İnfografik
← Ünite 11
Ticaret Hukuku

Ünite 11: Kambiyo Senetlerinin Genel Özellikleri, Poliçe, Bono

Türk Ticaret Kanunu Madde 670 ve Fiil Ehliyeti
TK m. 670 hükmüne göre, sadece sözleşme ile borçlanmaya ehil olan kişiler kambiyo senedi düzenleyebilir. Tam fiil ehliyetine sahip olmayan bireyler bono düzenleyemez, ciro edemez veya aval veremez.
TK m. 1526 Uyarınca Elektronik İmza Yasağı
Kambiyo senetleri (poliçe, bono ve çek) güvenli elektronik imza ile düzenlenemez. Ayrıca bu senetler üzerindeki kabul, aval ve ciro gibi tüm işlemler de elektronik imza ile yapılamaz.
TK m. 756 Çerçevesinde İmza Şartı
Kambiyo senetlerinde elle atılan ıslak imza yerine mekanik herhangi bir araç, elle yapılan veya onaylanmış bir işaret ya da resmi bir şahadetname kesinlikle kullanılamaz.
Poliçede Sekiz Zorunlu Şekil Şartı (TK m. 671)
Bir poliçenin geçerli olabilmesi için metninde 'poliçe' kelimesi, kayıtsız şartsız havale, muhatap adı, vade, ödeme yeri, lehtar adı, düzenleme tarihi-yeri ve düzenleyen imzası bulunmak zorundadır.

Anahtar Kavramlar

Kambiyo SenetleriPoliçe, bono ve çekten oluşan, ticaret hayatında ödeme, kredi ve teminat amacıyla kullanılan özel kıymetli evrak türleridir. Sıkı şekil şartlarına bağlı olup üzerlerinde yapılan işlemler elektronik imza ile gerçekleştirilemez.
Soyutluk (Mücerretlik) İlkesiKambiyo senetlerinde geçerli olan bu ilke gereğince, senedi elinde bulunduran hamil, alacağını kanıtlamak için temel hukuki ilişkiyi ispat etmek zorunda değildir. Örneğin bonoyu alan kişi, aralarındaki mal satış sözleşmesini mahkemede kanıtlamak zorunda kalmaksızın doğrudan senetle takip yapabilir.
PoliçeDüzenleyen, lehtar ve muhatap olmak üzere üç tarafı bulunan ve muhataba yöneltilmiş kayıtsız şartsız bir havale ilişkisi içeren kambiyo senedidir. Günlük ticari hayatta kullanımı oldukça sınırlıdır.
Bono (Emre Yazılı Senet)Düzenleyen ile lehtar arasında kurulan ikili bir ilişki olup, bir borç ikrarı ve ödeme vaadini içeren kambiyo senedidir. Ticari hayatta en yaygın kullanılan kıymetli evrak türlerinden biridir.
LehtarKambiyo senedinden doğan alacak hakkını elinde bulunduran, senedin kendisine ödeneceği belirtilen kişidir. Örneğin (D)'nin düzenlediği bonoda parayı tahsil edecek olan (L) lehtardır.
MuhatapPoliçede ödemeyi gerçekleştirmekle görevli olan kişidir. Poliçenin geçerliliği için muhatabın senedi imzalaması zorunlu değildir, ancak havale edilen kişidir.
AvalKambiyo senedi bedelinin (tamamen veya kısmen) ödenmesinin bir üçüncü kişi (avalist) tarafından güvence altına alınması işlemidir. Tamamen fiil ehliyetine sahip kişiler tarafından verilebilir.
CiroEmre yazılı senetlerin (kambiyo senetlerinin) arka yüzüne yazılan yazıyla veya imza ile bir başkasına devredilmesidir. Ciro eden kişi, senet bedelinin ödenmesini taahhüt etmiş olur.
Açık Poliçe / Açık BonoTedavüle çıkarılırken tamamen doldurulmamış, bazı unsurları boş bırakılmış olan senetlerdir. Aradaki anlaşmalara aykırı doldurulsa bile, hamil kötü niyetli veya ağır kusurlu olmadıkça bu durum savunma olarak ileri sürülemez.
Şekil ŞartlarıKambiyo senetlerinin hukuken geçerli olabilmesi için kanunun öngördüğü zorunlu unsurlardır. Örneğin poliçede sekiz, bonoda ise yedi zorunlu şekil şartı aranmaktadır.
Def'iBorçlunun, alacaklının hakkını kullanmasını durduran veya ortadan kaldıran kişisel itirazlarıdır. Kambiyo senetlerinin soyutluğu kuralı gereğince kişisel def'iler üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez.

Diğer Önemli Bilgiler

Bonoda Yedi Zorunlu Şekil Şartı (TK m. 776)

Poliçeden farklı olarak bonoda 'muhatap adı' aranmaz; toplam yedi unsur (bono kelimesi, ödeme vaadi, vade, ödeme yeri, lehtar adı, düzenleme tarihi-yeri, düzenleyen imzası) zorunludur.

TK m. 676 Uyarınca Bedel Uyuşmazlığı Çözümü

Poliçe bedeli hem yazı hem rakamla yazılıp fark olursa yazı üstün tutulur. Sadece yazı veya sadece rakamla birden çok kez yazılıp fark olursa en az olan bedel geçerli kabul edilir.

TK m. 680 Kapsamında Açık Senet Koruması

Eksik doldurularak tedavüle çıkan açık poliçe veya bonoların anlaşmaya aykırı doldurulduğu iddiası, senedi iyiniyetle iktisap eden hamile karşı ileri sürülemez.

TK m. 703 Uyarınca Geçersiz Vade Türleri

Kanunda sayılan dört vade türü (görüldüğünde, görüldükten belirli süre sonra, düzenleme gününden belirli süre sonra, belirli günde) dışındaki vadeler veya birden çok vade batıldır.

Sınavda Dikkat Et

  • Poliçede 8, bonoda ise 7 şekil şartı olduğunu ezberleyin; bonoda 'muhatabın adı' unsuru bulunmadığını sınavda karıştırmayın.
  • Kambiyo senetlerinin güvenli elektronik imza ile DÜZENLENEMEDİĞİNİ (TK m. 1526) unutmayın, sınavlarda çeldirici olarak sık gelir.
  • Faiz şartının sadece 'görüldüğünde' veya 'görüldüğünden belirli bir süre sonra' ödenen poliçelerde geçerli olduğunu kesinlikle not edin.
  • Yazı ve rakam uyuşmazlığında; yazı ile rakam çelişirse 'yazı', sadece yazı veya sadece rakam kendi içinde birden çok yazılıp çelişirse 'en az olan' bedel geçerlidir.
  • Vadesi yazılmamış bir bono veya poliçenin geçersiz olmadığını, aksine 'görüldüğünde ödenmeli' sayıldığını unutmayın.
  • Kambiyo senetlerinde soyutluk (mücerretlik) ilkesi gereği hamilin temel ilişkiyi kanıtlamak zorunda olmadığını iyi kavrayın.