[{"heading":"Basit Keynezyen Modelin Temel Varsayımları ve Kapsamı","paragraphs":["Keynesyen iktisat teorisi, ekonomideki üretim ve istihdam seviyesini belirleyen etkenleri analiz ederken üç temel model geliştirmiştir: Basit Keynezyen modeller, para ve mal piyasalarındaki dengeyi inceleyen IS-LM analizleri ve toplam talep-toplam arz dengesini açıklayan AS-AD analizleri. Bu ünitenin odağını oluşturan 'Basit Keynezyen Model', özellikle dışa kapalı ve devletin bulunmadığı varsayımıyla ele alınır; bu nedenle 'tek piyasalı Keynes modeli' olarak da bilinir.","Modelin en temel varsayımlarından biri, dış alemin ekonomide yer almaması, yani ihracat ve ithalat harcamalarının sıfır kabul edilmesidir. Ayrıca devletin ekonomik bir aktör olarak harcama ve vergi politikalarıyla modele dahil edilmediği bu safhada, fiyatlar genel seviyesinin de tamamen sabit olduğu varsayılmaktadır. Fiyatların sabit olması, toplam arz veya toplam talepte meydana gelebilecek değişimlerin fiyatlar üzerinde herhangi bir dalgalanma yaratmayacağı varsayımına dayanır.","Model içerisinde dolaylı vergiler, üretim faktörlerinin yıpranması (amortisman), sosyal güvenlik kesintileri, kurumlar vergisi ve dağıtılmayan şirket karları tamamen sıfır kabul edilerek analiz dışı bırakılmıştır. Ekonomideki aktörler yalnızca hanehalkı (tüketiciler) ve firmalardan ibarettir. Bu kısıtlayıcı varsayımlar, toplam harcamaların milli gelir üzerindeki net etkisini ve dengenin nasıl kurulduğunu saf bir şekilde gözlemleyebilmek amacıyla yapılmaktadır."]},{"heading":"Milli Gelir Eşitliği ve Tüketim Fonksiyonu","paragraphs":["Dışa açık ve devletin olduğu karma bir ekonomide genel milli gelir eşitliği Y = C + I + G + (E - M) şeklinde ifade edilirken, devletin ve dış alemin bulunmadığı basit Keynezyen modelde bu eşitlik son derece sadeleşerek Y = C + I0 halini alır. Burada C toplam tüketim harcamalarını, I0 ise otonom (bağımsız) yatırım harcamalarını temsil etmektedir. Otonom yatırımlar, milli gelir seviyesinden ve faiz oranlarından bağımsız olarak yapılması zorunlu olan harcamaları ifade eder.","Tüketim harcamalarını belirleyen en temel unsur bireylerin gelir seviyesidir. Tüketim fonksiyonu matematiksel olarak C = C0 + cY şeklinde formüle edilir. C0 otonom tüketimi (gelir sıfır olsa dahi gıda ve barınma gibi zorunluluklar nedeniyle borçlanılarak veya geçmiş tasarruflar harcanarak yapılan tüketim), c ise marjinal tüketim eğilimini, Y ise milli gelir seviyesini gösterir. Otonom tüketim grafikte dikey eksenden başlar ve yatay milli gelir eksenine paralel bir görünüm sergiler.","Marjinal tüketim eğilimi (c), gelirde meydana gelen bir birimlik artışın ne kadarının tüketime yönlendirildiğini gösteren bir katsayıdır ve Keynes'e göre 0 ile 1 arasında değer alır (0 < c < 1). Gelir arttıkça tüketime ayrılan kısım artar ancak bu artış gelirdeki artıştan daha yavaş gerçekleşir. Tüketim fonksiyonu içinde yer alan uyarılmış tüketim harcamaları (cY) ise gelire bağlı olarak artış gösteren harcama kalemleridir."]},{"heading":"Tasarruf Fonksiyonu ve Marjinal Tasarruf Eğilimi","paragraphs":["Basit Keynezyen modelde milli gelir, tüketim ve tasarruf arasında paylaştırılmaktadır. Gelirin tüketime gitmeyen kısmı tasarruf olarak değerlendirilir. Tasarruf fonksiyonunun oluşturulmasında marjinal tasarruf eğilimi (s) kritik bir rol oynar. s, gelirde meydana gelen bir birimlik artışın ne kadarının tasarrufa gittiğini gösterir ve formülü s = ΔS / ΔY şeklindedir.","Tüketilen ve tasarruf edilen kısımların toplamı bütün bir geliri oluşturduğu için, marjinal tüketim eğilimi (c) ile marjinal tasarruf eğiliminin (s) toplamı her zaman bire eşittir (c + s = 1). Marjinal tasarruf eğilimi de tıpkı marjinal tüketim eğilimi gibi 0 ile 1 arasında değer alır. Örneğin s = 0.25 olması, gelirdeki 1 TL'lik artışın 25 kuruşunun tasarruf edileceğini gösterir.","Tasarruf fonksiyonu matematiksel olarak S = -C0 + sY şeklinde yazılır. Buradaki -C0 ifadesi otonom tasarrufu, yani gelir olmadığı durumlarda yapılan negatif tasarrufu (borçlanma veya varlık eritme yoluyla yapılan tüketimi) temsil eder. sY ise uyarılmış tasarrufu ifade eder. Grafik analizlerinde 45 derecelik doğru (C = Y doğrusu), gelir ile tüketimin eşit olduğu noktayı gösterirken; bu noktanın solunda gelir tüketimden büyük, sağında ise tüketim gelirden büyüktür."]},{"heading":"Yatırım Fonksiyonu ve Faiz İlişkisi","paragraphs":["Basit Keynezyen modelde yatırımları etkileyen en önemli piyasa değişkeni faiz oranıdır. Faiz oranlarında meydana gelen bir artış, yatırım projelerinin maliyetini yükselttiği ve karlılığını düşürdüğü için yatırımları olumsuz etkiler ve azaltır. Buna karşılık faiz oranlarındaki düşüş, yatırımların maliyetini azaltarak yatırım hacmini genişletir.","Modelde yatırım fonksiyonu genellikle I = I0 şeklinde ele alınır; burada I0 otonom yatırım harcamalarını simgeler. Yatırımların faize duyarlılığı, yatırım doğrusunun eğimini belirler. Faize duyarlılığı yüksek olan yatırımlar daha yatık bir doğru ile gösterilirken, faize duyarlılığı düşük olan yatırımlar daha dik bir eğriye sahiptir.","Yatırımlarla ilgili analizlerde iki ek kavram önem taşır: Marjinal yatırım eğilimi (gelirdeki artışın yatırıma giden kısmı, ΔI / ΔY) ve ortalama yatırım eğilimi (milli gelirin ne kadarının yatırıma ayrıldığını gösteren I / Y oranı). Ancak dışa kapalı basit modelin ana çatısında yatırımlar çoğunlukla dışsal ve otonom bir bileşen olarak ele alınır."]},{"heading":"Toplam Talep Fonksiyonunun Oluşumu ve Denge Milli Geliri","paragraphs":["Dışa kapalı ve devletin olmadığı bir ekonomide toplam talep (AD1), tüketim ve otonom yatırım harcamalarının toplamından meydana gelir ve AD1 = A0 + cY şeklinde yazılır. Buradaki A0 otonom harcamaları (C0 + I0) temsil eder. Grafik üzerinde 45 derecelik doğru toplam arzı (Y) temsil ederken, toplam talep doğrusu ile 45 derecelik doğrunun kesiştiği nokta denge milli gelirini verir.","Toplam talep doğrusunun sağında (AD1 > Y), toplam talep toplam arzı aşmakta ve piyasada 'stok erimesi' yaşanmaktadır. Toplam talep doğrusunun solunda ise (AD1 < Y), üretim tüketimden fazla olduğu için satılamayan mallar nedeniyle 'stok birikimi' meydana gelmektedir. Arz ve talebin eşitlendiği denge noktasında ise stok değişimleri sıfırdır.","Denge milli gelirinin cebirsel olarak türetilmesi şu adımlarla yapılır: Y = C0 + cY + I0 denkleminde Y'ler bir tarafa toplanırsa (1 - c)Y = C0 + I0 elde edilir. A0 = C0 + I0 dönüşümü yapılarak denge milli geliri formülü Y = A0 / (1 - c) olarak netleştirilir. Bu formül, otonom harcamaların çarpan katsayısı ile çarpılarak milli geliri nasıl belirlediğini gösterir."]},{"heading":"Çarpan Katsayısı ve Çarpanın İşleyiş Mekanizması","paragraphs":["Çarpan katsayısı, toplam talebin otonom bileşenlerinde (otonom tüketim veya otonom yatırımlar) meydana gelen bir değişimin, milli gelir üzerinde yaratacağı nihai değişimin büyüklüğünü gösteren bir katsayıdır. Çarpan formülü 1 / (1 - c) veya 1 / s olarak ifade edilir. Otonom harcamalardaki bir artış, bu katsayı sayesinde milli gelirde kendinden katbekat fazla bir artışa yol açar.","Örneğin, marjinal tüketim eğilimi c = 0.7 iken otonom tüketimde 3 milyon TL'lik bir artış gerçekleştiğinde, milli gelirdeki artış 3 x (1 / 0.3) = 10 milyon TL olur. Marjinal tüketim eğiliminin yükselmesi (örneğin 0.8'e çıkması) çarpan katsayısını büyütür ve aynı otonom artış milli geliri çok daha yüksek bir seviyeye (örneğin 15 milyon TL'ye) taşır.","Çarpan mekanizmasının temel dayanağı, bir kişinin harcamasının bir diğer kişinin geliri olması zincirleme reaksiyonudur. Otonom harcamalardaki artış ilk aşamada üretimi ve geliri artırır, artan gelir marjinal tüketim eğilimi oranında yeni tüketim harcamalarını tetikler ve bu süreç dalga dalga tüm ekonomiye yayılarak toplam gelirde katlanarak büyüyen bir artış meydana getirir."]},{"heading":"Tasarruf Paradoksu","paragraphs":"Basit Keynezyen modelde mal piyasası dengesinin sağlanabilmesi için yatırımların tasarruflara eşit olması şarttır (S = I). Bireysel açıdan bakıldığında tasarruf yapmak finansal güvence sağlayan erdemli ve rasyonel bir davranıştır. Ancak makroekonomik düzeyde toplumun tamamının tasarruf eğilimini artırması, tüketim harcamalarının keskin bir şekilde düşmesine yol açar.\n\nTüketim harcamalarının azalması toplam talebi aşağı çeker. Toplam talebin düşmesi ise firmaların üretim miktarını kısmasına ve istihdamı azaltmasına neden olur. Sonuç olarak, toplumun daha fazla tasarruf etme çabası, yatırımların, üretimin ve milli gelirin daralmasına yol açar. Tasarruflardaki artış eğiliminin makro düzeyde gelir ve üretim artışını engellemesine ve ekonomiyi daraltmasına 'Tasarruf Paradoksu' denir.\n\nGrafiksel olarak tasarruf eğiliminin artması tasarruf doğrusunu sola/yukarı kaydırır; yeni denge noktasında daha düşük bir milli gelir ve daralmış bir ekonomik aktivite ortaya çıkar. Bu durum, mikro düzeyde rasyonel olan bir davranışın makro düzeyde istenmeyen ve ters sonuçlar doğurabileceğinin klasik bir örneğidir."}]