← Ünite 14
İktisada Giriş 1

Ünite 14: Rant, Kar ve Gelir Dağılımı

David Ricardo'nun Rant Kuramı
Ricardo, rantın yüksek fiyatların bir nedeni değil, sonucu olduğunu savunmuştur. Toprak sahibinin üretime hiçbir kişisel katkısı bulunmadığı için rantı 'kazanılmamış gelir' olarak tanımlamış ve verimlilik ile konum farklarına dayandırmıştır.
J. Stuart Mill ve Kıtlık Rantı
Mill, nüfus artışının toprak talebini aşırı artırdığı durumlarda, en verimsiz arazilerin bile ekime açılacağını ve bu durumun 'mutlak rant' veya 'kıtlık rantı' yaratacağını teorileştirmiştir.
Joseph Schumpeter'in Dinamik Girişimcisi
Schumpeter'e göre girişimci bir mucit veya keşifçi değildir; onun temel görevi, mevcut buluşları ve yenilikleri ekonomik hayata uygulayarak ekonomiye dinamizm kazandırmaktır.
Frank Knight'ın Risk ve Belirsizlik Ayrımı
Knight, 1921 tarihli çalışmalarında riskin sigortalanabilir olduğunu, ancak belirsizliğin sigortalanamaz olduğunu belirterek gerçek ekonomik kârın sadece belirsizlikten doğduğunu açıklamıştır.

Anahtar Kavramlar

RantToprak ve diğer doğal kaynakların üretimde belirli bir süre kullanılması karşılığında toprak sahibine ödenen bedeldir. Arz esnekliğinin sıfır olması nedeniyle diğer faktör gelirlerinden ayrılır.
Diferansiyel RantDavid Ricardo tarafından ortaya atılan, toprakların verimlilik ve pazara olan uzaklık farklarından kaynaklanan maliyet avantajı sonucu doğan raddir. Verimli toprakların verimsiz olanlara göre sağladığı ek geliri ifade eder.
Mutlak RantJ. Stuart Mill tarafından açıklanan, toprak arzının nüfus ve ihtiyaçlar karşısında tamamen yetersiz kalmasından ötürü en verimsiz marjinal toprağın bile sağladığı kıtlık rantıdır.
GirişimciDiğer üç üretim faktörünü organize ederek mal ve hizmet üreten, bu süreçte kâr elde etme hedefiyle risk ve belirsizlikleri üstlenen kişidir.
Kalıntı KârGirişimcinin üretim sürecinde diğer tüm faktörlerin ödemelerini (ücret, faiz, rant) yaptıktan sonra geriye kalan ve üretimin tamamlanmasıyla kesinleşen değişken geliridir.
Ekonomik KârGirişimcinin elde ettiği toplam satış gelirinden, hem açık maliyetlerin hem de girişimcinin kendi kaynaklarının alternatif maliyetlerinin çıkarılmasıyla bulunan pozitif farktır.
Yenilik TeorisiJ. Schumpeter tarafından geliştirilen, kârın temel kaynağının yeni ürünler, yeni teknolojiler veya yeni pazarlar gibi yaratıcı yenilikler olduğunu savunan teoridir.
Risk ve Belirsizlik TeorisiF. Knight tarafından ortaya konan, kârı geleceğin öngörülemeyen belirsizliklerine ve risklerine katlanmanın bir karşılığı olarak gören teoridir.
RiskF. Knight'ın ayrımına göre, gelecekte ortaya çıkabilecek olası durumların ve bu durumların sonuçlarının istatistiksel olarak tahmin edilebildiği durumdur.
BelirsizlikGelecekteki olası durumların ve bunların sonuçlarının olasılık derecelerinin hiçbir şekilde bilinemediği ve tahmin edilemediği durumdur.
Piyasa Yapısına Dayalı TeoriPiyasa yapısı ile kâr arasındaki ilişkiyi inceleyen, tam rekabette uzun dönemde sadece normal kâr elde edilirken, monopolcü piyasalarda aşırı kâr ve ekonomik rant elde edilebileceğini savunan teoridir.
Gelir DağılımıBir ülkede belirli bir dönemde yaratılan milli gelirin, toplumsal gruplar, bireyler ve üretim faktörleri sahipleri arasında bölüşülmesidir.
Fonksiyonel Gelir DağılımıMilli gelirin üretim sürecindeki işlevlerine göre emek, sermaye, toprak ve girişim faktörleri (ücret, faiz, rant, kâr) arasında dağılımını gösteren biçimdir.
Kişisel Gelir DağılımıMilli gelirin o ülkedeki bireyler, aileler veya tüketici birimleri arasında, gelirin kaynağına bakılmaksızın sadece büyüklüğüne göre dağılımıdır.
Lorenz EğrisiBelirli bir dönemde yaratılan reel gelirin yüzde olarak nüfusa dağılımını ve mutlak eşitlik doğrusundan sapma derecesini grafiksel olarak gösteren eğridir.
Gini KatsayısıGelir dağılımındaki eşitsizliği 0 ile 1 arasında matematiksel bir katsayı ile ifade eden, İtalyan istatistikçi C. Gini tarafından geliştirilen ölçüttür.
Mutlak Eşitlik DoğrusuLorenz diyagramında nüfusun belirli bir yüzdesinin gelirin aynı yüzdesini aldığını gösteren, iki köşeyi birleştiren 45 derecelik diyagonal doğrudur.

Diğer Önemli Bilgiler

A. M. Carter'ın Ücret ve Yatırım Analizi

Carter, milli gelir içinde ücretlerin oransal payının aşırı artması durumunda kâr paylarının daralacağını, bunun da özel sektör yatırımlarını azaltarak ekonomik büyümeyi baltalayacağını ileri sürmüştür.

Weintraub'un Gelir ve İstihdam Tezi

Weintraub, bir ekonomide istihdam seviyesi ve milli gelir denge seviyesi yükseldikçe, toplam gelir içinde faiz ve rant paylarının oransal olarak azalma eğiliminde olacağını savunmuştur.

Lorenz Eğrisinin Grafik Yapısı

Yatay eksende kümülatif nüfus yüzdesinin, dikey eksende kümülatif gelir yüzdesinin yer aldığı bu grafik, iki eksenin de %100'de birleşmesiyle kapalı bir kutu diyagramı oluşturur.

Gini Katsayısının Sınır Değerleri

Gini katsayısının '0' olması toplumda tam bir gelir adaletini gösterirken, '1' olması tüm milli gelirin sadece tek bir kişiye ait olduğunu ve diğerlerinin hiç pay alamadığını gösterir.

Eksik Rekabet ve Gelir Eşitsizliği

Gelişmekte olan ülkelerde monopolist ve oligopolist piyasa yapılarının yaygın olması, sektörler arası geçişkenliği azaltarak firma sahipleri lehine gelir adaletsizliğini derinleştirir.

Tarım Sektörünün Gelir Dağılımına Etkisi

Ekonomisi ağırlıklı olarak geleneksel tarıma dayalı ülkelerde, tarım kesimindeki düşük verimlilik nedeniyle bu alanda çalışanların gelirleri düşük kalır ve bu durum genel kişisel gelir dağılımını bozar.

Kayıt Dışı Ekonomi ve Adaletsiz Kazanç

Vergi sistemlerinin adaletsiz olması ve kayıt dışı faaliyetlerin yaygınlığı, hak edilmemiş kazançlar yaratarak Lorenz eğrisinin daha da çukurlaşmasına neden olur.

Miras Yoluyla Faktör Sahipliği

Kişilerin hiçbir emek harcamaksızın miras yoluyla toprak veya sermaye gibi üretim faktörlerine sahip olması, nesiller arası gelir eşitsizliğinin en somut kurumsal nedenlerinden biridir.

Sınavda Dikkat Et

  • Rantın temel nedeninin toprak arzının esnek olmaması (artırılamaması) olduğunu unutma; sınavda bu özellik sıkça sorulur.
  • Ricardo'nun diferansiyel rantı verimlilik ve konum farkına dayandırırken, Mill'in mutlak rantı kıtlığa dayandırdığı ayrımını iyi öğren.
  • Girişimcinin gelirinin 'kalıntı kâr' olarak adlandırılmasının sebebinin, payını diğer faktörlerden sonra en son alması olduğunu aklında tut.
  • Schumpeter denince akla 'Yenilik', Knight denince 'Risk ve Belirsizlik' teorilerinin gelmesi gerektiğini ezberle; eşleştirme sorularında çıkar.
  • Gini katsayısında 0'ın tam eşitlik, 1'in ise tam eşitsizlik anlamına geldiğini karıştırma; tersi yönündeki şıklar yanıltıcıdır.
  • Lorenz eğrisinin grafiksel bir gösterim, Gini katsayısının ise matematiksel bir ölçüm olduğunu bilmek soru çözmede hız kazandırır.