Ana Sayfa » İstanbul Üniversitesi AUZEF » Maliye Lisans Programı » Değerleme ve Dönem Sonu İşlemleri
← Ünite 7
Değerleme ve Dönem Sonu İşlemleri

Ünite 7: Stokların Envanteri

5024 Sayılı Kanun
2004 yılında yürürlüğe giren ve enflasyon muhasebesi olarak bilinen kanundur. Bu kanun ile VUK 274. madde değiştirilmiş ve LIFO yöntemi yasaklanmıştır.
LIFO Yönteminin Yasaklanması
Enflasyon muhasebesinin hayata geçmesiyle, Türkiye'de stok değerlemesinde LIFO (Son Giren İlk Çıkar) yöntemi artık kullanılamamaktadır.
Emsal Bedel Belirleme Şartı
Bir malın piyasa fiyatında %10 veya daha fazla düşme meydana gelmesi, emsal bedel ile değerleme yapılabilmesi için temel şarttır.
Ortalama Fiyat Esası
Emsal bedel belirlemede kullanılan birinci sıradaki yöntemdir. Aylık satış miktarının, toplam stok miktarının %25'inden az olmaması gerekir.

Anahtar Kavramlar

Stok Kartıİşletmeye giren ve çıkan malların tarih, miktar, birim fiyat ve tutar bazında detaylı olarak takip edildiği, stok yönetiminin temelini oluşturan kayıt aracıdır.
Gerçek Maliyet YöntemiSatın alınan her bir malın fiili maliyetinin tek tek takip edildiği, en gerçekçi ancak uygulanması en zor olan stok değerleme yöntemidir.
Basit Ortalama MaliyetDönem içindeki alış fiyatlarının toplamının, alış işlem sayısına bölünmesiyle bulunan ortalama birim maliyet yöntemidir.
Ağırlıklı Ortalama MaliyetDönem içindeki toplam alış tutarının, toplam alış miktarına bölünmesiyle bulunan ve fiyat dalgalanmalarını dengeleyen değerleme yöntemidir.
Hareketli Ağırlıklı OrtalamaHer yeni alış işleminden sonra stokların birim maliyetinin yeniden güncellendiği, devamlı envanter sistemine uygun yöntemdir.
FIFO (İlk Giren İlk Çıkar)Stoklara ilk giren malların ilk önce satıldığı varsayımına dayanan, özellikle bozulabilir mallar için tercih edilen değerleme yöntemidir.
LIFO (Son Giren İlk Çıkar)Stoklara en son giren malların ilk önce satıldığı varsayımına dayanan, Türkiye'de enflasyon muhasebesi ile kullanımı kaldırılmış yöntemdir.
Standart MaliyetBir mamulün bilimsel esaslara göre önceden belirlenmiş maliyet unsurlarıdır; fiili maliyetlerle karşılaştırılarak sapmalar analiz edilir.
Emsal BedelDeğeri düşen malların piyasa fiyatının %10 ve üzerinde düşmesi durumunda, ortalama satış fiyatı veya maliyet bedeli esas alınarak belirlenen değerdir.
Konsinye MalMülkiyeti işletmeye ait olmayan ancak satış için işletmede bulunan veya işletmenin başkasına sattığı mallardır; sayım listelerinde mülkiyet durumuna göre dikkate alınır.
Stok Değer Düşüklüğü KarşılığıDeğeri düşen mallar için ayrılan ve aktif düzenleyici (pasif karakterli) bir hesap olan 158 no'lu hesaptır.
Sayım ve Tesellüm FazlalığıFiili sayım sonucunda kayıtlardan fazla mal bulunması durumunda kullanılan geçici pasif hesaptır.
Sayım ve Tesellüm NoksanlığıFiili sayım sonucunda kayıtlardan az mal bulunması durumunda kullanılan geçici aktif hesaptır.
Değersiz MallarKırılma, bozulma gibi nedenlerle satılma veya kullanılma imkânı tamamen ortadan kalkmış, emsal bedeli sıfır olan mallardır.
Enflasyon Muhasebesi5024 sayılı Kanun ile hayatımıza giren ve LIFO yönteminin yasaklanmasına neden olan, fiyat artışlarının mali tablolara etkisini düzenleyen sistemdir.
Dönem Başı StokuBir önceki dönemden devreden ve yeni dönemin başlangıcında stoklarda bulunan malların toplamıdır.
Maliyet BedeliBir malın işletme ambarına girinceye kadar yapılan tüm alış giderleri ile birlikte toplam satın alma maliyetidir.
Takdir EsasıEmsal bedelin ortalama fiyat veya maliyet bedeli esaslarına göre belirlenemediği durumlarda takdir komisyonunca belirlenen değerleme yöntemidir.
Konusu Kalmayan KarşılıklarDaha önce değer düşüklüğü için ayrılan karşılığın, malın satılması veya değerinin artması sonucu işlevini yitirmesiyle gelir kaydedildiği hesaptır.
Fiili EnvanterDönem sonunda işletmenin elinde bulunan malların fiziksel olarak sayılması, tartılması ve listelenmesi işlemidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Maliyet Bedeli Esası

Emsal bedel belirlemede ikinci sıradır. Maliyet bedeline toptan satışlarda %5, perakende satışlarda %10 eklenerek bulunur.

Takdir Komisyonu

Emsal bedeli ilk iki yöntemle (ortalama fiyat ve maliyet bedeli) belirlenemeyen mallar için mükellefin başvurusuyla devreye giren kuruldur.

157 Diğer Stoklar Hesabı

Tek düzen hesap planında yer alan, değeri düşen veya hurda niteliğindeki malların izlendiği stok grubu hesabıdır.

158 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı

Aktif düzenleyici bir hesap olup, değeri düşen malların maliyet değerinden düşülerek net değerini göstermek için kullanılır.

397 Sayım ve Tesellüm Fazlalığı

Sayım sonucu bulunan fazlalıkların nedenleri araştırılana kadar geçici olarak izlendiği pasif karakterli hesaptır.

197 Sayım ve Tesellüm Noksanlığı

Sayım sonucu bulunan noksanlıkların nedenleri araştırılana kadar geçici olarak izlendiği aktif karakterli hesaptır.

644 Konusu Kalmayan Karşılıklar

Daha önce ayrılan stok değer düşüklüğü karşılığının, malın satılmasıyla iptal edilmesi durumunda kullanılan gelir hesabıdır.

689 Diğer Olağan Dışı Gider ve Zararlar

Kullanılma imkânı tamamen kalmamış, değersiz hale gelmiş malların maliyetinin gider yazıldığı hesaptır.

Konsinye Mal Kuralı

İşletmeye konsinye bırakılan mallar mülkiyeti işletmeye ait olmadığı için sayım listesine dahil edilmez, ancak başkasına gönderilenler dahil edilir.

Stok Kartı Kullanımı

Stok kartları genellikle aylık olarak tutulur ve işletmenin elindeki malın maliyetini anlık takip etmesini sağlar.

Satılan Ticari Mallar Maliyeti

Çıkan mallar sütunundaki tutarların toplamı, dönem içinde satılan ticari malların toplam maliyetini ifade eder.

Sınavda Dikkat Et

  • LIFO yönteminin Türkiye'de artık kullanılmadığını unutmayın; sınavda LIFO ile ilgili hesaplama sorulursa bu yöntemin geçersiz olduğunu hatırlayın.
  • Stok sayım fazlalığı ve noksanlığının birbirine mahsup edilemeyeceğini mutlaka aklınızda tutun; bunlar ayrı ayrı takip edilmelidir.
  • Konsinye mallarda mülkiyetin kimde olduğuna dikkat edin; mülkiyet işletmedeyse (konsinye gönderilen) sayıma dahil edilir, değilse (konsinye gelen) edilmez.
  • Değeri düşen mallarda 157 ve 158 no'lu hesapların işleyişine dikkat edin; 158 aktif düzenleyici (pasif karakterli) bir hesaptır.
  • FIFO yönteminde fiyat artışlarının kârı nasıl etkilediğini (kârı yükseltir) mantıksal olarak kavrayın, ezberlemek yerine akışını düşünün.
  • Emsal bedel belirlemede 'Toptan %5, Perakende %10' kuralını unutmayın, bu rakamlar sınavda çeldirici olarak sıkça kullanılır.
  • Sayım farklarının geçici hesaplarda (397 ve 197) izlendiğini ve bu hesapların araştırma sonucunda kapatıldığını unutmayın.