Ünitenin tamamını tek sayfada görPremium
Küreselleşme, birbirlerini karşılıklı olarak etkileyen çok boyutlu sosyal, ekonomik ve teknolojik değişikliklerin bir sonucu olarak şekillenen kapsamlı bir olgudur. Küreselleşmeyi güncel anlamda besleyen temel siyasal dinamik, Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla iki kutuplu dünyanın son bulması ve ardından ortaya çıkan 'Yeni Dünya Düzeni' olmuştur. Bu yeni düzen, devletlerin ve toplumların barış içinde yaşadığı kolektif bir güvenlik sistemi olarak ileri sürülse de, gerçekte Soğuk Savaş sonrası dünya ölçeğinde siyasal ve ekonomik süreçlere yeni bir şekil verme arayışını yansıtmaktadır.
Küreselleşmenin teknolojik boyutu, iletişim alanında şimşek hızıyla yaşanan gelişmeler ve internetin küresel ölçekte kullanılması ile doğrudan ilgilidir. Kettl’in vurguladığı gibi, dünyanın her yerindeki bilgiye yerel telefon görüşmesi ücreti kadar bir fiyatla anında ulaşma olanağı tanıyan iletişim devrimi, normları, ideolojileri, değerleri ve kurumları parçalamaktadır. Bu durum, kültürel homojenleşmeye ve küresel ölçekte yönlendirilebilir bir tüketim anlayışının yaygınlaştırılmasına hizmet ederek küresel bir kültürel alışverişi beraberinde getirmiştir.
Süreci hızlandıran bir diğer kritik gelişme, uluslararası organizasyonların, çok uluslu şirketlerin ve küresel finans kuruluşlarının dünya politikalarındaki ağırlıklarının artmasıdır. Bu yapılar uluslarüstü otorite merkezleri olarak işlev görmekte ve kapitalist sistemin finansal genişleme yaşadığı 1970'lerin sonlarından itibaren ulus devletlerin politikalarını şekillendirmeye başlamıştır. Farazmand'ın belirttiği gibi, küresel sermaye herhangi bir ulusa ya da bölgeye bağlı veya sadık değildir; bilgisayar bankacılığı ve sanal alemde oldukça serbest hareket etmektedir.
1980’lerden bu yana gelişmekte olan ülkeler mamul mal ve hizmet pazarına çekilmiş, düşük gelirli ülkeler yüksek gelirli ve ticarette uzmanlaşmış ülkelerle yarışır hale gelmiştir. Küreselleşme, herhangi bir ulusal yasa ve sınırlama ile karşılaşmaksızın mal, hizmet ve sermayenin uluslararası alanda özgürce dolaşımına olanak sağlayan bir pazarlama sürecidir. Bu durum, 1940'ların koruyucu sosyal devlet ve Keynesyen politikalarına karşı konumlanmış ideolojik bir davranışı temsil etmekte ve ulus devletlerin politika yapma güçlerini erozyona uğratmaktadır.
Küreselleşme, Weberyan yasal bürokratik sistemin şekillendirdiği modern ulus devlet için ciddi tehditler ve dönüşüm baskıları içermektedir. Literatürde ulus devletlerin tamamen ortadan kalkıp kalkmayacağı tartışılırken, genel kabul bu yapıların şekil değiştireceği yönündedir. Ancak küreselleşme, ulusal topluluğa aidiyet bilincini zayıflatan, vatandaşlık olgusuyla şekillenen haklar temelinden uzak, yeni bir kozmopolit etkileşim alanı yaratmaktadır.
Ulusüstü organizasyonların artan önemi, kamu politikalarını belirlemede devlet otoritesini sınırlandırmaktadır. Ulus devletler, uluslararası pazar entegrasyonu önündeki yasal sınırlamaları kaldırmaya zorlanmakta ve kaynakların paylaşımında, makro ve endüstriyel politika yapmada otoritelerini kaybetme tehlikesiyle karşı kaşıya kalmaktadır. Bu süreç, refah devletinden yarışmacı devlete geçiş olarak tanımlanmakta; siyasal seçkinlerin yerini 'örgütsel seçkinler' veya 'yönetsel seçkinler' almaktadır.
Kamu hizmetlerinin sunumunda özel sektör girişimlerinin lehine bir ortam doğmuş; IMF ve Dünya Bankası gibi örgütler az gelişmiş ülkelerin mali ve parasal politikaları üzerinde otoriter önlemler uygulamıştır. ABD'de Carter, İngiltere ve ABD'de Thatcher-Reagan dönemleriyle şekillenen 'Yeni Kamu Yönetimi' anlayışı, işletme yönetimi tekniklerini ön plana çıkararak kamu hizmetlerini piyasa mekanizmasıyla sınırlamıştır. Ayrıca politika yapma sorumluluğu merkezden yerel yönetimlere doğru kaymıştır.
Yerel yönetimler düzeyinde, uluslararası yatırımları çekmek amacıyla kamusal hizmetlerin özelleştirilmesi ve şehirlerarası rekabet büyük önem kazanmıştır. Küresel metropoller, borsaların merkezleri aracılığıyla ulus sınırları aşan bir ağ oluşturmuştur. Eğitimli insan, ucuz işgücü, teknik altyapı ve küresel taleplere duyarlı yerel yöneticilerin varlığı yabancı sermayeyi çeken temel unsurlar olmuş; ancak bu durum avantajlı ve dezavantajlı kentler arasında derin eşitsizliklere ve kazanan-kaybeden ayrımına yol açmıştır.
Küreselleşmenin negatif etkileri arasında Üçüncü Dünya diktatörlerinin desteklenmesi, uluslararası sermayeyle iş birliği içindeki yerel bürokratların otoritesinin artması ve özelleştirmenin kamu kurumlarında yarattığı bozulmalar yer almaktadır. DTÖ, Dünya Bankası ve IMF gibi örgütlerin gelişmekte olan ülkelere kendi doğrularını dayatması otoriter bir ilişki biçimi yaratmıştır. Bu kuruluşlar ulusal öncelikleri dikkate almamakta ve demokratik birikimden yoksun bürokratik pazarlık sistemleriyle işletilmektedir.
Ulus devlet ile küreselleşme ilişkisi tek yönlü bir erime süreci değildir; paradoksal olarak küresel politikalara uyumlu karar alabilen güçlü ulusal hükümetlere ihtiyaç duyulmaktadır. Sivil toplum örgütleri bakımından, gelişmekte olan ülkelerde kurumsal kanalların yetersizliği ve STK'ların yerel dinamiklerden çok uluslararası finans kuruluşları (örneğin ECDI) tarafından finanse edilip yönlendirilmesi, sürecin demokratik temellerini tartışmalı hale getirmektedir.
1990'lardan sonra Güney Asya, Türkiye, Rusya ve Arjantin gibi ülkelerde yaşanan finansal krizler, küreselleşmenin yarattığı dışlanma ve fakirleşme tehlikelerini gözler önüne sermiştir. Küresel ekonomi ile entegre olanlar ile olamayanlar arasındaki mesafenin açılması, telefon ve internet erişimindeki eşitsizlikler 'dijital bölünme' kavramıyla ifade edilmektedir. Terörizmle mücadele ve güvenlik harcamaları küresel ekonominin arterlerini tıkarken, krizler karşısında ülkeler kendi kaderleriyle baş başa kalmaktadır.
Siyasetin aktörleri üzerinde de yıkıcı etkiler görülen küreselleşme; tarımsal üreticileri, vasıfsız işçileri, küçük esnafı ve artan işsizleri olumsuz etkilemiştir. Yerelleşmenin desteklenmesi paradoksal olarak etnik ayrılıkçı siyasetin ve kimlik tartışmalarının yükselmesine zemin hazırlamıştır. Bununla birlikte, dini ve yerel kimliklerin öne çıkması her zaman küreselleşmenin doğrudan bir sonucu olmayıp, bir kısmı modernliğin bunalımlarına karşı postmodern tepkiler veya gelenekle hesaplaşma çabaları olarak ortaya çıkmaktadır.