Ünite 10: Kıymetli Evrakta Defiler — Önemli Kavramlar

Borçlunun, alacaklının talebine karşı ödemekten kaçınmak için ileri sürdüğü yasal savunma imkânıdır. Kıymetli evrak hukukunda borçlunun hamilere karşı sahip olduğu bu savunmalar mutlak ve kişisel defiler olarak ikiye ayrılır.

Senette borçlu sıfatı taşıyan herkes tarafından, senetteki alacaklı dahil herkese karşı ileri sürülebilen savunmalardır. Senet metninden anlaşılan defiler ve senedin geçersizliğine ilişkin defiler bu sınıfa girer.

Senette zorunlu şekil şartlarının eksik olması, vadenin gelmemiş olması veya zamanaşımı gibi durumların doğrudan senet metninden anlaşılmasıyla herkes tarafından herkese karşı ileri sürülebilen mutlak defilerdir.

Ehliyetsizlik, sahte imza, yetkisiz temsil veya ikrah gibi senedi düzenleyen kişinin iradesini sakatlayan durumlarda, senedi tamamen hükümsüz kılmayıp sadece o borçluyu borçtan kurtaran mutlak nitelikli defilerdir.

Her bir senet borçlusunun imzasının, diğer imzaların sahiplerini bağlayıp bağlamamasından bağımsız olarak kendi sahibini bağlamasını ifade eden ilkedir (TK m. 677/1). Bu sayede ehliyetsiz bir kişinin imzaladığı bono geçerli kalmaya devam eder.

Borçlu ile alacaklı arasındaki temel ilişkiden (satım, kira vb.) doğan ve kural olarak sadece o temel ilişkinin tarafları arasında ileri sürülebilen savunmalardır. Temel kural olarak senedi devralan iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez.

Kıymetli evrakın düzenlenmesine neden olan hukuki işlem veya sözleşmedir (örneğin mal alım satımı, kira sözleşmesi veya borç verme). Kişisel defilerin temel kaynağını oluşturur.

Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde, karşı taraf borcunu ifa etmediği sürece borçlunun kendi edimini yerine getirmekten kaçınmasını sağlayan kişisel bir defidir. Örneğin satım sözleşmesinde mal teslim edilmediği için senet bedelinin ödenmemesi.

Gerçekte bir borç ilişkisi olmaksızın, sadece bir kişinin kredi temin etmesine yardımcı olmak amacıyla karşılıklı güvene dayanarak düzenlenen senet türüdür. Hatır için verilmiş olması borçlu açısından kişisel bir defi oluşturur.

Belli bir kişinin adına yazılı olan ve alacağın temliki hükümleriyle devredilen kıymetli evrak türüdür. Bu tür senetlerde borçlu, kişisel defilerini senedi devralan üçüncü kişilere karşı da ileri sürebilir.