Ünite 10: Kıymetli Evrakta Defiler

14 Yaşındaki Çocuğun Bono Düzenlemesi Örneği

Fiil ehliyetine sahip olmayan 14 yaşında bir çocuğun bono düzenlemesi hâlinde senet geçerliliğini korur ancak çocuk ehliyetsizlik defisine dayanarak ödemekten kurtulur. Bu durumda hamil, diğer senet borçlularına (cirantalara veya aval verenlere) başvurarak bedeli talep edebilir ve nihai ödeme yükümlülüğü ehliyetsizliği bilmesi gereken lehtara kalır.

Türk Ticaret Kanunu Madde 687/1 Hükmü

Poliçeden, bonodan veya çekten dolayı kendisine başvurulan kişinin, düzenleyen veya önceki hamillerden biriyle kendi arasında doğrudan doğruya var olan ilişkilere dayanan defileri başvuran hamile karşı ileri süremeyeceğini düzenleyen yasal maddedir.

Türk Ticaret Kanunu Madde 659 Hükümleri

Borçlunun hamile yazılı bir senetten doğan alacağa karşı ancak senedin geçersizliğine veya metninden anlaşılan defiler ile şahsi defileri ileri sürebileceğini, rızasız tedavüle çıkarma defisinin ileri sürülemeyeceğini ve hamilin bilerek borçlunun zararına hareket etmesi halini düzenler.

İmzaların İstiklali İlkesi (TK m. 677/1)

Senet üzerindeki imzaların bağımsızlığını öngören kuraldır. Buna göre, bir imza sahtecilik veya ehliyetsizlik nedeniyle geçersiz olsa bile, senetteki diğer imzalar geçerliliğini korur ve imza sahiplerini borçlandırmaya devam eder.

Anahtar Kavramlar

DefiBorçlunun, alacaklının talebine karşı ödemekten kaçınmak için ileri sürdüğü yasal savunma imkânıdır. Kıymetli evrak hukukunda borçlunun hamilere karşı sahip olduğu bu savunmalar mutlak ve kişisel defiler olarak ikiye ayrılır.

Mutlak DefiSenette borçlu sıfatı taşıyan herkes tarafından, senetteki alacaklı dahil herkese karşı ileri sürülebilen savunmalardır. Senet metninden anlaşılan defiler ve senedin geçersizliğine ilişkin defiler bu sınıfa girer.

Senet Metninden Anlaşılan DefilerSenette zorunlu şekil şartlarının eksik olması, vadenin gelmemiş olması veya zamanaşımı gibi durumların doğrudan senet metninden anlaşılmasıyla herkes tarafından herkese karşı ileri sürülebilen mutlak defilerdir.

Senedin Geçersizliğine İlişkin DefilerEhliyetsizlik, sahte imza, yetkisiz temsil veya ikrah gibi senedi düzenleyen kişinin iradesini sakatlayan durumlarda, senedi tamamen hükümsüz kılmayıp sadece o borçluyu borçtan kurtaran mutlak nitelikli defilerdir.

İmzaların İstiklali (Bağımsızlığı) İlkesiHer bir senet borçlusunun imzasının, diğer imzaların sahiplerini bağlayıp bağlamamasından bağımsız olarak kendi sahibini bağlamasını ifade eden ilkedir (TK m. 677/1). Bu sayede ehliyetsiz bir kişinin imzaladığı bono geçerli kalmaya devam eder.

Kişisel (Nisbi) DefiBorçlu ile alacaklı arasındaki temel ilişkiden (satım, kira vb.) doğan ve kural olarak sadece o temel ilişkinin tarafları arasında ileri sürülebilen savunmalardır. Temel kural olarak senedi devralan iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez.

Temel İlişkiKıymetli evrakın düzenlenmesine neden olan hukuki işlem veya sözleşmedir (örneğin mal alım satımı, kira sözleşmesi veya borç verme). Kişisel defilerin temel kaynağını oluşturur.

Ödemezlik DefisiKarşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde, karşı taraf borcunu ifa etmediği sürece borçlunun kendi edimini yerine getirmekten kaçınmasını sağlayan kişisel bir defidir. Örneğin satım sözleşmesinde mal teslim edilmediği için senet bedelinin ödenmemesi.

Hatır SenediGerçekte bir borç ilişkisi olmaksızın, sadece bir kişinin kredi temin etmesine yardımcı olmak amacıyla karşılıklı güvene dayanarak düzenlenen senet türüdür. Hatır için verilmiş olması borçlu açısından kişisel bir defi oluşturur.

Nama Yazılı SenetBelli bir kişinin adına yazılı olan ve alacağın temliki hükümleriyle devredilen kıymetli evrak türüdür. Bu tür senetlerde borçlu, kişisel defilerini senedi devralan üçüncü kişilere karşı da ileri sürebilir.

Diğer Önemli Bilgiler

Teminat Amacıyla Düzenlenen Senetler

Bir sözleşmenin teminatı olmak üzere verilen senetler kişisel defi oluşturur. Eğer bono üzerine, bononun hangi sözleşmenin teminatı olduğu açıkça yazılırsa bu durum senet metninden anlaşılan bir mutlak defi sebebi sayılır.

Hamilin Bilerek Borçlunun Zararına Hareket Etmesi

Kişisel defilerin üçüncü kişilere karşı ileri sürülememesi kuralının en önemli istisnasıdır. Senedi devralan hamilin, senedi iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olduğu ispat edilirse, kişisel defiler bu hamile karşı da ileri sürülebilir.

Tahsil Cirosu ile Devir Durumu

Hamilin senedi tahsil cirosu ile devralması, yani devredenin temsilcisi konumunda olması durumudur. Bu istisnai hâlde, kişisel defilerin senedi devralan hâmile karşı da ileri sürülmesi mümkündür (TK m. 688/2).

Sınavda Dikkat Et

Mutlak defilerin herkese karşı (tüm hamillere karşı herkes tarafından) ileri sürülebileceğini, kişisel defilerin ise kural olarak sadece temel ilişkinin tarafları arasında ileri sürülebileceğini asla unutma.
Ehliyetsizlik, sahte imza ve yetkisiz temsil gibi hallerin senedi tamamen hükümsüz kılmadığını, sadece o imzayı atan kişiyi borçtan kurtardığını (imzaların istiklali ilkesi) sınavda karıştırma.
Senet metninde düzenleme tarihinin olmaması veya lehtar adının yazılmaması gibi eksikliklerin 'senet metninden anlaşılan mutlak defi' oluşturduğunu iyi hatırla.
Kişisel defilerin üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmesinin tek istisnai kuralının 'hamilin senedi alırken bilerek borçlunun zararına hareket etmesi' (iktisap anındaki kötüniyet) olduğunu unutma.
Nama yazılı senetlerde alacağın temliki hükümleri geçerli olduğundan, kişisel defilerin üçüncü kişilere karşı ileri sürülebildiğini sınavda dikkate al.
Malın ayıplı olması, teminat amacıyla verilmesi, hatır senedi olması ve ödemezlik durumlarının klasik birer 'kişisel (nisbi) defi' örneği olduğunu asla göz ardı etme.