Ünitenin tamamını tek sayfada görPremium
Günümüz ticaret hayatında düzenin sağlanması, karışıklıkların önlenmesi ve hukuki güvenliğin tesis edilmesi amacıyla tapu sicili veya nüfus kütüğü gibi çeşitli siciller ihdas edilmiştir. Benzer şekilde, tacirler ve ticari işletmeler de 'ticaret sicili' adı verilen resmi kayıtlarda tutulur.
Ticaret sicili, Ticaret Bakanlığının gözetim ve denetimi altında, ticaret ve sanayi odaları veya sadece ticaret odaları bünyesinde kurulan ticaret sicili müdürlükleri tarafından tutulur. Eğer bir yerde oda mevcut değilse veya yeterli teşkilat yoksa, Ticaret Bakanlığınca belirlenecek bir odadaki ticaret sicili müdürlüğü bu görevi üstlenir.
Ticaret sicili kayıt işlemlerinin elektronik ortamda yürütülmesine ilişkin usul ve esaslar ilgili kanun maddelerine dayanılarak çıkarılan yönetmeliklerle belirlenir. Bu süreçte kişisel verilerin korunması ve bilgi güvenliğinin sağlanması mevzuata uygun biçimde gerçekleştirilir.
Ticaret sicili, sicil müdürü tarafından yönetilir ve sicilin tutulmasından doğan bütün zararlardan devlet ile ilgili oda müteselsilen (zincirleme olarak) sorumludur. Bu durum, sicil işlemlerinin ne denli titizlikle yürütülmesi gerektiğini gösteren önemli bir teminattır.
Ticaret siciline tescil, kural olarak ilgili kişilerin istemi (başvurusu) üzerine yapılır; ancak kanunlarda öngörülen hallerde resen veya yetkili kurum ve kuruluşların bildirmesi üzerine de tescil yapılabilir. Harca tabi işlemlerde tescil anının saptanmasında harç makbuzunun tarihi belirleyici rol oynamaktadır.
Tescil istemi dilekçe ile yapılır ve dilekçe sahibinin kimliğini yasal olarak ispat etmesi zorunludur. Ancak dilekçedeki imzanın noterlikçe onaylanmış olması durumunda, ayrıca kimliğin ispatlanması şartı aranmaz. Tescil istemi ilgililer, bunların temsilcileri veya hukuki halefleri tarafından yetkili sicil müdürlüğüne yöneltilir.
Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, tescili isteme süresi on beş gündür. Bu süre, tescili gerekli işlemin veya olgunun gerçekleştiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Eğer işlemin tamamlanması bir senet veya belgenin düzenlenmesine bağlıysa, süre bu senet veya belgenin düzenlendiği günden başlar.
Tescil edilmiş hususlarda meydana gelen her türlü değişiklik de yine tescil olunmak zorundadır. Eğer tescilin dayandığı olgu veya işlemler tamamen veya kısmen ortadan kalkarsa, sicildeki ilgili kayıt da kısmen ya da tamamen silinir.
Sicil müdürü, kendisine yapılan tescil başvurularında aranan kanuni şartların var olup olmadığını incelemekle yükümlüdür. Özellikle tüzel kişilerin tescilinde şirket sözleşmesinin emredici hükümlere aykırı olup olmadığını ve kanunun zorunlu kıldığı unsurları içerip içermediğini denetler.
Tescil edilecek hususların gerçeği tam olarak yansıtması, üçüncü kişilerde yanlış izlenim uyandırmaması ve kamu düzenine aykırı olmaması şarttır. Tescili zorunlu olduğu halde süresinde istenmeyen veya şartlara uymayan hususları haber alan sicil müdürü, ilgilileri uygun bir süre içinde yükümlülüklerini yerine getirmeye veya ispatlamaya çağırır.
Verilen sürede tescil isteminde bulunmayan ve kaçınma sebeplerini bildirmeyen kişiler, sicil müdürünün teklifi üzerine mahallin en büyük mülki amiri tarafından idari para cezasıyla cezalandırılır. Kaçınma sebeplerinin bildirilmesi durumunda ise görevli asliye ticaret mahkemesi dosya üzerinden inceleme yaparak karar verir.
İlgililer, tescil, değişiklik veya silinme istemleriyle ilgili sicil müdürlüğü kararlarına karşı, kararın tebliğinden itibaren sekiz gün içinde ticari davalara bakmakla görevli asliye ticaret mahkemesine dilekçe ile itiraz edebilirler.
Ticaret sicili alenidir; yani 'açıklık' ilkesi geçerlidir. Herkes ticaret sicilinin içeriğini ve müdürlükte saklanan tüm senet ve belgeleri inceleyebilir, masrafını ödeyerek bunların onaylı suretlerini alabilir. Ayrıca bir hususun sicilde kayıtlı olup olmadığına dair onaylı belge talep edilmesi de mümkündür.
Ticaret sicili kayıtları, nerede bulunurlarsa bulunsunlar, üçüncü kişiler hakkında Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilan edildiği günü izleyen iş gününden itibaren hukuki sonuçlarını doğurur. Bu ilanla birlikte hukuki karine devreye girer.
Üçüncü kişilerin, kendilerine karşı sonuç doğurmaya başlayan sicil kayıtlarını bilmediklerine ilişkin iddiaları dinlenmez. Başka bir deyişle, ilan edilen kayıtlar herkes tarafından bilinmiş sayılır ve kimse 'bilmiyordum' savunmasında bulunamaz.
Tescili zorunlu olduğu halde tescil edilmemiş veya tescil edilip de ilanı zorunlu iken ilan olunmamış bir husus, ancak üçüncü kişilerin bunu bildikleri veya bilmeleri gerektiği ispat edildiği takdirde onlara karşı ileri sürülebilir.
Her tacir, ticari işletmesine ilişkin işlemleri ticaret unvanıyla yapmak ve işletmesiyle ilgili senetleri ve belgeleri bu unvan altında imzalamak zorundadır. Tescil edilen ticaret unvanı, ticari işletmenin görülebilecek bir yerine okunaklı şekilde yazılmalıdır.
Tacirler ticari mektuplarında, defter dayanak belgelerinde sicil numaralarını, unvanlarını, merkezlerini ve internet sitesi zorunluluğu varsa site adreslerini göstermelidir. Ayrıca internet sitelerinde yönetim kurulu/müdür bilgileri ile taahhüt edilen ve ödenen sermaye miktarları da yayımlanmalıdır.
Gerçek kişi tacirlerin ticaret unvanı, ad ve soyadlarının kısaltılmadan yazılması ve gerekli eklerden oluşur. Kollektif ve komandit şirketlerde ortakların ad ve soyadları ile şirket türünü belirten ibareler yer alırken; anonim, limited ve kooperatif şirketler işletme konularını göstererek unvanlarını serbestçe seçebilirler.
Dernek, vakıf gibi tacir sayılan diğer tüzel kişilerin ticaret unvanları doğrudan adlarıdır. Donatma iştirakinde ise ortaklardan birinin adı/soyadı veya geminin adı ile iştirak ibaresi bulunmak zorundadır.
Bir ticaret unvanına, başka bir sicil dairesindeki unvandan ayırt edilmesi için gerekli ekler yapılabilir. Ancak bu ekler tacirin kimliği veya finansal durumu hakkında yanlış izlenim uyandırmamalı, gerçeğe ve kamu düzenine aykırı olmamalıdır.
Tek başlarına ticaret yapan gerçek kişiler unvanlarına şirket izlenimi verecek ekler yapamazlar. 'Türk', 'Türkiye', 'Cumhuriyet' ve 'Milli' kelimeleri ise ancak Bakanlar Kurulu kararıyla unvana konabilir. Şubeler ise kendi merkezlerinin unvanını şube olduğunu belirterek kullanmak zorundadır.
Ticaret unvanı işletmeden ayrı olarak başkasına devredilemez; ancak işletmenin devri, aksi kararlaştırılmadıkça unvanın da devri sonucunu doğurur. Usulen tescil ve ilan edilmiş unvanı kullanma hakkı sadece sahibine aittir.
Unvanına haksız şekilde tecavüz edilen hak sahibi; tecavüzün tespiti, yasaklanması, unvanın değiştirilmesi/silinmesi, maddi durumun ortadan kaldırılması, araçların imhası ve kusurun ağırlığına göre maddi/manevi tazminat talebinde bulunabilir.
İşletme adı, işletme sahibi ile ilgili olmaksızın doğrudan doğruya işletmeyi tanıtmak ve benzer işletmelerden ayırt etmek için kullanılan ve sahipleri tarafından tescil ettirilmesi gereken ayırt edici bir iştiruttür. Ticaret unvanı taciri, işletme adı işletmeyi, marka ise ürün veya hizmetleri ayırt eder.
Marka, bir teşebbüsün mallarının veya hizmetlerinin diğer teşebbüslerinkinden ayırt edilmesini sağlayan ve sicilde açıkça gösterilebilen her türlü işarettir. Markalar Türk Patent ve Marka Kurumu nezdinde tescil edilir ve Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) ile korunur.
Tanıtılıp maruf hale getirilmiş ancak tescil edilmemiş markalar ise Türk Ticaret Kanunu'nun haksız rekabet hükümleri çerçevesinde koruma görür. Marka tescili için özel bir yaratıcılık çabası harcanmış olması gerekmez, ayırt edici olması yeterlidir.
Marka olabilecek işaretler arasında kişi adları, sözcükler, şekiller, renkler, harfler, sayılar, sesler ve ambalaj biçimleri yer alır. Bir markanın aynısı farklı mal gruplarında tescil edilebilirken, tanınmış markalar farklı sektörlerde dahi başkaları adına tescil edilemez.
Türk Patent ve Marka Kurumu, SMK m. 5 kapsamında yer alan mutlak ret nedenlerini resen inceler ve bu kapsama giren markaları reddeder. Ayırt edici niteliği olmayan, cins, vasıf veya coğrafi kaynak bildiren, dinî değerleri içeren veya kamu düzenine aykırı işaretler tescil edilemez.
Marka hakkı tecavüze uğrayan hak sahibi mahkemeden fiilin tespiti, muhtemel tecavüzün önlenmesi, durdurulması, zararın tazmini ve tecavüze konu ürün ile makinelere elkonulmasını talep edebilir. Ayrıca elkonulan araçlar üzerinde mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir.
Bir kişinin tescilli markasının aynısı veya benzeri başkası tarafından aynı ya da benzer mal/hizmetler için tescil edilirse, sonraki markanın hükümsüzlüğü talep edilebilir. Tescil ettirilmemiş olsa bile meşhur hale getirilmiş işaretler için rüçhan (öncelik) hakkına dayanarak hükümsüzlük davası açılabilir.
Ticaret sicili, ticaret unvanı, işletme adı ve marka sistemleri, ticaret hayatındaki dürüstlüğü ve rekabet düzenini koruyan birbirini tamamlayan hukuki enstrümanlardır.