Ana Sayfa » İstanbul Üniversitesi AUZEF » Maliye Lisans Programı » Çalışma Ekonomisi

Çalışma Ekonomisi

Ünite 1: İş Piyasası

1946 Yılı ve İŞKUR'un Kuruluşu

Türkiye'de resmi iş ve işçi bulma hizmetlerini yürütmek amacıyla 25 Ocak 1946 tarihinde 4837 sayılı kanunla İş ve İşçi Bulma Kurumu kurulmuştur. Bu kuruluş, Türkiye'nin uluslararası çalışma standartlarına uyum sağlama çabalarının somut bir göstergesidir.

ILO'nun 88 Sayılı Sözleşmesi

Uluslararası Çalışma Teşkilatı (ILO) tarafından 17 Haziran 1948 tarihinde Cenevre'de kabul edilen 88 sayılı sözleşme, üye ülkelerde parasız hizmet veren resmi bir iş ve işçi bulma servisinin kurulmasını zorunlu kılmıştır.

1950 Yılında Ücretli Büroların Kapatılması

Türkiye'de iş arayanların sömürülmesini önlemek amacıyla, ticari amaçla çalışan ücretli özel iş ve işçi bulma bürolarının faaliyetlerine 1950 yılında yasal olarak son verilmiş ve bu hizmet kamu tekeline alınmıştır.

Haziran 2007 İstihdam Verisi

Haziran 2007 tarihi itibarıyla Türkiye iş piyasasında aktif olarak çalışan kayıtlı insan sayısı 25.866.000 olarak tespit edilmiştir. Bu veri, o dönemdeki toplam işgücü arzının büyüklüğünü göstermektedir.

Anahtar Kavramlar

Çalışma Ekonomisiİktisat biliminin beşeri yönünü ele alan, üretim faktörlerinden yalnızca emek unsuru, istihdam, işsizlik ve ücret ilişkileriyle ilgilenen bilim dalıdır.

Emek ArzıBir ekonomide çalışmak arzusunda ve gücünde olan nüfusun piyasaya sunduğu toplam işgücü miktarıdır; demografik yapı ve nüfus miktarı ile şekillenir.

Emek Talebiİşverenlerin üretim faaliyetlerini gerçekleştirmek amacıyla piyasadan talep ettikleri işgücü miktarıdır; yatırımların hacmi ve teknolojik yapıya bağlıdır.

Tam İstihdamBir ülkede çalışmak isteyen ve çalışma gücüne sahip olan herkesin cari ücret düzeyinde iş bulabildiği ideal ekonomik denge durumudur.

Emek Seyyaliyetiİşgücünün farklı işyerleri, meslekler, sektörler veya coğrafi bölgeler arasında yer değiştirmesini ifade eden hareketlilik sürecidir.

İdeal İş PiyasasıTam rekabet şartlarının geçerli olduğu, tam şeffaflık, engelsiz seyyaliyet ve eşit işe eşit ücret ilkelerinin kusursuz işlediği teorik piyasa modelidir.

Tabii İş PiyasasıDevlet ve sendika müdahalesinin olmadığı, eksik rekabet şartlarının hakim olduğu ve ilişkilerin bireysel pazarlıklarla yürütüldüğü liberal piyasa modelidir.

Kurumsal İş Piyasasıİşçi ve işveren sendikalarının toplu pazarlık güçleri ve devletin düzenleyici kuralları çerçevesinde dengelenen organize iş piyasası modelidir.

Güdümlü İş PiyasasıÇalışma hürriyetinin olmadığı, istihdamın, yerleştirmenin ve ücretlerin tamamen devlet otoritesi tarafından belirlendiği cebri piyasa modelidir.

Himayeci İş PiyasasıKarma ekonomi modellerinde devletin asgari ücret, iş kanunları ve sosyal güvenlik sistemleriyle çalışanları koruma altına aldığı piyasa tipidir.

Esnek İş Piyasasıİkinci sanayi devrimi sonrasında katı kuralların gevşetilmesiyle ortaya çıkan, değişen piyasa koşullarına hızlı uyum sağlamayı amaçlayan serbest piyasa modelidir.

Fonksiyonel Esneklikİşçilerin işletme içinde değişen teknoloji ve üretim ihtiyaçlarına göre farklı işleri yapabilecek şekilde çok yönlü eğitilmesi ve çalıştırılmasıdır.

Sayısal Esneklikİşverenin piyasadaki talep dalgalanmalarına göre çalışan sayısını kolayca artırıp azaltabilmesi için iş güvencesi kurallarının esnetilmesidir.

Ücret EsnekliğiÜcret düzeylerinin ve yapısının piyasa koşullarına, rekabete ve işletme performansına göre serbestçe aşağı veya yukarı yönlü ayarlanabilmesidir.

Uzaklaştırma Stratejileriİşletmenin kendi uzmanlık alanı dışındaki bazı işleri bölerek alt işverenlere (taşeronlara) devretmesi yöntemidir.

İş PaylaşımıTam gün süreli tek bir iş pozisyonunun, iki veya daha fazla kısmi süreli çalışan tarafından süre ve ücret yönünden paylaşılarak yapılmasıdır.

Çağrı Üzerine ÇalışmaÇalışma süresinin uzunluğu ve zamanının işveren tarafından belirlenerek, ihtiyaç halinde işçinin işe çağrılması esasına dayanan esnek çalışma şeklidir.

Tele ÇalışmaBilgisayar, internet ve haberleşme teknolojileri kullanılarak işin işyeri dışında, genellikle çalışanın evinde yürütüldüğü modern çalışma şeklidir.

İnformel SektörYasal düzenlemelerin, kayıtların ve sosyal güvenlik şemsiyesinin dışında kalan, seyyar satıcılık ve kaçak çalışma gibi marjinal faaliyetleri kapsayan sektördür.

İşçi DevriBir işletmede belirli bir dönemde işe giren ve işten ayrılan işçi sayısının, ortalama çalışan sayısına oranını gösteren mikro istatistiki göstergedir.

Mesleki HareketlilikÇalışanların kariyerleri boyunca farklı meslekler, unvanlar veya statüler arasında dikey ya da yatay olarak geçiş yapması durumudur.

Coğrafi Hareketlilikİşgücünün iş bulmak veya daha iyi şartlarda çalışmak amacıyla bir bölgeden, şehirden veya ülkeden diğerine göç etmesi sürecidir.

Aktif İş Piyasası Tedbirleriİşsizliği önlemek amacıyla işgücü talebini artırmaya, mesleki eğitime ve istihdam danışmanlığına yönelik uygulanan dinamik politikalardır.

Pasif İş Piyasası Tedbirleriİşsiz kalan bireylerin gelir kayıplarını telafi etmek amacıyla uygulanan işsizlik sigortası ve işsizlik yardımı gibi koruyucu politikalardır.

Kayıt Dışı EkonomiHukuka aykırılık (gizlilik), gayri ahlakilik ve istatistiki olarak ölçülememe özelliklerine sahip, devletin denetimi dışındaki ekonomik faaliyetlerdir.

Diğer Önemli Bilgiler

İkinci Dünya Savaşı ve Cebri Çalışma

Türkiye'de cebri (zorla) çalıştırmanın en somut tarihi örneği, II. Dünya Savaşı yıllarında Zonguldak kömür havzasındaki erkek nüfusun maden ocaklarında zorunlu olarak çalıştırılması uygulaması olmuştur.

1985 Yılı Sözleşmeli Personel Uygulaması

Türkiye'de kamu kesiminde esnekliği artırmak amacıyla 1985 yılından itibaren devlet memuru statüsü dışındaki uzman personele yönelik 'sözleşmeli istihdam' sistemi uygulanmaya başlanmıştır.

1966 Yılı İşçi İhtiyacı Araştırması

Türkiye'de İş ve İşçi Bulma Kurumu, piyasadaki güncel emek talebini ve mesleki ihtiyaçları tespit etmek amacıyla 1966 yılından itibaren düzenli olarak 'İşyerlerinin İşçi İhtiyacı Araştırması' yapmaya başlamıştır.

Kredi ve Yurtlar Kurumu'nun Rolü

Türkiye'de mesleki eğitimi desteklemek ve fırsat eşitliği sağlamak amacıyla öğrencilerin barınma, burs ve kredi ihtiyaçlarını karşılamak üzere Kredi ve Yurtlar Kurumu (KYK) kurulmuştur.

1970'ler ve İnformel Sektör Kavramı

İnformel sektör kavramı, ilk kez 1970'li yıllardan itibaren Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) raporlarında resmi olarak yer almaya başlamış ve gelişmekte olan ülkelerin istihdam yapısını analiz etmekte kullanılmıştır.

Türkiye'de İşkolu Sınıflandırması

Uluslararası alanda 28 farklı işkolu sınıflandırması yapılırken, Türkiye'de yasal düzenlemeler çerçevesinde ziraat, madencilik, inşaat ve imalat gibi alanları kapsayan 10'lu bir işkolu sınıflandırması uygulanmaktadır.

Eğitim Düzeyi ve Okuryazarlık Oranları

Metinde belirtilen verilere göre, Türkiye'de okuryazar erkek nüfusun %73.6'sı, okuryazar kadın nüfusun ise %81.6'sı sadece ilkokul mezunudur veya herhangi bir eğitim kurumunu bitirmemiştir.

Zonguldak Mükellefiyet Dönemi

II. Dünya Savaşı sırasında uygulanan maden mükellefiyeti, çok partili siyasi hayata geçilmesiyle birlikte demokratikleşme adımları çerçevesinde tamamen yürürlükten kaldırılmıştır.

Kuzey Kore İstisnası

Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra Çin dahil tüm sosyalist ülkeler piyasa ekonomisine geçerken, dünyada güdümlü iş piyasası modelini katı bir şekilde uygulamaya devam eden tek ülke Kuzey Kore kalmıştır.

Tarım Sektöründe Tarım Elçileri

Türkiye'de İŞKUR'un tekeli dışındaki tek yasal özel istihdam aracılığı istisnası, güney illerimizde tarım işçilerinin işe yerleştirilmesini sağlayan geleneksel 'tarım elçileri' (dayıbaşları) sistemidir.

Avrupa Birliği ve Aktif Politika Harcamaları

Avrupa Birliği ülkelerinde iş piyasasını düzenlemek için yapılan bütçe harcamalarında, pasif politikalara (işsizlik maaşı vb.) ayrılan pay, aktif politikalara (eğitim vb.) ayrılan paydan hala çok daha yüksektir.

Sınavda Dikkat Et

İdeal iş piyasası tamamen teorik bir modeldir; gerçek hayatta uygulanabilirliği yoktur ancak ulaşılmak istenen hedefleri gösterir.
Türkiye'de sanayi ve ticaret kesiminde 'Kurumsal' ve 'Himayeci' modeller hakimken, tarım kesiminde 'Tabii' ve 'Esnek' piyasa özellikleri görülür.
İşçi devri mikro (işyeri düzeyi) bir analizken, emek seyyaliyeti makro (ülke/bölge düzeyi) bir analizdir; sınavda bu iki kavramın ölçeğine dikkat edin.
Aktif iş piyasası tedbirleri istihdamı artırmaya yöneliktir (eğitim vb.), pasif tedbirler ise koruyucudur (işsizlik maaşı vb.); aralarındaki farkı mutlaka bilin.
Türkiye'de ücretli özel iş bulma büroları sömürüyü önlemek amacıyla yasaklanmıştır; tek yasal özel istisna tarım elçileridir.
Kayıt dışı ekonomi ile informel sektörü karıştırmayın; kayıt dışı ekonominin üç temel şartı gizlilik, gayri ahlakilik ve ölçülememektir.