ilerleme sağlanması üzerine Sırbistan, 1 Mart 2012'de aday ülke ilan edilmiştir.

Euro Alanı'nın 2009 Yılındaki Tarihi Daralması

2008 küresel finansal krizinin etkisiyle Euro Alanı ekonomisi, 2009 yılında yüzde 4,1 oranında daralarak ortak para biriminin kurulmasından bu yana kaydedilen en büyük ekonomik küçülmeyi ve resesyonu yaşamıştır.

2012 Nobel Barış Ödülü'nün Sahibi AB

Avrupa Birliği, Avrupa kıtasında altmış yılı aşkın süredir barışın, uzlaşmanın, demokrasinin ve insan haklarının ilerletilmesine sunduğu katkılardan dolayı 10 Aralık 2012 tarihinde düzenlenen törenle Nobel Barış Ödülü'ne layık görülmüştür.

1 Temmuz 2013: Hırvatistan'ın Üyeliği

Hırvatistan, 1 Temmuz 2013 tarihinde Avrupa Birliği'nin 28. üyesi olarak birliğe katılmıştır. Bu katılım, Batı Balkan ülkelerine yönelik genişleme politikasının en somut ve son başarılarından biri olarak kayda geçmiştir.

21 Ocak 2014: Sırbistan ile Müzakerelerin Başlaması

AB Genel İşler Konseyi'nin Haziran 2013'te aldığı tavsiye kararı doğrultusunda, Sırbistan ile Avrupa Birliği arasında katılım müzakereleri 21 Ocak 2014 tarihinde Brüksel'de fiilen başlatılmıştır.

23 Haziran 2016: İngiltere'nin Brexit Kararı

İngiltere'de 23 Haziran 2016 tarihinde yapılan tarihi referandumda, seçmenlerin yüzde 52'si Avrupa Birliği'nden çıkış (Brexit) yönünde oy kullanarak birliğin tarihinde ilk kez bir üyenin ayrılma sürecini başlatmıştır.

Sınavda Dikkat Et

  • Euro'ya geçiş tarihlerine dikkat edin: 1999 kaydi başlangıç, 2002 ise nakit tedavül yılıdır. Sınavda bu iki aşama karıştırılmamalıdır.
  • Nice Antlaşması ile Lizbon Antlaşması'nın farkını iyi bilin: Nice genişlemeye hazırlık kurumsal reformlarını içerirken, Lizbon reddedilen anayasanın yerine geçen modern işleyiş kurallarını getirmiştir.
  • Fransa ve Hollanda referandumlarının önemini unutmayın: Bu iki ülkedeki 'hayır' oyları AB Anayasası'nı tamamen iptal ettirmiş ve Lizbon Antlaşması'na giden yolu açmıştır.
  • Avrupa 2020 Stratejisi'nin üç önceliğini (akıllı, sürdürülebilir, kapsayıcı büyüme) ezberleyin; sınavda doğrudan soru olarak gelme ihtimali yüksektir.
  • Hırvatistan'ın 1 Temmuz 2013'te 28. üye olarak katıldığını ve Sırbistan ile fiili müzakerelerin 21 Ocak 2014'te başladığını tarihsel kronoloji soruları için aklınızda tutun.
  • Makedonya'nın katılım sürecindeki 'isim ihtilafı' ve Yunanistan vetosu nedeniyle başlatılan 'HLAD' mekanizmasının ismini mutlaka öğrenin.