Ünitenin tamamını tek sayfada görPremium
Keynezyen iktisat modellerinde temel analiz alanı mal piyasalarıdır ve para piyasaları bu analizlere doğrudan dahil edilmemektedir. Basit Keynezyen modelin ilk aşamalarında devletin olmadığı varsayılırken, geliştirilen yeni modellerde ekonomik hayata devlet dahil edilmekte ve böylece kamu harcamaları ile vergi kesintileri modelin temel değişkenleri arasına girmektedir.
Modelde devletin varlığı iki temel kanaldan piyasayı etkiler: Birincisi devletin yaptığı harcamalar (G0) ve transfer ödemeleri (TR0) toplam talebi ve buna bağlı olarak milli geliri artırıcı bir rol oynar. İkincisi ise devletin finansman için topladığı vergiler (t) olup, bu durum bireylerin kullanılabilir gelirini ve dolayısıyla tüketim harcamalarını aşağı çeker.
Devletin modele girmesiyle birlikte milli gelir özdeşliği de kabuk değiştirir ve Y = C0 + I0 + cTR0 + c(1-t)Y + G0 formülünü alır. Burada tüketim fonksiyonu, devletin olmadığı modelle karışmaması için C1 sembolü ile gösterilir ve vergi oranlarının varlığı tüketim fonksiyonunun eğimini doğrudan zayıflatır.
Vergilerin modele dahil edilmesi, marjinal tüketim eğiliminin (c) net etkisini düşürür. Bireyler gelirlerinin bir kısmını vergi olarak devlete ödemek zorunda kaldıkları için, gelir artışlarının tüketime aytrıkları pay azalır; bu durum c(1-t) ifadesiyle gösterilir ve tüketim doğrusunun daha yatık bir konuma gelmesine yol açar.
Tasarruf fonksiyonu da bu süreçten doğrudan etkilenir. Dışa kapalı ve devletin olmadığı modelde S = -C0 + sY iken, devletin ve vergilerin katılmasıyla tasarruf fonksiyonu S = -(C0 + cTR0) + s(1-t)Y biçimini alır. Vergiler tasarrufa ayrılan payı da negatif yönde etkileyerek tasarruf doğrusunun eğimini azaltır ve daha alt bir noktadan başlamasına neden olur.
Toplam talep fonksiyonu (AD2), kamu harcamaları (G0) ve transfer ödemeleri (cTR0) sayesinde dikey eksende daha yukarıdan başlarken, vergi oranlarının yarattığı baskı nedeniyle marjinal tüketim eğilimi daralır ve toplam talep doğrusunun eğimi yatıklaşır.
Devletin olmadığı dışa kapalı modelde çarpan katsayısı 1 / (1-c) iken, devletin ve vergilerin bulunduğu modelde bu formül 1 / [1 - c(1-t)] haline gelir. Vergi ödemeleri, çarpan mekanizmasının gücünü zayıflatarak ekonomideki dalgalanma katsayısını küçültür.
Hükümetin yapacağı ilave kamu harcamaları (örneğin 50 Milyon TL'lik bir artış), bu çarpan katsayısı vasıtasıyla milli gelirde kat kat daha büyük bir artış (örneğin 178.5 Milyon TL) meydana getirir. Ancak vergi oranlarında yapılacak yukarı yönlü bir artış (örneğin t'nin %10'dan %15'e çıkarılması), çarpanı küçülterek milli gelir artışını sınırlar.
Vergi oranlarındaki azalmalar ise kullanılabilir geliri artırarak tüketimi ve çarpanı büyütür; sonuçta toplam talep doğrusu dikleşir ve denge milli gelir seviyesi sağa doğru kayarak yükselir.
Gerçek ekonomik hayatta ülkelerin dış dünyaya kapalı olması imkansızdır. Bu nedenle teorik modeller dışa açılır ve model yeni değişkenler olan ihracat (E0) ile ithalatı (M) bünyesine dâhil eder. İhracat gelir akımına katkı sağlarken, ithalat gelir-harcama akımından sızıntı yaratır.
İthalat fonksiyonu M = M0 + mY şeklinde formüle edilir. Burada M0, milli gelirden bağımsız olan otonom ithalatı; m ise marjinal ithalat eğilimini (gelirdeki artışın ithalata giden payını) ifade eder. Ayrıca reel döviz kurundaki artışlar yurtdışı malları pahalılaştırarak ithalatı azaltırken, kur düşüşleri ithalatı artırır.
Dışa açık ekonomide toplam talep fonksiyonu AD3 = C0 + cTR0 + I0 + G0 + (E0 - M0) + c[(1-t) - m]Y şeklinde yazılır. Marjinal ithalat eğiliminin (m) modele girmesi, toplam talep doğrusunun eğimini daha da azaltarak grafiği yatıklaştırır.
Dışa açık ve devletin olduğu ekonomide çarpan katsayısı formülü 1 / [1 - c(1-t) + m] şeklini alır. Marjinal ithalat eğiliminin (m) varlığı, yurtiçinde üretilen mallara olan talebin bir kısmının dışarıya kaymasına neden olarak çarpanın değerini düşürür.
Örneğin; marjinal ithalat eğiliminin yüksek olması çarpanı küçültürken, marjinal ithalat eğilimindeki bir azalma çarpan katsayısının değerini yeniden artırır. Modelde vergi ve ithalat sızıntılarının artması, harcama akımının gücünü azaltarak genel ekonomik istikrarda çarpan etkisini törpüler.
İthalat ile milli gelir arasında doğrudan pozitif bir bağ kurulur (gelir arttıkça ithalat artar); ancak ihracat dış ülkelerin milli gelirine bağlı olduğundan yurtiçi milli gelir ile doğrudan ve kesin bir fonksiyonel bağla açıklanamaz.