Ünite 6: Ekonomik İstikrar ve Para ve Maliye Politikalarının Nisbi Etkinliği

Keynesyen Likidite Tuzağı Varsayımı

Keynesyen iktisatçılara göre, faiz oranlarının tarihi dip seviyelere ulaştığı durumlarda para talebinin faiz esnekliği sonsuz olur. Bu durumda LM eğrisi yatay eksene paralel hale gelir ve Merkez Bankası'nın para arzını artırması faizleri düşürmediği için yatırımları tetikleyemez; tek çözüm kamu harcamalarını artırmaktır.

Monetarist Para Politikası Önceliği

Monetarist iktisatçılar, spekülasyon güdüsüyle para talebinin faiz esnekliğinin sıfıra yakın olduğunu savunurlar. Bu varsayım altında LM eğrisi dikey konuma yaklaşır, bu da maliye politikasının tamamen etkinsizleşmesine ve para politikasının millî geliri artırmada maksimum etkinliğe ulaşmasına yol açar.

İç ve Dış Borçlanma ile Finansman Farkı

Kamu harcamalarının Merkez Bankası kaynaklarıyla (para basarak) finanse edilmesi hem IS hem LM eğrilerini sağa kaydırarak faiz artışını engeller. Harcamaların vergilerle veya piyasadan borçlanarak finanse edilmesi durumunda ise LM eğrisi sabit kalır ve faizler yükselerek dışlama etkisine yol açar.

Mundell-Fleming Sabit Kurda Maliye Politikası

Sabit döviz kuru sisteminde genişletici maliye politikası faizleri yükseltip ülkeye sermaye çeker. Merkez Bankası kuru sabit tutmak için döviz alıp piyasaya yerli para sürer; bu durum para arzını artırarak maliye politikasının gelir üzerindeki genişletici etkisini maksimuma çıkarır.

Anahtar Kavramlar

Hicks-Hansen ModeliMal piyasası dengesini gösteren IS eğrisi ile para piyasası dengesini gösteren LM eğrisini bir araya getirerek, faiz oranı ve gelir düzeyinin eş anlı olarak nasıl belirlendiğini açıklayan makroekonomik modeldir.

Mundell-Fleming ModeliIS-LM modelinin dışa açık ve uluslararası sermaye hareketlerinin serbest olduğu bir ekonomiye uyarlanmış, ödemeler dengesini temsil eden BP eğrisini de içeren analiz çerçevesidir.

Likidite TuzağıFaiz oranlarının inebileceği en düşük düzeye indiği, spekülasyon güdüsüyle para talebinin faiz esnekliğinin sonsuz olduğu ve para arzı artışlarının faiz oranını daha fazla düşüremediği ekonomik durumdur.

İkiz AçıkBir ekonomide genişletici maliye politikaları sonucu ortaya çıkan bütçe açıkları ile yerli paranın değerlenmesi sonucu oluşan dış ticaret (cari) açığının eş anlı olarak birlikte yaşanması durumudur.

IS EğrisiMal piyasasında planlanan harcamaların toplam üretime eşit olduğu, yani sızıntıların enjeksiyonlara denk geldiği faiz oranı ve millî gelir düzeyi bileşimlerini gösteren negatif eğimli eğridir.

LM EğrisiPara piyasasında para arzının para talebine eşit olduğu faiz oranı ve millî gelir düzeyi bileşimlerini gösteren pozitif eğimli eğridir.

BP EğrisiMundell-Fleming modelinde, ülkenin dış ticaret dengesi ile sermaye hareketleri dengesinin toplamından oluşan ödemeler dengesinin sağlandığı faiz ve gelir bileşimlerini gösteren eğridir.

Dışlama Etkisi (Crowding-out)Genişletici maliye politikası nedeniyle artan kamu harcamalarının faiz oranlarını yükselterek özel sektör yatırım harcamalarını azaltması veya tamamen ortadan kaldırması olgusudur.

Sabit Döviz Kuru SistemiBir ülkenin ulusal para biriminin diğer yabancı para birimleri karşısındaki değerinin piyasa güçlerine bırakılmayıp doğrudan siyasi otorite veya Merkez Bankası tarafından belirlendiği ve korunduğu sistemdir.

Serbest Döviz Kuru SistemiUlusal paranın yabancı paralar karşısındaki değerinin, Merkez Bankası müdahalesi olmaksızın, döviz piyasasındaki arz ve talep koşullarına göre serbestçe belirlendiği kur sistemidir.

Politika KarmasıEkonomik istikrar, büyüme ve istihdam hedeflerine ulaşmak amacıyla para politikası araçları ile maliye politikası araçlarının belirli bir uyum ve bileşim içinde birlikte kullanılmasıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Mundell-Fleming Sabit Kurda Para Politikası Etkinsizliği

Sabit kurda Merkez Bankası para arzını artırırsa faizler düşer ve sermaye ülkeden kaçar. Döviz kurunun yükselmesini önlemek isteyen Merkez Bankası piyasaya döviz satıp yerli para çekmek zorunda kalır; bu müdahale para arzını eski seviyesine döndürerek politikayı tamamen etkisiz kılar.

Mundell-Fleming Serbest Kurda Para Politikası

Serbest döviz kuru sisteminde para arzı artışı faizleri düşürür ve sermaye çıkışına yol açarak yerli parayı değersizleştirir. Değersizleşen para ihracatı artırıp ithalatı azalttığı için IS eğrisi sağa kayar ve para politikası millî geliri artırmada son derece etkin hale gelir.

Mundell-Fleming Serbest Kurda Maliye Politikası Etkinsizliği

Serbest kurda genişletici maliye politikası faizleri artırarak ülkeye yabancı sermaye çeker ve yerli parayı değerli kılar. Değerli para ihracatı düşürüp ithalatı artırarak dış ticaret açığına yol açar; bu durum IS eğrisini sola kaydırarak maliye politikasının etkisini sıfırlar.

İkiz Açık Mekanizması

Genişletici maliye politikasıyla artan bütçe açıkları faizleri yükseltir; ülkeye giren yabancı sermaye yerli parayı değerli kılar. Değerli para ithalatı ucuzlatıp ihracatı pahalılaştırarak dış ticaret açığı yaratır ve böylece bütçe açığı ile dış açık aynı anda (ikiz açık) oluşur.

Sınavda Dikkat Et

Likidite tuzağında LM eğrisinin yatay olduğunu ve bu durumda sadece maliye politikasının etkin olduğunu unutma; çünkü faizler daha fazla düşürülemez.
Klasik/Monetarist durumda LM eğrisinin dikey olduğunu ve bu durumda maliye politikasının tamamen etkinsiz (tam dışlama etkisi nedeniyle) olduğunu aklında tut.
Mundell-Fleming modelinde 'Sabit Kurda Maliye Politikası, Serbest Kurda Para Politikası etkindir' kuralını (S-M, S-P şifrelemesiyle) ezberle; sınavda doğrudan soru gelir.
İkiz açık kavramının genişletici maliye politikasının bütçe açığı yaratması ve yükselen faizlerin yerli parayı değerli kılarak dış ticaret açığına yol açmasıyla oluştuğunu unutma.
Kamu harcamalarının Merkez Bankası kaynaklarıyla (para basarak) finanse edilmesi durumunda hem IS hem de LM eğrilerinin sağa kayacağını ve faizlerin yükselmeyeceğini bil.