Ana Sayfa » İstanbul Üniversitesi AUZEF » Kamu Yönetimi Lisans Programı » Kamu Yönetimi

Ünite 8: Hizmet Yönünden Yerinden Yönetim Kuruluşları 1 — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 50 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Hizmet Yerinden Yönetim Kuruluşu — Teknik bilgi ve uzmanlık gerektiren belirli bir kamu hizmetinin, devlet tüzel kişiliği dışına çıkarılarak ayrı bir kamu tüzel kişiliği ve bütçe ile örgütlenmesi sonucu oluşan kuruluştur. Karayolları Genel Müdürlüğü veya üniversiteler bu duruma somut birer örnektir.

Kamu Kurumu Niteliğindeki Meslek Kuruluşu — Belli bir mesleğe mensup olanların ortak ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak ve meslek ahlakını korumak amacıyla kanunla kurulan kamu tüzel kişiliğidir. Türkiye Barolar Birliği veya Türk Tabipleri Birliği bu kuruluşların en bilinen örneklerindendir.

Düzenleyici ve Denetleyici Kurum — Ekonomik veya sosyal hayatın hassas ve teknik alanlarında piyasayı düzenleme, denetleme ve yaptırım uygulama yetkisine sahip, idari ve mali özerkliği olan bağımsız idari otoritedir. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) bu kurumlara iyi bir örnektir.

İdari Kamu Kurumu — Devletin geleneksel hiyerarşik yapısı içinde yürüttüğü bazı kamu hizmetlerinin, idari özerklik verilerek merkezi teşkilat dışına çıkarılmasıyla kurulan klasik kamu kurumlarıdır. Devlet Su İşleri (DSİ) ve Orman Genel Müdürlüğü bu grupta yer alır.

İktisadi Kamu Kurumu (KİT) — Devletin girişimci sıfatıyla ekonomik, ticari ve sınai faaliyetlerde bulunmak üzere kamu sermayesiyle kurduğu, özel hukuk hükümlerine de tabi olan kamu tüzel kişileridir. Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) ve Devlet Malzeme Ofisi (DMO) bu kapsamdadır.

Sosyal Kamu Kurumu — Bireylerin sosyal güvenlik, sağlık, istihdam ve çalışma hayatına ilişkin sosyal haklarını korumak ve karşılamak amacıyla kurulan kamu kurumlarıdır. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) bu niteliktedir.

Bilimsel, Teknik ve Kültürel Kamu Kurumu — Bilim, teknoloji, sanat ve kültür alanlarında uzmanlık gerektiren hizmetleri yürütmek üzere kurulan özerk bütçeli kamu kurumlarıdır. Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğü ve TÜBİTAK bu kuruluşlara örnek gösterilebilir.

İdari Vesayet — Merkezi yönetimin, idarenin bütünlüğü ilkesini sağlamak amacıyla yerinden yönetim kuruluşlarının eylem, işlem ve organları üzerinde kanunun belirttiği sınırlar dahilinde sahip olduğu denetim yetkisidir.

Kamu Tüzel Kişiliği — Kanunla veya kanunun açıkça verdiği yetkiye dayanılarak kurulan, üstün kamu gücü ayrıcalıklarıyla donatılmış, hukuk düzeninde hak ve borç edinebilen bağımsız hukuk süjesidir.

Mali Özerklik — Bir kamu kurumunun kendi bütçesini yapma, gelirlerini toplama ve harcamalarını kendi organlarının kararlarıyla bağımsızca gerçekleştirebilme yetkisidir.

Zorunlu Üyelik Esası — Meslek mensuplarının, mesleklerini serbestçe icra edebilmeleri için ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşuna üye olmak zorunda olmaları kuralıdır. Serbest çalışan bir avukatın baroya kaydolma zorunluluğu buna örnektir.

İdari Yaptırım Yetkisi — Düzenleyici üst kurulların, kendi alanlarındaki yasal kurallara uymayan aktörlere mahkeme kararına gerek dumaksızın doğrudan para cezası, faaliyet askıya alma veya ruhsat iptali gibi cezalar uygulayabilmesidir.

Sayıştay Denetimi — Kamu idarelerinin ve kamu iktisadi teşebbüslerinin mali işlemlerinin, bütçelerinin ve hesaplarının hukuka uygunluğunu ve performansını millet adına denetleyen anayasal yargısal denetim mekanizmasıdır.

Bağımsız İdari Otorite — Siyasi yürütme organının doğrudan hiyerarşik emir-komuta zinciri dışında yer alan, üyelerinin görev güvencesi bulunan ve hassas sektörleri tarafsızca denetleyen üst kurullardır.

Yüksek Denetleme Kurulu — Geçmişte Kamu İktisadi Teşebbüslerini mali ve idari yönden denetleyen, ancak 2010 yılında yapılan yasal düzenlemeyle kaldırılarak yetkileri Sayıştay'a devredilen denetim organıdır.

Mal Topluluğu — Belirli bir kamu hizmetinin yürütülmesi amacıyla tahsis edilmiş mal ve hakların tüzel kişilik kazanmış halidir; hizmet yerinden yönetim kuruluşlarının büyük çoğunluğu bu yapıdadır.

Şahıs Topluluğu — Üyelerin veya kişilerin bir araya gelmesiyle oluşan tüzel kişilik yapısıdır; hizmet yerinden yönetim kuruluşları arasında üniversiteler ve meslek kuruluşları bu niteliğe sahiptir.

Kamu İhale Kanunu (4734 Sayılı) — Kamu hukukuna tabi olan veya kamunun denetimi altında bulunan kuruluşların yapacakları ihalelerde uygulayacakları usul ve esasları düzenleyen, KİT'leri de kapsayan temel kanundur.

Meslek Disiplini — Meslek kuruluşlarının, meslek ahlakına ve dürüstlük kurallarına aykırı davranan üyelerine yönelik olarak uyguladığı uyarma, kınama veya meslekten men gibi cezai ve düzenleyici kurallar bütünüdür.

Yargı Gözetimi — Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının organ seçimlerinin, tarafsızlığı ve hukuka uygunluğu sağlamak amacıyla hakim denetimi ve gözetimi altında yapılması usulüdür.

İlişkili Kuruluş — Düzenleyici ve denetleyici kurulların, idari bağımsızlıklarını korumakla birlikte hükümetle koordinasyon amacıyla bir bakanlık veya Başbakanlık ile ilişkilendirilmesi statüsüdür.

Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi — Anayasa uyarınca yürütme yetkisine ilişkin konularda Cumhurbaşkanı tarafından çıkarılan ve Kamu İktisadi Teşebbüslerinin kurulmasında da kullanılan düzenleyici işlemdir.

Kamu Gücü Ayrıcalığı — Kamu kurumlarına, üstün kamu yararını gerçekleştirebilmeleri için özel hukuk kişilerine tanınmayan tek taraflı işlem yapma, kamulaştırma ve ceza verme gibi yetkilerin tanınmasıdır.

Bütçe Özerkliği — Hizmet yerinden yönetim kuruluşlarının, devletin genel bütçesinden ayrı olarak kendi gelir ve gider tahminlerini içeren bağımsız bütçelerini yapabilme ve uygulayabilme yetkisidir.

Siyasi Faaliyet Yasağı — Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının, yasal olarak kuruluş amaçları ve mesleki konular dışında siyasi faaliyette bulunmalarının ve siyasi partilerle organik bağ kurmalarının yasaklanmasıdır.