Ünite 9: Ünite 9

Doğal İşsizlik Oranı Sınırı

Metne göre emeğin tam kapasite kullanımını ifade eden doğal işsizlik oranı aralığı %94 ile %96 arasındaki istihdam oranına karşılık gelmektedir. Bu aralığın altındaki durumlar atıl işgücü ve eksik istihdam olarak değerlendirilir.

A. Aftalion ve Soba Örneği

A. Aftalion, üretim ile tüketim arasındaki zaman farkını açıklamak için elektrik ve soba örneğini vermiştir. Elektrik düğmeye basıldığı an yanarken, soba yakıldığında ısınmanın belirli bir zaman alması yatırımın gecikmeli yapısına benzetilmiştir.

Kamu Harcaması ve Transfer Kıyaslaması

Kamu harcamalarının 200 Milyon TL artırılması harcama miktarını doğrudan 200 Milyon TL artırırken, transfer ödemelerindeki artış sadece marjinal tüketime giden kısım kadar harcamayı artırır; bu yüzden kamu harcamaları daha etkilidir.

Hızlandıran Katsayısı Sayısal Örneği

Sermaye stokunun 5000 TL, üretilen malların değerinin 1000 TL olduğu bir ekonomide sermaye hasıla oranı 5'tir (5000/1000). Bu durum, 1 TL'lik mal üretmek için 5 TL'lik yatırım yapılması gerektiğini gösterir.

Anahtar Kavramlar

Tam İstihdamÜretim faktörlerinden emek ve sermayenin tam kapasitede kullanılması durumudur. Emeğin tam kapasitesi doğal işsizlik oranı haricinde işsizliğin olmamasını (%94-96 istihdam) ifade eder.

Eksik İstihdamMilli gelirin tam istihdam seviyesine ulaşamadan daha düşük bir düzeyde dengeye gelmesi durumudur. Keynesyen iktisatta ekonominin temel denge konumu olarak kabul edilir.

Potansiyel HasılaBir ekonomide üretim faktörlerinin tamamının üretime katılması durumunda elde edilecek maksimum milli gelir düzeyidir. Tam istihdam seviyesindeki hasılatı ifade eder.

Fiili HasılaEkonomide eksik istihdam koşulları altında fiilen gerçekleşen milli gelir düzeyidir. Potansiyel hasılanın altında kaldığı durumlarda milli gelir açığı ortaya çıkar.

Tam İstihdam Duvarı (Yt)Gelir eksenini eksik istihdam ve aşırı istihdam olarak ikiye ayıran, emek ve sermayenin tam kapasite kullanım sınırını gösteren dikey doğrudur. Solu reel alan, sağı nominal alandır.

Deflasyonist AçıkMilli gelir seviyesinin tam istihdam seviyesinin gerisinde dengeye geldiği eksik istihdam durumudur. İşsizliğe yol açar ancak fiyatlar genel düzeyinde yükseliş yaratmaz.

Enflasyonist AçıkEkonominin tam istihdam duvarının sağında (nominal alanda) dengeye gelmesi ve toplam talebin arzı aşması nedeniyle fiyatlar genel düzeyinde yükselişlerin görüldüğü durumdur.

Genişletici Maliye PolitikasıDeflasyonist açığı gidermek amacıyla kamu harcamalarının artırılması veya vergilerin azaltılması yoluyla toplam talebi artırmayı hedefleyen iktisat politikasıdır.

Daraltıcı Maliye PolitikasıEnflasyonist açığı ortadan kaldırmak amacıyla kamu harcamalarının azaltılması veya vergilerin artırılması yoluyla aşırı toplam talebi baskılayan politikadır.

Otomatik İstikrarlandırıcıOtonom harcama şoklarının milli gelir üzerindeki dalgalandırıcı etkisini kendiliğinden azaltan mekanizmalardır. Gelir vergisi ve işsizlik sigortası ödemeleri tipik örnekleridir.

Hızlandıran MekanizmasıTüketim harcamalarında meydana gelen bir değişmenin yatırım harcamaları üzerindeki katlanarak artan etkisini inceleyen iktisadi mekanizmadır.

Uyarılmış YatırımlarMilli gelirde ve toplam talepte meydana gelen artışların tüketim malları talebini artırması sonucunda girişimcilerin harekete geçirdiği yeni yatırım harcamalarıdır.

Hızlandıran Katsayısı (Sermaye/Hasıla Oranı)Ekonomide 1 birimlik mal üretmek için kaç birimlik sermaye yatırımı yapılması gerektiğini gösteren katsayıdır. Formülde 'v' harfi ile gösterilir.

Diğer Önemli Bilgiler

Klasik ve Keynezyen Görüş Ayrılığı

Klasik iktisat teorisi ekonominin her zaman tam istihdamda dengeye geleceğini savunurken; Keynesyen iktisat teorisi tam istihdam denge seviyesinin eksik istihdam nedeniyle sürdürülemez olduğunu savunur.

Reel ve Nominal Alan Sınırı

Tam istihdam duvarı (Yt) olarak adlandırılan doğru gelir eksenini ikiye böler; bu doğrunun sol tarafı reel alanı, sağ tarafı ise fiyat artışlarının görüldüğü nominal alanı temsil eder.

Vergi Çarpanı Formül Farkı

Vergilerin gelirden bağımsız olduğu durumda çarpan 1/(1-c) iken, gelir vergisi uygulandığında çarpan 1/(1-c(1-t)) formülünü alır ve vergi oranının varlığı çarpan değerini küçültür.

Tüketim Artışının Yatırıma Yansıması

Hızlandıran katsayısının 5 olduğu örnekte tüketim %20 artarak 1200 TL'ye çıktığında, sermaye stokunun 1000 TL artması gerekmekte ve yatırım malları talebi 5 kat artarak 500 TL'den 1000 TL'ye yükselmektedir.

İşsizlik Ödemelerinin Rolü

Ekonomilerin daralma dönemlerinde işsizlere yapılan ödemelerde yaşanan artışlar toplam talebi desteklediğinden, işsizlik ödemeleri otomatik istikrarlandırıcı mekanizmalar arasında sınıflandırılmaktadır.

Sınavda Dikkat Et

Tam istihdam duvarının (Yt) solunun reel alan, sağı ise nominal alan olduğunu kesinlikle unutmayın; sınavda bu kavramlar sıklıkla karıştırılır.
Deflasyonist açığın kapatılmasında genişletici maliye politikası (kamu harcamalarını artırma), enflasyonist açığın kapatılmasında ise daraltıcı maliye politikası uygulandığını iyi kavrayın.
Kamu harcamalarındaki artışın, marjinal tüketim eğilimine bağlı kalan transfer ödemelerine kıyasla deflasyonist açığın kapatılmasında çok daha etkili olduğunu unutmayın.
Gelir vergisinin otonom vergilerden farklı olarak çarpan katsayısını küçülttüğünü ve bu sayede otomatik istikrarlandırıcı görevi üstlendiğini daima hatırlayın.
Hızlandıran mekanizmasının (Delta I = v * Delta C) çalışabilmesi için tüketim malları üretenlerin tam kapasite, yatırım malları üretenlerin ise eksik kapasiteyle çalışması gerektiğini gözden kaçırmayın.