Ana Sayfa » İstanbul Üniversitesi AUZEF » Maliye Lisans Programı » Davranışsal Maliye

Ünite 9: Deneysel Çalışmalar — Doğru/Yanlış

Gösterilen tanım o kavrama ait mi? 14 soru var.

1 / 140 doğru

Beklenti Teorisi (Prospect Theory)

Bireylerin kararlarını potansiyel kazançlar ve kayıplar üzerinden değerlendirdiğini ve kayıplardan kaçınma eğiliminin kazanç elde etme eğiliminden daha güçlü olduğunu savunan teoridir. Vergiyi varlıklarından bir kayıp olarak gören mükellefler risk arayan davranışlar sergileyerek daha fazla vergi kaçırırlar.

Beklenti Teorisi (Prospect Theory) — Bireylerin kararlarını potansiyel kazançlar ve kayıplar üzerinden değerlendirdiğini ve kayıplardan kaçınma eğiliminin kazanç elde etme eğiliminden daha güçlü olduğunu savunan teoridir. Vergiyi varlıklarından bir kayıp olarak gören mükellefler risk arayan davranışlar sergileyerek daha fazla vergi kaçırırlar.

Dürtme (Nudge) — Bireylerin seçim özgürlüklerini kısıtlamadan, yasaklama veya doğrudan maddi teşvik sunmadan, karar alma ortamının mimarisini değiştirerek onları belirli ve istendik bir yöne sevk etme yöntemidir.

Tanımlayıcı Normlar (Descriptive Norms) — Bireylerin belirli bir sosyal durumda veya çevrede diğer insanların gerçekte nasıl davrandıklarını gözlemleyerek çıkardıkları davranış kalıplarıdır. Örneğin, çevresindeki herkesin vergi kaçırdığını gören birinin bunu normal karşılayıp kendisinin de kaçırması bu norma dayanır.

DRRA (Azalan Göreceli Risk Sevmeme) — Bireyin geliri arttıkça göreceli olarak riskten daha az kaçınacağını, yani daha fazla risk alabileceğini öngören varsayımdır. Bu durumda, gelir arttıkça kaçırılan gelirin toplam gelire olan oranı da artış gösterir.

CRRA (Sabit Göreceli Risk Sevmeme) — Gelir düzeyindeki değişimin bireyin göreceli risk alma eğilimini etkilemediğini savunan varsayımdır. Bu varsayıma göre, mükellefin geliri ne kadar artarsa artsın, kaçırdığı gelirin toplam gelirine olan oranı sabit kalmaktadır.

Çerçeveleme Etkisi (Framing Effect) — Bir bilginin veya durumun sunuluş biçiminin bireylerin kararları üzerinde yarattığı etkidir. Örneğin, verginin peşin kesilmesi durumunda mükellef ek ödeme yapmadığı için daha az vergi kaçırırken, yıl sonunda toplu ödeme istendiğinde bunu doğrudan bir kayıp olarak algılayıp daha fazla kaçırma eğilimi gösterir.

Buyruksal Normlar (Injunctive Norms) — Belirli bir davranışın toplum veya grup üyeleri tarafından ahlaki ve sosyal açıdan onaylanıp onaylanmadığını, yani neyin yapılması gerektiğini belirten normlardır. Vergi ödemenin vatandaşlık görevi ve dürüstlük gereği olarak kabul edilmesi buyruksal bir normdur.

Çoklu Doğrusallık (Multicollinearity) — Resmi verilerde ve anket çalışmalarında bağımsız değişkenlerin birbirleriyle yüksek derecede ilişkili olması durumudur. Deneysel çalışmalarda değişkenler araştırmacı tarafından izole edilip tek tek kontrol edilebildiği için bu sorunla karşılaşılmaz.

Muhakeme Deneyleri — Katılımcılara varsayımsal bir senaryonun sunulduğu ve bu senaryodaki olayları yaşayan kişi kendileri olsaydı nasıl davranacaklarını hayal etmelerinin istendiği deney türüdür. Doğrudan tecrübe içermediği için etki deneylerine göre daha düşük başarı oranına sahiptir.

IRRA (Artan Göreceli Risk Sevmeme) — Bireyin gelirindeki artışla birlikte göreceli olarak riskten daha fazla kaçınacağını belirten varsayımdır. Bu kabul altında, mükellefin geliri arttıkça kaçırdığı gelirin toplam gelirine olan oranının azalması beklenir.

Etki Deneyleri — Katılımcıların tasarlanan olayları ve süreçleri doğrudan kendilerinin tecrübe ettiği, kararlarının gerçek kazanç veya kayıplarla sonuçlandığı deney türüdür. Bu yöntem, katılımcıların gerçekçi tepkiler vermesini sağladığı için muhakeme deneylerine göre daha başarılı kabul edilir.

Yitzhaki Modeli — Vergi kaçırmanın klasik ekonomik teorisi olup, azalan mutlak risk sevmeme varsayımı altında vergi oranlarındaki artışın vergi uyumunu artıracağını öngören modeldir. Ancak deneysel çalışmaların büyük kısmı bu modelin aksine yüksek vergi oranlarının uyumu azalttığını göstermektedir.

Özgecilik (Altruism) — Bireyin kendi kişisel çıkarını düşünmeksizin, başkalarının veya toplumun iyiliği için iş birliği yapma ve katkıda bulunma eğilimidir. Kamusal mal deneylerinde katılımcıların rasyonel modellerin öngördüğünden çok daha işbirlikçi ve özgeci davrandıkları gözlemlenmiştir.

DARA (Azalan Mutlak Risk Sevmeme) — Bireyin mutlak riskten kaçınma derecesinin geliri arttıkça azalacağını ifade eden ekonomik varsayımdır. Bu varsayıma göre, gelir düzeyi artan bir mükellefin riskli bir eylem olan vergi kaçırmaya daha fazla yöneleceği ve kaçırılan vergi miktarının artacağı öngörülür.