İnfografik
Ana Sayfa » İstanbul Üniversitesi AUZEF » Maliye Lisans Programı » İşletmelerin Vergilendirilmesi
← Ünite 2
İşletmelerin Vergilendirilmesi

Ünite 2: Vergiye Karşı Tepkiler

Vergi Oranlarının Pasif Tepki Etkisi
Vergi oranlarında meydana gelen artışlar mükelleflerin kullanılabilir gelirlerini doğrudan azaltır. Bu durum mükellefleri çalışmak yerine aylaklığı tercih etmeye, üretimi kısmaya veya yatırımları ertelemeye yönlendirerek pasif tepki doğurur.
Vergi Kaçakçılığının Hukuki Niteliği
Aktif tepki aşamasında ortaya çıkan vergi kaçakçılığı, vergi kanunlarının açıkça ihlal edilmesi anlamına gelir. Bu eylem yasal açıdan suç teşkil eder ve mükelleflerin hapis veya ağır para cezalarıyla karşılaşmasına yol açar.
Vergi Tazyiki ve Gelir İlişkisi
Subjektif vergi yükü olarak da bilinen vergi tazyiki, ödenen vergi miktarı ile doğru orantılı, mükellefin vergi ödeme gücü (geliri) ile ters orantılıdır. Gelir azaldıkça hissedilen psikolojik baskı artar.
Vergi İdaresinin Etkinliği
Etkin bir vergi idaresi, yükümlülüklerini yerine getirmeyen mükellefleri hızla tespit edip cezalandırarak dürüst mükelleflerin devlete olan güvenini artırır ve vergiye gönüllü uyumu olumlu yönde destekler.

Anahtar Kavramlar

Vergi PsikolojisiKişilerin ve grupların vergi algısını, vergilemeye bakış açısını ve vergilemeye karşı oluşan psikolojik tepkilerini inceleyen, vergi uyumu ve mükellef davranışlarını analiz eden bilimsel alandır.
Vergi UyumuVergi mükelleflerinin vergi ile ilgili yükümlülüklerini vergi kanunlarına uygun bir şekilde, doğru zamanda ve gönüllü olarak yerine getirmesi durumudur.
Vergi UyumsuzluğuVergi kanunlarının kasıtlı veya kasıtsız olarak ihlal edilmesi ile yasal boşluklardan yararlanarak vergiden kaçınma davranışlarının birleşiminden oluşan olumsuz mükellef tutumudur.
Pasif TepkiVergi oranlarındaki artışlara karşı mükelleflerin yasal sınırlar içinde kalarak tüketimi kısma, üretimi azaltma, yatırımdan vazgeçme veya çalışmak yerine aylaklığı tercih etme şeklinde gösterdikleri tepkilerdir.
Aktif TepkiMükelleflerin vergi yükümlülüklerinden kurtulmak amacıyla vergi kanunlarına açıkça karşı gelerek suç teşkil eden eylemlerde bulunmasıdır; en somut örneği vergi kaçakçılığıdır.
Vergi KaçakçılığıVergi mükelleflerinin yasal olmayan, kanun dışı yollara başvurarak ödemeleri gereken vergi miktarını tamamen veya kısmen gizlemesi ve ödememesidir.
Vergiden KaçınmaMükelleflerin vergi kanunlarının açıklarından veya sunduğu yasal imkanlardan yararlanarak, vergiyi doğuran olayın gerçekleşmesini engelleyip vergi yükünü azaltması veya tamamen ortadan kaldırmasıdır.
Objektif Vergi YüküMükellefin ödediği vergi miktarının kendi gelirine oranlanmasıyla elde edilen, matematiksel ve oransal olarak ifade edilebilen somut vergi yüküdür.
Subjektif Vergi Yükü (Vergi Tazyiki)Mükellefin vergi ödedikten sonra kendi üzerinde hissettiği psikolojik baskı ve rahatsızlık derecesidir; bireyin gelirine, tercihlerine ve özel durumuna göre değişir.
Vergi Planlamasıİşletmelerin vergi yüklerini en aza indirmek amacıyla, vergi mevzuatının çizdiği yasal sınırlar içerisinde kalarak indirim, istisna ve muafiyetlerden sistemli bir şekilde yararlanması sürecidir.
Verginin Yansıması (Devri)Mükellefin ödemekle yükümlü olduğu vergi borcunu, fiyat mekanizması aracılığıyla piyasadaki diğer kişilere (alıcılara veya satıcılara) aktarması sürecidir.
Ticari Bilançoİşletmelerin ticaret hukuku ilke ve kuralları dikkate alınarak hazırlanan, işletmenin gerçek ekonomik ve mali durumunu gösteren finansal tablodur.
Mali Bilanço (Vergi Bilançosu)İşletmelerin vergi kanunlarında yer alan özel hükümler, kabul edilmeyen giderler ve muafiyetler dikkate alınarak vergi matrahını hesaplamak amacıyla hazırladıkları bilançodur.

Diğer Önemli Bilgiler

Vergi Tekniği ve İsimlendirme

Vergilere verilen isimler mükellef psikolojisini doğrudan etkiler. Olumsuz çağrışımlar yapan veya cezalandırıcı nitelikte hissettiren vergi isimleri mükelleflerin vergiye karşı tepkisini ve direncini artırır.

Bilgi Edinme ve Hissetme Aşaması

Bu aşamada mükellefler vergi değişikliklerini öğrendikleri an davranışlarını değiştirme konusunda azami özgürlüğe sahiptirler. Vergiyi doğuran olayın gerçekleşmesini engelleyerek vergiden kaçınırlar.

Ödeme Aşamasında Yansıtma

Vergiyi doğuran olayın gerçekleştiği ödeme aşamasında mükellefin özgürlük alanı daralır. Mükellef bu aşamada vergi yükünü fiyat mekanizmasıyla üçüncü kişilere yansıtarak kurtulmaya çalışır.

Yerleşme Aşamasında Gelir Etkisi

Verginin yansıtılamadığı son aşamada vergi mükellefin üzerinde yerleşir. Mükellef tüketimini kısarak, tasarruflarını eriterek veya borçlanarak vergiye pasif olarak uyum sağlamak zorunda kalır.

Dar Anlamda Vergi Planlaması

Dar anlamda vergi planlaması, sadece verginin ilk aşaması olan 'bilgi edinme ve hissetme aşamasında' gerçekleştirilen ve yasal yollarla vergiden kaçınmayı hedefleyen faaliyetlerle sınırlıdır.

Şirket Türlerine Göre Vergi Farklılığı

Kollektif şirket ortakları doğrudan şahsi gelir vergisi öderken ve şirketin ayrı bir vergi mükellefiyeti yokken; anonim şirketler kurumlar vergisi öder ve kâr dağıtımında ortaklar ayrıca gelir vergisine tabi tutulur.

Sınavda Dikkat Et

  • Aktif ve pasif tepki ayrımına dikkat edin; pasif tepkiler (tüketimi kısma, aylaklık) yasal sınırlar içindeyken, aktif tepkiler (vergi kaçakçılığı) kanuna aykırıdır ve suç teşkil eder.
  • Vergilemenin üç aşamasını (hissetme, ödeme, yerleşme) kronolojik olarak ve mükellefin özgürlük derecesine göre (azamiden minimuma) ezberleyin; sınavda aşama özellikleri sıkça sorulur.
  • Vergi planlamasının tamamen yasal sınırlar içinde yapıldığını, yasal olmayan vergi kaçakçılığı ile kesinlikle karıştırılmaması gerektiğini unutmayın.
  • Dar anlamda vergi planlamasının sadece ilk aşama olan 'bilgi edinme ve hissetme aşamasındaki' vergiden kaçınmayı kapsadığını aklınızda bulundurun.
  • Ticari bilanço (ticaret hukuku) ile mali bilanço (vergi hukuku) ayrımını ve bunların hangi amaçlarla hazırlandığını iyi öğrenin.
  • Subjektif vergi yükünün (vergi tazyiki) mükellefin gelir düzeyiyle ters orantılı olduğunu, yani gelir düştükçe hissedilen psikolojik baskının arttığını unutmayın.