Ünite 6: Seçim Sistemleri — Doğru/Yanlış

Gösterilen tanım o kavrama ait mi? 16 soru var.

1 / 160 doğru

Rasyonelleştirilmiş Parlamentarizm

Klasik parlamenter sistemdeki hükümet istikrarsızlıklarını önlemek amacıyla, hükümetin kurulmasını kolaylaştıran ve düşürülmesini zorlaştıran anayasal mekanizmaların bütünüdür. Türkiye'de 1982 Anayasası'nın ilk halinde yürütmeyi güçlendirmek için bu yöntem uygulanmıştır.

Rasyonelleştirilmiş Parlamentarizm — Klasik parlamenter sistemdeki hükümet istikrarsızlıklarını önlemek amacıyla, hükümetin kurulmasını kolaylaştıran ve düşürülmesini zorlaştıran anayasal mekanizmaların bütünüdür. Türkiye'de 1982 Anayasası'nın ilk halinde yürütmeyi güçlendirmek için bu yöntem uygulanmıştır.

Ampirik Demokrasi Teorisi — Demokrasiyi olması gereken idealler üzerinden değil, gerçek hayatta uygulanan somut kurumlar, kurallar ve pratikler üzerinden tanımlayan teoridir. Bu teoriye göre düzenli seçimler, çok partili hayat ve muhalefetin varlığı demokrasinin ölçülebilir temel şartlarıdır.

Recall (Azil Hakkı) — Amerika Birleşik Devletleri'nin bazı eyaletlerinde uygulanan, seçmenlerin çalışmalarından memnun kalmadıkları yüksek memurları, yargıçları veya temsilcileri imza toplayarak görevden almalarını sağlayan bireysel azil mekanizmasıdır. Azli istenen kişi seçimleri kaybederse görevden uzaklaştırılır.

Genel Oy İlkesi — Oy kullanma hakkının servet, vergi, cinsiyet, ırk veya yetenek gibi ayrımcı kriterlere bağlı olmaksızın tüm vatandaşlara eşit şekilde tanınmasıdır. Bu ilke, tarihsel süreçte uygulanan kısıtlı oy sistemlerinin tamamen ortadan kaldırılmasını sağlamıştır.

Landsgemeinde — İsviçre'nin Glarus ve Appenzell Innerholden kantonlarında uygulanan, vatandaşların yılda bir kez ilkbaharda açık havada toplanarak kanton kararlarını doğrudan oyladığı halk meclisidir. Doğrudan demokrasinin günümüzdeki en somut ve yaşayan örneğidir.

Kurucu Güvensizlik Oyu — 1949 tarihli Federal Alman Anayasası ile getirilen ve parlamentonun mevcut başbakanı düşürebilmesi için salt çoğunlukla yeni bir başbakan seçmesini zorunlu kılan rasyonelleştirilmiş parlamentarizm mekanizmasıdır. Bu sistemde alternatif bir hükümet kurulmadan mevcut hükümet düşürülemez.

Yarı Başkanlık Sistemi — Cumhurbaşkanının doğrudan halk tarafından seçildiği, ancak yürütmenin iki başlı olduğu ve hükümetin parlamentonun güvenine dayandığı hükümet sistemidir. Fransa'nın 1958 Anayasası ile kurulan Beşinci Cumhuriyet modeli bu sistemin en belirgin örneğidir.

Halk Teşebbüsü — Halkın parlamentonun çıkarmaya yanaşmadığı bir kanunun çıkarılmasını sağlamak amacıyla belirli sayıda imza toplayarak doğrudan kanun teklifinde bulunabilmesidir. İsviçre'de bu hakkın kullanılabilmesi için en az 100.000 seçmenin imzası gerekmektedir.

Seçmen Kütüğü — Oy kullanma hakkına sahip olan vatandaşların isimlerinin ve bilgilerinin yer aldığı, seçimlerde mükerrer oy kullanılmasını önlemek amacıyla tutulan resmi kayıtlardır. Bir kişinin oy kullanabilmesi için bu kütüğe kayıtlı olması zorunludur.

Emredici Vekalet Teorisi — Seçmenlerin seçtikleri temsilcilere bağlayıcı talimatlar verebildiği, istediklerinde onları görevden azledebileceği ve temsilcinin sadece kendi seçim çevresini temsil ettiğini savunan teoridir. Bu sistemde milletvekillerinin maaşları da doğrudan kendi seçim çevrelerindeki seçmenler tarafından ödenir.

Eşit Oy İlkesi — Her seçmenin seçimlerde sadece tek bir oy hakkına sahip olması ve her oyun matematiksel olarak eşit değerde sayılması kuralıdır. Bu ilke, geçmişte bazı mülk sahiplerine veya aile reislerine birden fazla oy hakkı tanıyan çok sayılı oy sistemini yasaklar.

Temsili Vekalet Teorisi — Milletvekilinin seçildiği bölgeyi değil tüm milleti temsil ettiğini ve seçmenlerin milletvekiline emir veremeyeceğini savunan teoridir. Bu teori emredici vekalet yasağını ve azil yasağını beraberinde getirerek saf temsili demokrasinin temelini oluşturur.

Açık Sayım ve Döküm İlkesi — Seçimlerde kullanılan oyların sayılması ve dökümünün kamuya açık, şeffaf ve isteyen herkesin ile siyasi parti temsilcilerinin gözü önünde yapılması kuralıdır. Bu ilke seçimlerin dürüstlüğünü ve sonuçların güvenilirliğini garanti altına alır.

Normatif Demokrasi Teorisi — Demokrasiyi kelime anlamından yola çıkarak 'halkın halk tarafından halk için yönetimi' şeklinde tanımlayan ve olması gereken ideal, kuramsal düzeni ele alan yaklaşımdır. Bu teori pratik uygulamalardan ziyade ütopik ve felsefi bir demokrasi ideali ortaya koyar.

Halk Vetosu — Parlamento tarafından kabul edilmiş ancak henüz yürürlüğe girmemiş bir kanunun, belirlenen sayıda seçmenin imzasıyla referanduma sunulmasını sağlayan yarı doğrudan demokrasi aracıdır. İtalya Anayasası bu hakkın kullanılması için 500.000 imza şartı aramaktadır.

Yumuşak Kuvvetler Ayrılığı — Yasama ve yürütme organlarının birbirinden kesin sınırlarla ayrılmadığı, aralarında karşılıklı işbirliği ve etkileşimin bulunduğu parlamenter sistemin temel dayanağıdır. Bu sistemde bakanlar kurulu yasama çalışmalarına katılabilir ve kanun teklifinde bulunabilir.