← Ünite 12
İşletme

Ünite 12: İŞLETMENİN FONKSİYONLARI: YÖNETİM (I)

Boone ve Kurtz Yönetim Piramidi Modeli (1987)
L.E. Boone ve D.L. Kurtz'un 1987 tarihli 'Contemporary Business' eserinde ortaya konan modele göre yönetim piramidi tepe, orta ve ilk kademe olarak ayrılır. Her kademenin ihtiyaç duyduğu teknik, insan ilişkileri ve kavramsal yetenek miktarları farklı oranlarda dağılmaktadır.
Henri Fayol'un Evrensel Yönetim İlkeleri
Klasik yönetim kuramcısı Henri Fayol, modern yönetimin temelini oluşturan evrensel ilkeleri tanımlamıştır. Bu ilkeler arasında iş bölümü, uzmanlaşma, hiyerarşi, emir birliği, kontrol alanı ve yetki-sorumluluk dengesi gibi kritik unsurlar yer alır.
Optimum Kontrol Alanı Sayısal Sınırları (4-6 Ast)
Yönetim litaretüründe bir yöneticinin etkin bir şekilde denetleyebileceği ast sayısı genel olarak 4 ile 6 kişi olarak kabul edilir. Ancak standart ve rutin işlerin yapıldığı birimlerde bu sayı daha yüksek rakamlara çıkabilmektedir.
Tepe Yönetimin Stratejik Rolü ve Temsil Görevi
Yönetim kurulu başkanı ve CEO gibi tepe yöneticiler zamanlarının büyük kısmını dış çevreyle ilişkilere ve stratejik kararlara ayırırlar. Şirketi resmi makamlar, kamuoyu ve dış paydaşlar nezdinde temsil etmek doğrudan tepe yönetimin sorumluluğundadır.

Anahtar Kavramlar

Yönetim Piramidiİşletme bünyesindeki hiyerarşik yapıyı, yetki, mevki ve görevlerin tepe, orta ve ilk kademe şeklinde katmanlara ayrılmasını ifade eder. Tepe yönetim stratejiye, ilk kademe yönetim ise doğrudan üretime odaklanır.
Teknik YetenekYöneticinin kendi uzmanlık alanına ilişkin spesifik bilgi, yöntem, süreç ve araçları kullanabilme yeteneğidir. Özellikle alt kademe yöneticilerde operasyonel denetim için en yüksek düzeyde bulunması gerekir.
İnsan İlişkileri YeteneğiYöneticinin örgütteki her kademeden insanla etkili iletişim kurabilme, motivasyon sağlama ve liderlik yapabilme becerisidir. Yönetim piramidinin tüm düzeylerindeki yöneticiler için eşit derecede hayati öneme sahiptir.
Kavramsal Yetenekİşletmeyi parçalarıyla birlikte bir bütün olarak görebilme, karmaşık ilişkileri ve dış çevre şartlarını analiz edebilme kapasitesidir. Tepe yöneticilerin stratejik kararlar alabilmesi için en çok ihtiyaç duyduğu yetenektir.
Emir Birliği İlkesiHenri Fayol'un yönetim ilkelerinden biri olup, bir organizasyondaki her astın yalnızca bir tek üstten talimat alması gerektiğini belirtir. Bu ilke yönetsel kargaşayı ve yetki çatışmalarını engellemek amacıyla uygulanır.
Kontrol Alanı (Denetim Alanı)Bir yöneticinin doğrudan doğruya ve etkin bir biçimde gözetim ve denetim altında tutabileceği optimum ast sayısını ifade eder. Genellikle 4 ile 6 kişi olarak kabul edilmekle birlikte yapılan işin niteliğine göre değişebilir.
Yetki DevriYöneticinin yönetim işlerini kolaylaştırmak amacıyla kendi sahip olduğu karar alma ve harekete geçme yetkilerinin bir kısmını astlarına devretmesidir. Yetki devredilse bile nihai sorumluluk yöneticide kalır.
VizyonBir işletmenin gelecekte ulaşmayı arzuladığı ideal durumu, evrendeki konumunu ve kendini betimleyen uzun vadeli sembolik görüntüsüdür. Örneğin bir şirketin 'dünyanın en çevreci teknoloji üreticisi olmak' iddiası vizyondur.
Misyonİşletmenin ne iş yaptığını, hangi toplumsal ihtiyacı karşıladığını ve varlık sebebini açıklayan temel görev tanımıdır. Şirketin toplum ve pazar içindeki kimliğini belirler.
Amaç ve HedefAmaç, işletmenin uzun vadede varmak istediği genel ve rakamsız noktadır; hedef ise amaca giden yolda zamanı ve miktarı kesin olarak belirlenmiş kısa vadeli ölçülebilir ara aşamadır.
Politikaİşletme kararlarına ve yöneticilerin davranışlarına rehberlik eden, sınırları belirleyen genel tutum ve ilkeler bütünüdür. Örneğin 'koşulsuz müşteri memnuniyeti ilkesinden ödün vermemek' bir politikadır.
Strateji ve TaktikStrateji, belirlenen amaçlara ulaşmak için seçilen uzun vadeli temel genel yoldur; taktik ise bu stratejiyi hayata geçirmek için yapılan kısa süreli eylemler ve detaylı kaynak tahsisleridir.
BütçeGeleceğe dönük planların, gelir-gider tahminlerinin ve kaynak tahsislerinin rakamsal ve finansal verilere dönüştürülmüş halidir. Hem planlama hem de denetim aracı olarak görev yapar.

Diğer Önemli Bilgiler

Sorumluluğun Devredilemezliği İlkesi

Yönetim hukukunda ve örgüt teorisinde yetki devredilebilirken sorumluluk devredilemez. Bir yönetici yetkisini astına devretmiş olsa dahi, astının gerçekleştirdiği eylemlerin yönetsel sonuçlarından üst kademeye karşı bizzat sorumlu kalmaya devam eder.

Ayşe'nin AR-GE Proje Müdürlüğü Örneği (Orta Kademe)

Ders kitabındaki örnek senaryoda, bir ilaç şirketinde biyokimyacılardan oluşan ekiple yeni ilaç gelişimini denetleyen ve AR-GE müdürüne raporlayan Proje Müdürü Ayşe, tepe yönetim kararlarını alt birimlere aktaran bir orta kademe yönetici örneğidir.

Planlama ve Karar Alma Arasındaki İlişki

Planlama fonksiyonu özü itibarıyla bir karar alma sürecidir. Yönetimin 'ne, ne zaman, kiminle, nerede ve nasıl' sorularına verdiği yanıtların her biri, mevcut seçenekler arasından yapılan stratejik birer tercihtir.

Amaç ile Hedef Arasındaki Zaman ve Miktar Farkı

Amaçlar uzun vadeli ve rakamsız genel ifadelerken (örneğin 'karlılığı artırmak'), hedefler mutlaka miktar ve zaman içerir (örneğin 'önümüzdeki 6 ay içinde pazar payını %15 artırmak'). Bu ayrım planlamanın netliği için şarttır.

Yönetim Rollerindeki Bilgi Merkezi Konumu

Yöneticinin bilgi dağıtımı rolü çerçevesinde, özellikle tepe yönetim tüm organizasyona ait iç ve dış verilerin toplandığı bir bilgi merkezi konumundadır. Toplanan veriler analiz edilerek ilgili birimlere aktarılır.

Sınavda Dikkat Et

  • Sınavda 'Sorumluluk devredilebilir mi?' sorusu gelirse cevabın kesinlikle 'HAYIR' olduğunu unutmayın. Yetki devredilir ancak sorumluluk devredilemez.
  • Amaç ve Hedef arasındaki fark sıkça sorulur: Amaçlarda zaman ve miktar yoktur (genel niteliktedir), Hedeflerde ise zaman ve miktar kesin olarak belirtilir.
  • Kavramsal yetenek en çok Tepe Yönetimde, Teknik yetenek ise en çok İlk Kademe Yönetimde gereklidir. İnsan ilişkileri yeteneği ise HER KADEMEDE eşit derecede önemlidir.
  • Henri Fayol'un ilkelerinden 'Emir Birliği' ile 'Amaç Birliği' kavramlarını karıştırmayın. Emir birliği 'tek bir üstten emir alma', Amaç birliği ise 'çalışan amaçlarının işletme amacıyla uyumu' demektir.
  • Bütçe kavramı sorulduğunda doğrudan 'planların rakamlaştırılmış/sayısal şekli' ifadesini arayın.
  • Kontrol alanındaki ortalama ast sayısının genel kabul olarak 4 ile 6 kişi olduğunu, rutin işlerde bu sayının yükselebileceğini unutmayın.