Ünite 7: Ünite 7

Keynesyen Modelin Üç Temel Sınıflandırması

John Maynard Keynes tarafından geliştirilen makroekonomik analizler temel olarak üç gruba ayrılır. Bunlar basit Keynezyen modeller, para ve mal piyasalarındaki dengeyi inceleyen IS-LM analizleri ve toplam talep-toplam arz dengesini açıklayan AS-AD analizleridir.

Basit Keynezyen Modelin Kısıtlayıcı Varsayımları

Dışa kapalı basit Keynezyen model; devletin, dış alemin, dolaylı vergilerin, amortismanın, sosyal güvenlik kesintilerinin ve kurumlar vergisinin sıfır kabul edildiği, fiyatların ise tamamen sabit olduğu saf bir mal piyasası modeli olarak kurgulanmıştır.

Milli Gelir Özdeşliğinin Sadeleşmesi

Dışa açık ve devletin olduğu karma bir ekonomide genel milli gelir özdeşliği Y = C + I + G + (E - M) iken, devletin ve dış alemin bulunmadığı basit modelde bu eşitlik Y = C + I0 şeklinde en sade haline indirgenir.

Marjinal Tüketim Eğiliminin Sınırları

Keynes'in teorisine göre bireyler gelirleri arttıkça daha fazla tüketirler ancak tüketimdeki artış gelirdeki artıştan yavaş olur. Bu nedenle marjinal tüketim eğilimi (c) sıfırdan büyük, birden küçüktür (0 < c < 1).

Anahtar Kavramlar

Basit Keynezyen ModelEkonominin sadece hanehalkı ve firmalardan oluştuğu, devletin ve dış alemin bulunmadığı, fiyatların tamamen sabit kabul edildiği tek piyasalı makroekonomik denge modelidir. Örneğin, ihracat ve ithalatın sıfır kabul edildiği bu modelde toplam harcamaların milli gelir üzerindeki etkisi incelenir.

Otonom TüketimMilli gelir seviyesinden tamamen bağımsız olarak, gelir sıfır olsa dahi hayatta kalabilmek için yapılmak zorunda olan zorunlu tüketim harcamalarıdır. Örneğin, bireylerin hiç geliri olmadığı dönemde borçlanarak veya geçmiş tasarruflarını harcayarak yaptığı gıda ve barınma harcamaları otonom tüketimdir.

Marjinal Tüketim Eğilimi (c)Gelirde meydana gelen bir birimlik (örneğin 1 TL) artışın ne kadarının tüketim harcamalarına ayrıldığını gösteren orandır. Örneğin, marjinal tüketim eğilimi 0.75 ise, gelen 1 TL'lik gelir artışının 75 kuruşu tüketime harcanmaktadır.

Uyarılmış TüketimMilli gelir seviyesine bağlı olarak artış gösteren tüketim harcaması bileşenidir. Gelir arttıkça uyarılmış tüketim de artar, ancak bu artış gelirdeki artış oranından daha düşük bir hızla gerçekleşir.

Otonom YatırımMilli gelir düzeyinden ve faiz oranlarından bağımsız olarak gerçekleştirilmesi gereken zorunlu yatırım harcamalarıdır. Modelde I0 ile gösterilir ve gelir düzeyindeki dalgalanmalardan etkilenmez.

Marjinal Tasarruf Eğilimi (s)Gelirde meydana gelen bir birimlik artışın ne kadarlık kısmının tasarruf edilmek üzere ayrıldığını gösteren katsatıdır. Marjinal tüketim eğilimi ile marjinal tasarruf eğiliminin toplamı her zaman bire eşittir (c + s = 1).

Otonom TasarrufGelirin sıfır olduğu durumda dahi zorunlu tüketimleri finanse edebilmek için yapılan negatif tasarrufları ifade eden terimdir. Genellikle tasarruf fonksiyonunda -C0 şeklinde yer alır.

Uyarılmış TasarrufGelir seviyesindeki artışa bağlı olarak yükselen tasarruf miktarını ifade eder. Tasarruf fonksiyonundaki sY bileşeni uyarılmış tasarrufu temsil eder.

Stok ErimesiToplam talebin toplam arzı aştığı (AD > Y) durumlarda, firmaların daha önceden üretip satamadığı ve depolarında beklettiği malların talebi karşılamak üzere satılmaya başlanması durumudur.

Stok BirikimiToplam arzın toplam talepten fazla olduğu (Y > AD) durumlarda, üretilen malların tamamının alıcı bulamaması sonucu depolarında kalan satılmamış malların birikmesi durumudur.

Denge Milli GeliriToplam talebin toplam arza (veya yatırımların tasarruflara) eşit olduğu, ekonomide herhangi bir stok birikimi veya stok erimesi baskısının bulunmadığı üretim ve gelir seviyesidir.

Çarpan KatsayısıToplam talebin otonom bileşenlerinde meydana gelen bir birimlik değişimin, milli gelir üzerinde kaç katlık bir değişime yol açacağını gösteren katsatıdır. Formülü 1 / (1 - c) şeklindedir.

Tasarruf ParadoksuBireysel olarak tasarruf yapmanın faydalı olmasına karşın, toplumsal olarak tasarruf eğiliminin aşırı artması durumunda tüketim harcamalarının düşmesi, bunun da toplam talebi, üretimi ve milli geliri azaltarak ekonomiyi daraltması durumudur.

Yatırımların Faize DuyarlılığıFaiz oranlarında meydana gelen değişimlerin yatırım harcamalarını ne ölçüde etkilediğini gösteren hassasiyettir. Duyarlılığı yüksek olan yatırım doğrusu daha yatık bir şekil alır.

Otopark / Otonom Harcamalar (A0)Milli gelire bağlı olmayan, otonom tüketim ve otonom yatırım harcamalarının toplamından oluşan harcama bileşenidir (A0 = C0 + I0).

Diğer Önemli Bilgiler

Negatif Tasarruf (Otonom Tasarruf) Olgusu

Gelir seviyesinin sıfır olduğu durumlarda bile bireyler zorunlu tüketimlerini (gıda, barınma vb.) sürdürmek zorundadır. Bu durum -C0 ile gösterilen negatif tasarrufa yol açar; harcamalar borçlanma ya da eski tasarrufların çözülmesiyle finanse edilir.

45 Derecelik Doğrunun Ekonomik Anlamı

Grafik analizlerinde kullanılan 45 derecelik doğru, eksenler üzerindeki her noktada toplam gelir (Y) ile toplam talebin (AD) birbirine tam olarak eşit olduğunu gösteren referans çizgisi görevini üstlenir.

Faiz Oranları ve Yatırım Maliyeti İlişkisi

Faiz oranlarının yükselmesi yatırım projelerinin finansman maliyetini artırarak karlılığı düşürür ve yatırımları azaltır; faizlerin düşmesi ise borçlanmayı ucuzlatarak yatırımları ve sermaye birikimini teşvik eder.

Stok Dengesi ve H Noktası Analizi

Toplam talep ile toplam arzın kesiştiği denge noktasında stok değişimleri sıfırdır. Bu noktanın sağında talep arzı aştığı için stoklar erirken, solunda ise arz talebi aştığı için kasıtlı olmayan stok birikimi meydana gelir.

Çarpan Katsayısının Sayısal Etkisi

Marjinal tüketim eğiliminin c = 0.8 olduğu bir ekonomide çarpan katsayısı 1 / (1 - 0.8) = 5 olarak hesaplanır. Bu durum, otonom harcamalardaki 1 birimlik artışın milli gelirde tam 5 birimlik artış yaratacağını gösterir.

Marjinal Tüketim Eğiliminin Çarpana Etkisi

Otonom harcamalar sabit kalmak koşuluyla, marjinal tüketim eğiliminin 0.5'ten 0.8'e yükselmesi, çarpan katsayısını ve dolayısıyla otonom harcamaların milli gelir üzerindeki tetikleyici gücünü katlanarak artırır.

Tasarruf Paradoksunun Özü

Bireysel açıdan tasarruf etmek akıllıca ve güven verici bir davranışken, toplumsal düzeyde aşırı tasarruf yapılması toplam talebi düşürerek üretimi, yatırımı ve milli geliri azaltır; bu çelişkili duruma tasarruf paradoksu denir.

Sınavda Dikkat Et

Basit Keynezyen modelin varsayımlarını iyi ezberleyin; sorularda sıklıkla devletin ve dış alemin olmadığı, fiyatların sabit olduğu vurgulanır.
c (marjinal tüketim eğilimi) ile s (marjinal tasarruf eğilimi) toplamının her zaman 1 olduğunu unutmayın (c + s = 1).
Otonom kalemlerdeki (C0 veya I0) değişimlerin toplam talep doğrusunun eğimini değil, doğrunun konumunu (yerini) değiştirdiğini karıştırmayın.
Marjinal tüketim eğilimindeki (c) değişmelerin ise toplam talep doğrusunun eğimini (dikliğini/yatıklığını) değiştirdiğini mutlaka not edin.
Çarpan katsayısı formülünün 1 / (1 - c) veya 1 / s olduğunu bilin; sınavda sayısal sorularda bu formül hayat kurtarır.
Stok analizinde AD > Y durumunda stokların eridiğini, Y > AD durumunda ise stok biriktiğini kesinlikle unutmayın.
Tasarruf paradoksunun mikro düzeyde rasyonel olan bireysel tasarrufun, makro düzeyde talebi ve milli geliri düşürerek krize yol açma çelişkisi olduğunu hatırlayın.