Ünite 11: Yeni Klasikler ve Yeni Keynesyen Okul

Milton Friedman ve Monetarist Okulun Mirası

Yeni klasik iktisat, Keynes’in görüşlerine karşı Milton Friedman’ın geliştirmiş olduğu monetarist okulun içinden doğmuştur. John F. Muth, Robert Barro, Thomas Sargent, Robert Lucas ve Neil Wallace gibi isimler bu okulun kurucuları arasında yer alarak Keynesyen iktisada karşı teorik bir devrim gerçekleştirmiştir.

Michael Parkin ve Yeni Keynesyen İsminin Doğuşu

Yeni Keynesyen terimi ilk kez Michael Parkin tarafından 1984 yılında yayımlanan bir makalede kullanılmıştır. Bu okulun savunucuları arasında M. Parkin, J. Yellen, A. Okun, G. Mankiw, S. Fischer, G. Akerlof, O. Blanchard, J. Taylor, L. Ball, J. Stiglitz ve A. Blinder gibi tanınmış iktisatçılar bulunmaktadır.

Thomas Ricardo ve Ricardo-Barro Hipotezi

Ricardo'nun 'Politik İktisadın ve Vergilemenin İlkeleri' adlı kitabında yer alan Ricardo'cu Denklik Teoremi, daha sonra Robert Barro tarafından geliştirilerek Ricardo-Barro Hipotezi adını almıştır. Bu hipotez, devletin borçlanma yoluyla yaptığı finansmanın büyüme üzerinde hiçbir etki yaratmayacağını savunur.

Şekil-1: Öngörülen Para Politikasının Etkisizliği

Metinde yer alan Şekil-1'e göre, ekonomi A noktasında dengedeyken genişletici para politikası uygulanarak para arzı artırıldığında toplam talep AD0'dan AD1'e kayar. Fiyatlar P1'e yükselir ancak rasyonel bireyler durumu önceden beklediği için B noktasında hiç durmadan C noktasına geçer; çıktıda en ufak bir artış yaşanmaz.

Anahtar Kavramlar

Market Clearing (Piyasaların Temizlenmesi)Yeni Klasik iktisadın temel varsayımlarından biri olup, piyasada mal arz edenler ile talep edenlerin miktar olarak birbirine eşit olduğunu ve piyasanın her an kendiliğinden dengede bulunduğunu ifade eder. Fiyatlar ve ücretler aşağı ve yukarı yönlü tamamen esnektir.

Rasyonel Beklentiler Teorisiİktisadi karar birimlerinin bir olayın gerçekleşmesiyle ilgili tüm geçmiş ve mevcut verilere tam olarak sahip olduğunu, kararlarını bu bilgilere dayanarak alıp sistematik hata yapmadıklarını savunan teoridir. Yeni Klasik okulun temel taşıdır.

Politika Etkisizliği TeoremiRasyonel iktisadi birimlerin uygulanacak ekonomi politikalarını önceden öngörerek kendi çıkarlarını koruyacak önlemleri alması nedeniyle, para ve maliye politikalarının üretim ve istihdam üzerinde hiçbir kalıcı etki yaratamayacağını öne süren teoremdir.

Ricardo-Barro HipoteziDevletin borçlanarak harcama yapmasının toplam talebi artırmayacağını savunan hipotezdir. Rasyonel bireyler gelecekte vergi yükünün artacağını bildiklerinden, borçlanma karşısında tasarruflarını artırıp tüketimlerini kısarlar ve maliye politikasını etkisiz kılarlar.

Öngörülen Para PolitikasıMerkez bankasının veya politika yapıcıların para arzında yapacağı değişikliklerin ekonomik birimler tarafından önceden tahmin edildiği durumlardır. Yeni Klasiklere göre çıktıyı hiç değiştirmezken, Yeni Keynesyenlere göre fiyat yapışkanlığı yüzünden kısa vadede geçici bir çıktı artışı yaratabilir.

Öngörülmeyen Para PolitikasıEkonomik birimlerin önceden tahmin edemediği, sürpriz şekilde uygulanan para politikasıdır. Bilgi eksikliğinden dolayı bireyler tahmin hatası yapar ve her iki okulda da kısa vadede çıktı ve istihdamda artışa neden olur.

Etkin Ücret Teorisiİş gücü verimliliği ile ödenen ücretler arasında doğru orantılı bir ilişki olduğunu savunan Yeni Keynesyen teoridir. Firmalar verimliliğin düşmesini ve zarar etmeyi önlemek için kriz dönemlerinde bile ücretleri düşürmekten kaçınırlar.

Zımni Sözleşmeler Kuramıİşçilerin konjonktürel dalgalanmalarda risk almak istememesi ve işverenlerin de istikrarlı çalışma istemesi nedeniyle aralarında yaptıkları gayriresmi anlaşmalardır. Bu durum ücretlerin aşağı yönlü esnekliğini engelleyerek ücret katılığına yol açar.

İçerdekiler Dışardakiler Kuramıİşletme içinde hâlihazırda çalışan (içerdekiler) işçilerin sendikalar ve yasalarla korunması ve işten çıkarılma maliyetlerinin yüksek olması nedeniyle, dışarıda iş arayan işçilerin (dışardakiler) piyasaya girmesinin engellenmesi ve ücret katılığı yaratması durumudur.

Menü MaliyetleriFirmaların enflasyonist veya dalgalı ortamlarda fiyat kataloglarını, broşürleri, reklamları ve etiketleri yenilemek zorunda kalmaları nedeniyle katlandıkları masraflardır. Bu maliyetler fiyatların yapışkan kalmasına ve hemen değiştirilmemesine neden olur.

Histerezis İşsizlikYapısal veya teknolojik bir şok nedeniyle işini kaybeden bir işçinin, yeni beceriler kazanana kadar uzun süre işsiz kalması ve bu işsizliğin kalıcı bir karaktere bürünmesi durumudur. Örneğin, bilgisayar bilmediği için işten atılan bir işçinin süreci.

Uyumcu (Adaptif) Beklentilerİktisadi birimlerin gelecekteki beklentilerini oluştururken sadece geçmişteki olaylara ve tecrübelere dayanması durumudur. Monetarist okulda geçerli olan bu yaklaşım, Yeni Klasiklerin aksine hata payını artırır ve uyum süresini uzatır.

Koordinasyon YetersizlikleriFirmaların birbirleriyle, endüstriyle veya sendikalarla bilgi ve hareket birliği sağlayamaması neticesinde fiyat ve ücret değişimlerine topluca ve anında adapte olamaması sorunudur.

Diğer Önemli Bilgiler

Şekil-2: Öngörülmeyen Para Politikasının Geçici Etkisi

Şekil-2'de ekonomi başlangıçta A noktasında dengededir. Öngörülmeyen para politikası ile toplam talep AD0'dan AD1'e kaydırıldığında fiyatlar P1 olur ve gerçekleşen fiyat beklenen fiyatı aşar (P > Pe). İşçiler ve işverenler durumu beklemediği için B noktasında üretim geçici olarak artar, ancak uzun dönemde SRAS eğrisinin kaymasıyla ekonomi C noktasında tekrar doğal hasılaya döner.

Şekil-3: Yeni Keynesyen Öngörülen Para Politikası

Şekil-3'te Yeni Keynesyen modelde fiyat yapışkanlığı nedeniyle para arzı artışının toplam talebi AD1'e getirmesi durumunda, kısa dönem arz eğrisi hemen kaymaz. Fiyatlar P3'te ve hasıla düzeyi Y1 noktasında oluşur; yani fiyat katılığı sayesinde öngörülen para politikası bile kısa vadede çıktı düzeyinde değişime yol açar.

Şekil-4: Yeni Keynesyen Öngörülmeyen Para Politikası

Şekil-4'te merkez bankasının kamuoyuna duyurmadan yaptığı parasal genişleme sonucunda toplam talep eğrisi AD0'dan AD1'e kayar. Yeni denge B noktasında oluşur ve öngörülmeyen para politikasının, öngörülen para politikasından çok daha yüksek bir çıktı ve hasıla artışı sağladığı görülür.

Rasyonel Beklentiler Okulu Alternatif İsmi

Yeni Klasik Okul, ekonomik karar alma birimlerinin tüm verilere tam olarak sahip olduğunu ve sistematik hata yapmadığını savunan Rasyonel Beklentiler Hipotezi'ne dayandığı için literatürde Rasyonel Beklentiler Okulu olarak da adlandırılmaktadır.

Fiyat Yapışkanlığının Kuramsal Temelleri

Yeni Keynesyen iktisatta ücret ve fiyatların yapışkan olmasının arkasında Etkin Ücret Teorisi, Zımni Sözleşmeler Kuramı, İçerdekiler-Dışardakiler Kuramı, Menü Maliyetleri, Koordinasyon Yetersizlikleri, Uzun Dönemli Sözleşmeler ve Fiyat Ayarlamalarındaki Gecikmeler olmak üzere toplam yedi temel neden bulunmaktadır.

Doğal İşsizlik Oranında Denge

Klasik iktisadın temelini oluşturan tam istihdam düzeyindeki denge durumu, Yeni Klasik iktisat okulunda yerini 'doğal işsizlik oranında denge' durumuna bırakmıştır. Bu dönüşüm iki okul arasındaki temel farklardan birini oluşturur.

Sınavda Dikkat Et

Yeni Klasik okulun kurucularının (Lucas, Barro, Sargent, Muth, Wallace) isimlerini ve Monetarist okulun devamı olduklarını unutmayın; sınavda isim eşleştirme soruları gelebilir.
Yeni Klasiklerde öngörülen para politikasının çıktıyı ASLA değiştirmediğini (etkisizlik teoremi), öngörülmeyen politikanın ise bilgi hatası nedeniyle kısa vadede çıktı değiştirdiğini karıştırmayın.
Yeni Keynesyenlerin en kritik varsayımının ücret ve fiyat yapışkanlığı olduğunu unutmayın; bu katılık sayesinde öngörülen para politikası bile kısa vadede çıktı yaratabilir.
Histerezis işsizlik tanımına dikkat edin; teknolojik veya yapısal şoklar sonucu beceri kazanana kadar geçen sürede ortaya çıkan işsizliktir.
Etkin Ücret Teorisi ile Zımni Sözleşmeler Kuramı'nı karıştırmayın; etkinlik ücreti verimlilikle ilişkilidir, zımni sözleşme ise işçinin riskten kaçınmasıyla ilgilidir.
Ricardo-Barro hipotezinin maliye politikasını (borçlanma yoluyla harcamayı) neden etkisiz kıldığını (bireylerin tasarruflarını artırmasını) iyi kavrayın.