Maliye politikası, belirli ekonomik ve sosyal amaçlara ulaşabilmek amacıyla devletin elindeki kamu harcamaları, vergiler ve borçlanma gibi mali araçları kullanarak ekonomiye müdahale etmesini sağlayan bir iktisat politikası alt dalıdır. Bu politika sadece makroekonomik değişkenleri düzenlemekle kalmaz, aynı zamanda özel kesim de dahil olmak üzere tüm ekonomik yapının farklı kesimleri üzerinde doğrudan ve dolaylı etkiler meydana getirir. Tarihsel süreç incelendiğinde, klasik devlet anlayışından sosyal refah devleti anlayışına geçişle birlikte devletin görev ve sorumluluklarında büyük bir artış yaşanmıştır. Klasik dönemde devletin ekonomiye müdahale etmemesi gerektiği savunulurken, modern dönemde refah ekonomisinin gelişmesine paralel olarak işsizliğin önlenmesi, adil gelir dağılımının sağlanması ve ekonomik istikrarın korunması gibi birçok yeni fonksiyon devletin temel görevleri arasına girmiştir. Maliye politikası, para ve gelirler politikaları gibi diğer iktisat politikası araçlarıyla sıkı bir etkileşim içindedir. Belirli bir ekonomik amaca ulaşmak için hangi politikanın veya politikalar bileşiminin seçileceğine siyasi karar alıcılar karar verir. Bu süreçte maliye politikası araçları bazen doğrudan, bazen de dolaylı yollarla ekonomik birimlerin kararlarını ve piyasa dengelerini şekillendirir. Maliye politikasının en önemli araçlarından ilki kamu harcamalarıdır. Kamu harcamaları, devletin ve diğer kamu kuruluşlarının toplumsal ihtiyaçları karşılamak üzere sunduğu mal ve hizmetlerin parasal göstergesidir. Kamu harcamaları idari, fonksiyonel ve ekonomik olmak üzere üç temel grupta sınıflandırılır. Ekonomik sınıflandırmada harcamalar; üretim faktörü satın alarak doğrudan gelir yaratan reel harcamalar (cari ve yatırım harcamaları) ile üretim faktörü satın almaksızın yapılan, satın alma gücünü transfer eden transfer harcamaları (emekli aylıkları, faiz ödemeleri vb.) olarak ikiye ayrılır. İkinci temel araç olan vergiler, devletin kamu hizmetlerini finanse etmek amacıyla gerçek ve tüzel kişilerden, ödeme güçlerine göre, hukuki bir zorunluluğa dayanarak (cebren) ve karşılıksız olarak topladığı iktisadi değerlerdir. Piyasa ekonomilerinde toplam kamu gelirlerinin %70 ile %95 gibi çok büyük bir kısmı vergi gelirlerinden oluşur. Vergi ödemesi karşılıksızdır; yani hiçbir mükellef ödediği vergi oranında kendisine özel bir kamu hizmeti sunulmasını talep edemez. Üçüncü araç olan borçlanma ise bütçe açıklarının kapatılması, büyük altyapı projelerinin finanse edilmesi veya savaş gibi olağanüstü durumların aşılması amacıyla başvurulan bir yöntemdir. Genellikle bütçe açıklarını kapatmak için iç borçlanmaya, büyük ölçekli projeler için ise dış borçlanmaya gidilir. Borçlanma, konjonktürel dalgalanmalarla mücadelede piyasadaki likiditeyi ve satın alma gücünü çekmek veya artırmak amacıyla da etkin bir maliye politikası aracı olarak kullanılır. Maliye politikasının gerçekleştirmeyi hedeflediği temel amaçlar; ekonomik istikrarı sağlamak, gelir dağılımında adaleti gerçekleştirmek, ekonomik büyüme ve gelişmeyi temin etmektir. Bu amaçlar aynı zamanda serbest piyasa mekanizmasının yetersiz kaldığı veya aksadığı alanları temsil eder. Neo-klasik iktisat ile maliye biliminin kesiştiği bu noktada, piyasa başarısızlıklarının giderilmesi amacıyla devletin ekonomiye müdahale etmesi normatif olarak meşrulaştırılır. Ekonomik istikrar amacı, hem fiyat istikrarının (enflasyon ve deflasyonun önlenmesi) hem de üretim faktörlerinin tam kullanımının (tam istihdamın sağlanması) bir arada gerçekleştirilmesini ifade eder. Toplam harcamaların toplam arzı aşması durumunda enflasyon, toplam harcamaların tam istihdam düzeyinin altında kalması durumunda ise işsizlik ve durgunluk ortaya çıkar. Devlet, konjonktürel duruma göre bütçe fazlası veya bütçe açığı politikaları uygulayarak bu dengesizlikleri gidermeye çalışır. Gelir dağılımında adaletin sağlanması ise sosyal devlet ilkesinin bir gereğidir. Piyasa mekanizması kendi haline bırakıldığında adil olmayan birincil gelir dağılımı üretir. Devlet, artan oranlı vergilerle yüksek gelirlilerden topladığı kaynakları, düşük gelirlilere yönelik transfer harcamaları ve ücretsiz/ucuz kamu hizmetleri (ikincil gelir dağılımı) aracılığıyla dağıtarak sosyal adaleti sağlamaya çalışır. Ekonomik büyüme ve gelişme amacı ise özellikle gelişmekte olan ülkelerde sosyoekonomik yapının dönüştürülmesi ve kişi başına düşen milli gelirin artırılması için mali araçların seferber edilmesini kapsar. Maliye politikasının amaçları her zaman birbirini desteklemez, aksine çoğu durumda aralarında ciddi çatışmalar yaşanır. Ekonomik istikrar ile ekonomik büyüme arasındaki çatışma, özellikle enflasyonist dönemlerde belirginleşir. Enflasyonu düşürmek amacıyla uygulanan daraltıcı maliye politikaları (vergi oranlarının artırılması, kamu harcamalarının kısılması) ekonomik faaliyet hacmini daraltarak büyüme hızını yavaşlatır. Ekonomik büyüme ile gelir dağılımında adalet amaçları arasındaki çatışma, özellikle gelişmekte olan ülkelerin en büyük ikilemlerinden biridir. Hızlı bir ekonomik büyüme için yatırımların ve dolayısıyla tasarrufların artırılması gerekir. Tasarruf eğilimi yüksek olan yüksek gelir gruplarının vergilerinin düşürülmesi büyümeyi teşvik ederken, gelir dağılımındaki adaletsizliği artırır. Aksine, gelir dağılımını düzeltmek için yüksek gelirlilerden yüksek vergi alınıp düşük gelirlilere aktarıldığında, tüketim eğilimi yüksek olan bu kesim tasarrufları azaltarak uzun vadeli büyümeyi olumsuz etkileyebilir. Ekonomik istikrar ile gelir dağılımında adalet arasındaki çatışma ise enflasyonist dönemlerde ortaya çıkar. Enflasyonla mücadele etmek amacıyla vergilerin artırılması ve harcamaların kısılması gibi daraltıcı önlemler, dar ve sabit gelirlilerin refah düzeyini düşürerek gelir dağılımındaki adaleti bozucu bir etki yaratabilir. Bu durum, istikrarı sağlama çabalarının sosyal adalet amacıyla çelişmesine yol açar.