← Ünite 13
AB - Türkiye İlişkileri

Ünite 13: Mülteci Krizi ve Ab-türkiye İlişkileri

Türkiye'deki Kayıtlı Mülteci Sayısı
Suriye iç savaşının başlamasının ardından Türkiye'ye sığınan ve resmi olarak kayıt altına alınan mülteci sayısı 3,1 milyonu aşmıştır. Bu sayı ile Türkiye, dünya genelinde en fazla mülteci barındıran ülke unvanını almıştır.
Ege Denizi Üzerinden Geçiş İstatistiği
2015 yılı boyunca Türkiye kıyılarından deniz yolunu kullanarak Yunan adalarına geçen düzensiz göçmen sayısı 850.000'in üzerinde kaydedilmiştir. 2016 yılının sadece ilk iki ayında ise bu sayı 100.000'i aşmıştır.
Türkiye Cumhuriyeti'nin Yaptığı Harcama
Türkiye Hükümeti, mülteci krizinin başlangıcından 2016 yılına kadar geçen süreçte kamplardaki ve şehirlerdeki sığınmacıların sağlık, eğitim ve gıda giderleri için kendi bütçesinden 7 milyar Euro'nun üzerinde harcama yapmıştır.
Mülteci Çocukların Eğitim Durumu
Türkiye'deki Suriyeli mülteci nüfusunun yarısından fazlasını çocuklar oluşturmaktadır. BM verilerine göre, bu çocukların yaklaşık 400.000'i okul çağında olmasına rağmen eğitim imkanlarına erişememektedir.

Anahtar Kavramlar

Mülteci KriziSuriye iç savaşı gibi kitlesel çatışmalar nedeniyle milyonlarca insanın can güvenliği arayışıyla sınırları aşarak başka ülkelere sığınmasıyla ortaya çıkan küresel insani ve siyasi sorundur.
Geri Kabul AnlaşmasıBir ülkenin sınırlarından yasa dışı yollarla geçerek başka bir ülkeye giden kendi vatandaşlarını veya kendi toprakları üzerinden transit geçiş yapan üçüncü ülke vatandaşlarını geri almayı taahhüt ettiği uluslararası sözleşmedir.
Hotspot (Sığınmacı Kayıt Merkezi)Düzensiz göçmenlerin AB sınırlarına ulaştıkları ilk noktalarda kimlik tespiti, parmak izi alımı ve iltica başvurularının hızlıca değerlendirilmesi amacıyla kurulan merkezlerdir.
Güvenli Ülke StatüsüSığınmacıların geri gönderildiklerinde zulüm görmeyecekleri, insan hakları standartlarına uygun muamele görecekleri ve iltica başvurusu yapabilecekleri kabul edilen ülkeler için kullanılan hukuki tanımdır.
Bire Bir (1:1) FormülüYunan adalarından Türkiye'ye iade edilen her bir düzensiz Suriyeli göçmene karşılık, Türkiye'deki kamplardan yasal yollarla bir Suriyeli mültecinin AB ülkelerine yerleştirilmesini öngören mekanizmadır.
Türkiye için Mülteci Tesisi (FRIT)AB'nin Türkiye'deki mültecilerin yaşam koşullarını iyileştirmek, eğitim ve sağlık hizmetlerine erişimlerini desteklemek amacıyla oluşturduğu 3 milyar Euro bütçeli mali yardım programıdır.
Vize Serbestisi Yol HaritasıTürk vatandaşlarının Schengen bölgesine vizesiz seyahat edebilmesi için Türkiye'nin yerine getirmesi gereken kriterleri ve yasal düzenlemeleri içeren resmi eylem planıdır.
FrontexAvrupa Birliği'nin dış sınırlarının güvenliğini sağlamak, üye ülkelerin sınır yönetimlerini koordine etmek ve düzensiz göçle mücadele etmekle görevli AB sınır güvenliği ajansıdır.
Gönüllü İnsani Kabul PlanıEge Denizi üzerinden düzensiz geçişlerin tamamen durdurulması veya büyük ölçüde azaltılması durumunda, AB üye ülkelerinin kendi istekleriyle Türkiye'deki mültecileri kabul etmesini öngören sistemdir.
Açık Kapı PolitikasıSuriye'deki çatışmalardan kaçan sivillerin herhangi bir ayrım gözetilmeksizin ve sayı sınırı konulmaksızın Türkiye sınırlarından içeri alınmasını sağlayan insani politikadır.
UNHCR (BM Mülteciler Yüksek Komiserliği)Dünya genelinde mültecileri korumak, haklarını savunmak ve barınma, sağlık, eğitim gibi temel ihtiyaçlarını karşılamak için uluslararası düzeyde faaliyet gösteren Birleşmiş Milletler organıdır.
WFP (Dünya Gıda Programı)Mülteci kamplarında ve kamp dışındaki savunmasız sığınmacılara gıda yardımı ve e-kart sistemiyle beslenme desteği sağlayan Birleşmiş Milletler'e bağlı insani yardım kuruluşudur.
E-Kart (Elektronik Fiş) SistemiMültecilerin belirlenen marketlerden temel gıda ve ihtiyaç maddelerini kendi tercihleriyle satın alabilmeleri için Türk Kızılayı ve WFP iş birliğiyle dağıtılan nakit yüklü kartlardır.
Yüksek Düzeyli Ekonomik Diyalog MekanizmasıTürkiye ile AB arasındaki ekonomik ilişkileri, ticareti ve yatırımları en üst düzeyde koordine etmek amacıyla 2016 yılında başlatılması kararlaştırılan yapısal diyalog platformudur.
AB Barış Çocukları GirişimiÇatışma bölgelerindeki çocukların kayıp nesil olmasını engellemek amacıyla UNICEF ortaklığıyla yürütülen ve acil durumlarda eğitime erişim sağlayan AB fonlu projedir.
İkinci Kez Yer DeğiştirmeTürkiye gibi ilk sığınılan ülkede yeterli sosyal, hukuki ve ekonomik haklara kavuşamayan mültecilerin daha iyi bir yaşam için Avrupa ülkelerine doğru tekrar göç etme sürecidir.
Güvenli Bölge PlanıTürkiye'nin Suriyeli sığınmacıların kendi ülkelerini terk etmeden barınabilmeleri için Suriye'nin kuzeyinde uluslararası koruma altında oluşturulmasını önerdiği askeri ve insani bölgedir.
Kayıp Nesil RiskiSavaş ve göç nedeniyle yıllarca eğitim alamayan, psikososyal destekten mahrum kalan mülteci çocukların gelecekte topluma entegre olamama ve vasıfsız kalma tehlikesidir.

Diğer Önemli Bilgiler

AB'nin İlk Mali Yardım Paketi

4 Mart 2016 tarihinde AB Komisyonu'nun Türkiye ziyareti sırasında, Türkiye için Mülteci Tesisi kapsamında 95 milyon Euro'luk ilk paketin devreye sokulduğu açıklanmıştır. Bu miktarın 40 milyon Euro'su doğrudan insani yardıma ayrılmıştır.

Tarihteki En Büyük WFP Sözleşmesi

AB'nin Türkiye'ye sağladığı ilk pakette yer alan 40 milyon Euro'luk insani yardım, Dünya Gıda Programı (WFP) ile Avrupa Komisyonu arasında tek bir ülkede uygulanmak üzere imzalanan tarihteki en büyük sözleşmedir.

İlk Kapsamlı Türkiye-AB Mülteci Toplantısı

AB'nin Türkiye'den mültecilerin Avrupa'ya geçişini engellemesini resmen talep ettiği ve karşılığında mali destek taahhüt ettiği ilk kapsamlı toplantı 26 Haziran 2014 tarihinde gerçekleştirilmiştir.

17. Fasıl'ın Müzakereye Açılması

29 Kasım 2015 Zirvesi'nde alınan karar doğrultusunda, Türkiye'nin AB katılım müzakerelerinde uzun süredir donmuş olan 17. Fasıl (Ekonomik ve Parasal Politika), 14 Aralık 2015 tarihinde resmen müzakereye açılmıştır.

Geri Kabul Anlaşması Başlangıç Tarihi

29 Kasım Zirvesi'nde varılan mutabakat uyarınca, Türkiye ile AB arasında imzalanan Geri Kabul Anlaşması'nın Haziran 2016 tarihinden itibaren Türkiye tarafından tam olarak uygulanması kararlaştırılmıştır.

Bire Bir Formülünde Üst Sınır

20 Mart 2016 Mülteci Anlaşması kapsamında uygulanacak olan 'iade edilen mülteciye karşılık yasal mülteci kabulü' mekanizmasında AB için kabul sınırı en fazla 72.000 kişi olarak belirlenmiştir.

Kamp Dışında Yaşayan Mülteci Oranı

Türkiye'deki Suriyeli mültecilerin yaklaşık %90'ı devlet kamplarının dışında, zorlu sosyoekonomik koşullar altında kentlerde ve kırsal alanlarda yaşam mücadelesi vermektedir.

AB'nin Toplam İnsani Fon Katkısı

Krizin başlangıcından 2016 yılına kadar AB tarafından Türkiye'deki mülteciler için sağlanan insani yardım ve uzun vadeli kalkınma projelerinin toplam tutarı 445 milyon Euro'yu aşmıştır.

E-Kart ile Desteklenen Mülteci Sayısı

WFP ve Türk Kızılayı ortaklığıyla yürütülen e-kart projesi sayesinde, kamp dışında yaşayan 585.000 ve kamplarda yaşayan 150.000 Suriyeli mülteciye gıda alışverişi desteği sağlanmıştır.

Sınavda Dikkat Et

  • Mülteci krizinin başlangıç yılının 2011, Türkiye ile AB arasındaki ilk kapsamlı mülteci toplantısının ise 26 Haziran 2014 olduğunu unutma; kronoloji sorularında bu tarihler çok kritiktir.
  • Türkiye'deki mültecilerin %90'ının kamp dışında, sadece %10'unun kamplarda yaşadığı bilgisini aklında tut; sınavlarda mültecilerin yaşam koşullarıyla ilgili yanıltıcı oranlar sorulabilir.
  • 29 Kasım 2015 Zirvesi'nde açılması kararlaştırılan faslın '17. Fasıl: Ekonomik ve Parasal Politika' olduğunu mutlaka ezberle; doğrudan fasıl adı ve numarası eşleştirme sorusu olarak gelir.
  • AB-Türkiye Mülteci Anlaşması'nın yürürlük tarihinin '20 Mart 2016' olduğunu ve 'Bire Bir (1:1)' formülünün bu anlaşmanın en temel mekanizması olduğunu bil; sınavda tanım olarak karşına çıkacaktır.
  • Bire Bir formülünde mülteci kabulü için belirlenen üst sınırın '72 bin' olduğunu unutma; bu sayı aşıldığında anlaşmanın askıya alınacağı bilgisi çok detay ve seçici bir sınav sorusudur.
  • Türkiye'nin AB'den talepleri ile AB'nin Türkiye'den beklentilerini birbiriyle karıştırma; Türkiye vize serbestisi ve güvenli bölge isterken, AB ise geri kabul ve sınır güvenliği istemektedir.