Ünite 2: Mesleğe Yöneltme ve Mesleki Eğitim

Haziran 2007 Türkiye İstihdam Verisi

Haziran 2007 tarihi itibarıyla Türkiye'de iş piyasasında aktif olarak çalışan insan sayısı 25.866.000 olarak kaydedilmiştir. Bu büyük işgücü kitlesinin sürekli yer, meslek ve işyeri değiştirmesi emek seyyaliyetinin boyutunu ortaya koymaktadır.

Eğitim Düzeyi ve İşgücü Profili

Metindeki verilere göre Türkiye'de okuryazar erkek nüfusun %73.6'sı, okuryazar kadın nüfusun ise %81.6'sı sadece ilkokul mezunudur veya herhangi bir eğitim kurumunu bitirmemiştir. Bu durum mesleki hareketliliğin önündeki en büyük engellerden biridir.

Ücretli Özel Büroların Kapatılması (1950)

Türkiye'de iş arayanların sömürülmesini engellemek ve iş bulma hizmetlerini kamu eliyle ücretsiz sunmak amacıyla, ticari amaç güden ücretli özel iş ve işçi bulma büroları 1950 yılında tamamen yasaklanarak kapatılmıştır.

4837 Sayılı Kanun ve Kurumun Kuruluşu

Türkiye'de resmi İş ve İşçi Bulma Kurumu, ILO'nun 88 sayılı sözleşmesinden bile önce, 25 Ocak 1946 tarihinde kabul edilen 4837 sayılı kanunla kurulmuş ve kamu hizmeti vermeye başlamıştır.

Anahtar Kavramlar

İşgücü HareketliliğiÇalışanların hayatları boyunca meslek, işyeri, şehir veya ülke değiştirerek sürekli bir devinim ve hareket halinde olmaları durumudur. Örneğin, bir işçinin daha iyi şartlar sunan başka bir şehirdeki fabrikaya geçmesi bu kapsamda değerlendirilir.

Emek Seyyaliyetiİşgücü hareketliliği kavramının diğer adı olup, emeğin durağan olmayıp piyasa koşullarına göre akışkan bir yapı sergilemesini ifade eder. Dinamik bir ekonominin sağlıklı işleyişi için makul düzeyde olması zorunludur.

İşçi Devriİşgücü hareketlerinin işletme düzeyinde mikro açıdan ele alınması olup, belirli bir dönemde işe giren ve çıkan işçi sayısının ortalama işçi sayısına oranıdır. Yüksek olması işletmede verimsizliğe ve ek maliyetlere yol açar.

Coğrafi HareketlilikÇalışanların daha iyi iş imkanları veya yüksek ücret elde etmek amacıyla ikamet ettikleri bölgeyi, şehri veya ülkeyi değiştirmeleridir. Yatay hareketlilik olarak da adlandırılır.

Mesleki HareketlilikÇalışanların hayatları boyunca meslekler veya meslek kademeleri arasında gösterdikleri dikey yönlü değişiklikler ve terfi durumlarıdır. Sosyal hareketlilik olarak da bilinir.

Aktif İş Piyasası Tedbirleriİşgücü talebini artırmayı, işsizliği önlemeyi, mesleki eğitimi ve iş arayanlar ile işverenler arasındaki bilgi akışını düzenlemeyi amaçlayan dinamik politikalardır. İŞKUR'un meslek edindirme kursları buna örnektir.

Pasif İş Piyasası Tedbirleriİş piyasasındaki dengesizlikler sonucu işsiz kalan bireylere geçici bir ekonomik güvence sağlamayı amaçlayan telafi edici politikalardır. İşsizlik sigortası ve işsizlik yardımları bu tedbirlerin başında gelir.

Yüksek Eğitim İkraz FonuMaddi durumu yetersiz öğrencilere tahsil masraflarını karşılamaları için borç veren ve mezuniyet sonrası taksitlerle geri ödeme alan finansal destek sistemidir. Beşeri sermayeye yapılan yatırımları teşvik eder.

Kredi ve Yurtlar KurumuTürkiye'de yükseköğrenim gören öğrencilerin kredi, burs ve barınma (yurt) ihtiyaçlarını organize etmek ve karşılamak amacıyla kurulmuş resmi sosyal devlet kurumudur.

Kapalı İşletme Sistemi (Closed-Shop)Bir işyerinde çalışabilmek için öncelikle o işyerinde yetkili olan sendikaya üye olma zorunluluğunu ifade eden sistemdir. Bu sistemde sendikalar doğrudan işe yerleştirme işlevi görür.

Elçilik SistemiTürkiye'de tarım sektöründe, özellikle güney illerinde mevsimlik tarım işçilerinin bulunması ve işe yerleştirilmesinde İŞKUR dışında yasal olarak faaliyet göstermesine izin verilen geleneksel özel aracılık sistemidir.

88 Sayılı ILO SözleşmesiUluslararası Çalışma Teşkilatı tarafından kabul edilen ve üye ülkelerde parasız hizmet veren resmi bir iş ve işçi bulma kurumunun kurulmasını zorunlu kılan uluslararası sözleşmedir.

İşyerlerinin İşçi İhtiyacı AraştırmasıTürkiye'de resmi kurum tarafından 1966 yılından beri yapılan, piyasadaki güncel emek talebini, açık işleri ve insan gücü ihtiyacını tespit etmeyi amaçlayan periyodik incelemedir.

Açık İş İstatistikleriİş piyasasında işverenler tarafından bildirilen ancak henüz uygun eleman bulunamamış boş pozisyonların sayısını gösteren verilerdir. Emek talebinin büyüklüğünü ölçmede kritik öneme sahiptir.

Mesleğe YöneltmeBireylerin yetenek, ilgi ve kabiliyetlerine en uygun meslekleri seçmelerine yardımcı olarak, iş piyasasında en yüksek verimle çalışabilecekleri alanlara dağılmalarını sağlayan sistemdir.

Diğer Önemli Bilgiler

İşçi İhtiyacı Araştırmalarının Başlangıcı (1966)

Resmi kurum, Türkiye'deki iller ve sektörler düzeyinde istihdam dengesini tasarlayabilmek amacıyla 'İşyerlerinin İşçi İhtiyacı Araştırması' adlı kapsamlı incelemelerini ilk kez 1966 yılında başlatmıştır.

Kurum Finansmanında 15 Yıllık Deneyim

1950 ile 1965 yılları arasındaki 15 yıllık uygulamada kurumun finansmanı yerel yönetimler ve SSK paylarından sağlanmaya çalışılmıştır. Ancak yerel yönetimlerin paylarını ödememesi üzerine bu sistemden vazgeçilerek devlet bütçesinden ödenek tahsisine geçilmiştir.

14 Yaş Sınırı ve İstihdam

Resmi iş ve işçi bulma kurumunun tarafsızlık ve yasalara uygunluk prensibi gereği, yasal çalışma yaşı olan 14 yaşından küçük çocukların müracaatları kesinlikle kabul edilmez ve işe yerleştirme işlemleri yapılmaz.

Mevsimlik Tarım İşçiliğinde İstihdam Yoğunluğu

Resmi kuruma müracaat ederek işe yerleştirilenlerin faaliyet kollarına göre yapılan tasnifinde, en büyük çoğunluğun tarım sektöründe (özellikle mevsimlik işlerde) yoğunlaştığı tespit edilmiştir.

Grev ve Lokavt Durumunda Kurumun Rolü

İş mücadelelerinde tarafsızlık ilkesi gereği, resmi kurum grev veya lokavt uygulayan işyerlerinin durumunu analiz etmekle yükümlü değildir. Kurum bu olaylardan habersizmiş gibi rutin iş ve işçi eşleştirme faaliyetine devam eder.

Çalışma ve Kimlik Karnesi Uygulaması

Çalışma hayatına başlayan her işçiye verilen bu karnede işçinin aldığı ödüller, cezalar ve çalıştığı yerler kayıt altına alınır. Bu sistem sendikalar arasında işçi lehine veya aleyhine olması yönüyle tartışma konusudur.

AB Ülkelerinde Aktif-Pasif Politika Dengesi

Avrupa Birliği ülkelerinde iş piyasası harcamalarında pasif politikalara (işsizlik ödenekleri vb.) ayrılan pay, aktif politikalara (eğitim ve istihdam artırma) ayrılan paydan günümüzde de oldukça yüksek düzeydedir.

Sınavda Dikkat Et

İşçi devri ile işgücü hareketliliği arasındaki farka dikkat edin; işçi devri mikro (işletme düzeyi), işgücü hareketliliği ise makro (piyasa düzeyi) bir kavramdır.
Aktif ve pasif iş piyasası tedbirlerini karıştırmayın; mesleki eğitim ve yönlendirme aktif, işsizlik sigortası ve yardımları ise pasif tedbirdir.
Türkiye'de ücretli özel iş bulma bürolarının 1950 yılında yasaklandığını ve İŞKUR dışındaki tek yasal istisnanın tarımdaki 'elçilik' sistemi olduğunu unutmayın.
Resmi iş bulma kurumlarının en önemli prensibinin 'tarafsızlık' (siyasi, sosyal ve grev/lokavt durumlarında) olduğunu sınavlarda sıkça sorulabileceği için aklınızda tutun.
Açık iş sayısı işsiz sayısından az ise yatırımları artırıcı politikaların; eşit veya fazla ise aktif iş piyasası politikalarının uygulanması gerektiğini unutmayın.