İnfografik
← Ünite 7
Makro İktisat 2

Ünite 7: İktisat Okulları

Ulusların Zenginliği (1776)
Adam Smith tarafından 1776 yılında yayımlanan bu eser, klasik iktisadi düşüncenin başlangıcı ve aynı zamanda modern iktisat biliminin doğuşu olarak kabul edilmektedir.
Merkantilizmin Zaman Aralığı
1450 ile 1750 yılları arasında etkili olan merkantilizm; coğrafi keşifler, rönesans ve reform gibi aydınlanma hareketlerinin iktisadi hayata yansımasıyla ortaya çıkmıştır.
François Quesnay ve Fizyokrat Öncüler
Fizyokratizmin en önemli temsilcileri arasında François Quesnay, Robert Jaques Turgot ve La Marquis de Mirabeau yer almakta olup, zenginlik kaynağı olarak tarımı işaret etmişlerdir.
Adam Smith'in Toplu İğne Örneği
Adam Smith, işbölümü ve uzmanlaşmanın verimliliği nasıl artırdığını açıklarken toplu iğne üretimini örnek vermiş; işbölümü sayesinde günlük üretimin katlanarak artacağını savunmuştur.

Anahtar Kavramlar

Merkantilizm1450-1750 yılları arasında ortaya çıkan, devletin ekonomiye müdahale etmesini, ihracatın artırılıp ithalatın kısılarak ülke içinde kıymetli maden (altın ve gümüş) stoklanmasını savunan moneter bir iktisat okuludur. Örneğin, İspanyol merkantilizmi külçecilik anlayışıyla kıymetli maden biriktirmeyi hedefler.
ColbertizmFransız merkantilizminin adı olup, devletçi ve sanayiye yönelik bir görüşü benimser. Kanunlarla düzenlenmiş bebek sanayilerin korunması ile ilgili politikalar ilk defa bu dönemde Fransa'da ortaya çıkmıştır.
King KanunuMerkantilizm döneminde ortaya çıkan ve mikro iktisatta da ele alınan, tarımsal üretimin yoğun olduğu yıllarda fiyatların düşük olacağını ve toplam tarımsal hasılanın azalacağını ifade eden kanundur.
Kötü Para İhyayı Piyasadan KovarMadeni paraların ayarında yapılacak değişikliklerin piyasada işlem görme sürecinde dengesizliğe yol açacağını ifade eden ve merkantilizm döneminde ortaya çıkan ilkedir.
FizyokratizmMerkantilizme tepki olarak doğan, zenginliğin kaynağının kıymetli madenler değil doğa (tarım) olduğunu savunan, devlet müdahalesine karşı çıkan iktisat okuludur. François Quesnay en önemli temsilcisidir.
Bırakınız yapsınlar bırakınız geçsinlerFizyokratların ve klasiklerin benimsediği, ekonomiye devletin dışarıdan müdahale etmemesini, sorunların kendi doğal sürecine ve doğal düzene bırakılması gerektiğini savunan temel ilkedir.
Görünmez ElKlasik iktisatta, piyasadaki bireylerin kendi çıkarlarını peşinde koşarken toplumsal çıkarları da istemeden maksimize ettiğini ifade eden, piyasa mekanizmasının fiyatlar yoluyla ekonomiyi dengeye getirme prensibidir.
Klasik DikotomiKlasik iktisadi düşüncede reel sektör ile parasal sektörün birbirinden kesin çizgilerle ayrılması, yani para arzı gibi parasal değişkenlerin üretim ve istihdam gibi reel değişkenleri etkilememesi durumudur.
Para Nötrdür (Yansızdır)Klasik iktisat ekolünde paranın sadece işlem güdüsüyle talep edildiğini ve para miktarındaki değişimlerin reel ekonomideki çıktı miktarını değiştirmeyeceğini ifade eden görüştür.
Say YasasıJean Baptiste Say tarafından ortaya atılan, 'her arz kendi talebini yaratır' ilkesine dayanan; üretilen her malın satılacağını ve genel bir aşırı üretim veya talep yetersizliği olamayacağını savunan yasa.
Mutlak Üstünlükler TeorisiAdam Smith tarafından geliştirilen dış ticaret teorisidir; her ulusun üretimde mutlak olarak üstün olduğu malı üretip ihraç etmesi gerektiğini savunur.
Karşılaştırmalı Üstünlükler TeorisiDavid Ricardo tarafından geliştirilen, ülkelerin mutlak olarak her malda üstün olmasalar bile, göreceli olarak daha avantajlı oldukları mallarda uzmanlaşıp ticaret yapmaları gerektiğini savunan teoridir.
Ricardocu Denklik TeorisiDavid Ricardo'ya göre devlet borçlanmalarının ileride artacak vergilerle ödeneceğini öngören rasyonel bireylerin, bugünkü tüketimlerini kısıp tasarruflarını artıracağını ve bu nedenle toplam tasarruf ve faiz oranlarının değişmeyeceğini savunan teoridir.

Diğer Önemli Bilgiler

İspanyol Merkantilizmi ve Külçecilik

İspanyol merkantilizmi 'külçeci' ifadesi ile anılmaktadır ve bu dönemde kıymetli maden biriktirme çabaları sonucunda enflasyon kavramı ilk defa ortaya çıkmıştır.

Fransız Merkantilizmi (Colbertizm)

Fransız merkantilizmi Colbertizm olarak adlandırılmış, devletçi ve sanayiye yönelik bir görüş benimsenmiş; kanunlarla bebek sanayilerin korunması ilk defa Fransa'da uygulanmıştır.

Malthus'un Nüfus Teorisi

Robert Thomas Malthus, gıda arzının aritmetik olarak artarken nüfusun geometrik bir seyir izlediğini öne sürmüş ve gelecekte kıtlıklar yaşanacağı uyarısında bulunmuştur.

Tam Rekabet ve Klasik Piyasalar

Klasik iktisatçılara göre mal piyasası, işgücü piyasası ve ödünç verilebilir fon piyasaları tam rekabet şartlarına bağlıdır; eksik rekabet şartlarının ekonomide geçerliliği bulunmamaktadır.

Jean Baptiste Say ve Arz Yönlü Yaklaşım

Klasik ekolün önemli isimlerinden Jean Baptiste Say, 'her arz kendi talebini yaratır' yasasıyla klasik iktisadın arz yanlı bir yaklaşım olarak anılmasına öncülük etmiştir.

Sınavda Dikkat Et

  • Merkantilizmin zenginlik kaynağını kıymetli madenler (altın/gümüş) olarak gördüğünü, Fizyokratların ise zenginlik kaynağı olarak toprağı (doğayı) kabul ettiğini karıştırmayın.
  • Say Yasası'nın 'her arz kendi talebini yaratır' ilkesine dayandığını ve Klasik iktisadın arz yanlı bir yaklaşım olduğunu unutmayın.
  • Malthus'un gıda arzının aritmetik, nüfusun ise geometrik arttığını savunduğunu sınavda dikkatle okuyun (tersini veren çeldiricilere düşmeyin).
  • Klasik dikotomi ve paranın nötrlüğü (yansızlığı) kavramlarının parasal değişkenlerin reel değişkenleri etkilemediğini ifade ettiğini kesinlikle aklınızda tutun.
  • David Ricardo'nun 'Karşılaştırmalı Üstünlükler', Adam Smith'in ise 'Mutlak Üstünlükler' dış ticaret teorisini geliştirdiğini karıştırmayın.
  • Fizyokratizmin devlet müdahalesine karşı çıkıp 'bırakınız yapsınlar bırakınız geçsinler' ilkesini savunduğunu, merkantilizmin ise tam tersine devlet müdahalesini ve korumacılığı şart koştuğunu unutmayın.