Türkiye'de vergi hukuku alanında suç ve kabahat ayrımı, 1 Haziran 2005 tarihinde yürürlüğe giren yeni ceza adaleti reformuyla köklü bir değişime uğramıştır. Bu tarihte 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkındaki Kanun ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu eş zamanlı olarak yürürlüğe girmiştir. Bu reform süreciyle birlikte, daha önce idare tarafından yaptırıma bağlanan vergi suçları 'vergi kabahati' olarak, ceza mahkemeleri tarafından yargılanan ve hürriyeti bağlayıcı ceza gerektiren fiiller ise 'vergi suçu' olarak adlandırılmaya başlanmıştır. Tarihsel süreç incelendiğinde, kabahatlerin suç olmaktan çıkarılmasına (dekriminalizasyon) yönelik ilk sistematik faaliyetlerin 18. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Almanya'da başladığı görülmektedir. Bu hareket, idari ceza hukukunun bağımsız bir dal olarak ortaya çıkmasını sağlamıştır. Türkiye'de ise 1926 yılında yürürlüğe giren ve 1889 tarihli İtalyan Ceza Kanunu'ndan esinlenen mülga 765 sayılı Türk Ceza Kanunu döneminde, kabahatler suçun bir türü (cürüm ve kabahat ayrımı) olarak kabul ediliyordu. Bu nedenle vergi kabahatleri de doğrudan vergi suçu şemsiyesi altında değerlendirilmekteydi. 5237 sayılı yeni Türk Ceza Kanunu'nun kabul edilmesiyle birlikte cürüm ve kabahat ayrımı tamamen ortadan kaldırılmıştır. Bazı hafif nitelikli fiiller ceza kanunu kapsamından çıkarılarak 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'na aktarılmış veya tamamen idari yaptırıma tabi kılınmıştır. Bu dönüşümde Avrupa Birliği uyum süreci ve Alman ceza hukukunun kabahatleri suçlardan ayrı bir kanunla düzenleyen yaklaşımı belirleyici bir rol oynamıştır. Kabahatler Kanunu'nun 2. maddesine göre kabahat, kanunun karşılığında idari yaptırım uygulanmasını öngördüğü haksızlıktır. Suç ise kanunun doğrudan adli cezalarla (hapis veya adli para cezası) cezalandırdığı daha ağır nitelikteki fiillerdir. Doktrinde suç ve kabahat ayrımının temelinde, korunan hukuki değerin niteliği ve haksızlık içeriğinin ağırlığı yatmaktadır. Suçlar genel olarak kamu düzenini, kişilerin temel hak ve özgürlüklerini korurken; kabahatler daha çok idari düzeni, ekonomik işleyişi ve toplumsal disiplini korumayı amaçlar. Yaptırım türleri ve uygulayıcı makamlar açısından da keskin farklar mevcuttur. Suçların karşılığında hapis cezası gibi hürriyeti bağlayıcı cezalar öngörülmüşken ve bu cezalar bağımsız ceza mahkemeleri tarafından verilirken; kabahatlerin karşılığında idari para cezaları veya idari tedbirler öngörülür ve bu yaptırımlar doğrudan vergi idaresi (Maliye Bakanlığı teşkilatı) tarafından uygulanır. Suçların cezaları infaz kurumları tarafından yerine getirilirken, kabahatlerin idari para cezaları idari tahsil usullerine tabidir. Kusurluluk ve sorumluluk ilkeleri bakımından da iki kavram ayrışmaktadır. Ceza hukukunda suçların kasten işlenmesi kural, taksirle işlenmesi ise istisnadır. Kabahatlerde ise fiilin taksirle işlenmiş olması cezalandırma için kural olarak yeterlidir. Ayrıca ceza hukukunda cezaların şahsiliği ilkesi gereği sadece gerçek kişiler cezalandırılabilirken, kabahatlerde idari yaptırımlar hem gerçek kişilere hem de tüzel kişilere (şirketler, vakıflar vb.) uygulanabilmektedir. Vergi kabahatleri, vergi idaresi tarafından doğrudan tespit edilen ve idari para cezalarıyla cezalandırılan mali nitelikli haksızlıklardır. Bu kabahatler temel olarak iki ana gruba ayrılmaktadır: Vergi ziyaı kabahatleri ve usulsüzlük kabahatleri. Vergi ziyaı, mükellefin veya sorumlunun vergilendirme ile ilgili ödevlerini zamanında yerine getirmemesi veya eksik yerine getirmesi yüzünden verginin zamanında tahakkuk ettirilmemesini veya eksik tahakkuk ettirilmesini ifade eder. Usulsüzlük kabahatleri ise kendi içinde genel usulsüzlük ve özel usulsüzlük olarak ikiye ayrılır. Genel usulsüzlükler, vergi kanunlarının şekle ve usule ilişkin hükümlerine riayet edilmemesi durumunda ortaya çıkar ve önem derecesine göre birinci derece ve ikinci derece usulsüzlükler olarak tasnif edilir. Özel usulsüzlük kabahatleri ise daha çok belge ve defter düzenine, muhasebe standartlarına, vergi kimlik numarası kullanımına ve denetim süreçlerine yönelik spesifik ihlalleri kapsar. Özel usulsüzlük kabahatlerinin başlıca örnekleri arasında; fatura, sevk irsaliyesi, serbest meslek makbuzu gibi belgelerin düzenlenmemesi veya kullanılmaması, vergi levhasının bulundurulmaması veya asılmaması, muhasebe standartlarına ve tek düzen hesap planına uyulmaması, vergi incelemesi yapılmasına engel olunması veya zorlaştırılması, araçların denetim amacıyla durdurulması talebine uyulmaması ve damga vergisine ilişkin yükümlülüklerin ihlal edilmesi yer almaktadır. Vergi suçları, vergi kanunlarına aykırı olan ve haksızlık içeriğinin ağırlığı nedeniyle adli yargı organları (ceza mahkemeleri) tarafından yargılanmayı ve hapis cezası ile cezalandırılmayı gerektiren fiillerdir. Bu suçların başında vergi kaçakçılığı suçları gelmektedir. Vergi kaçakçılığı suçları, kanunda öngörülen hapis cezalarının sürelerine göre üç farklı grupta toplanmıştır. İlk grupta 18 aydan 3 yıla kadar hapis cezası gerektiren fiiller yer alır. Bunlar arasında defter ve kayıtlarda hesap hileleri yapmak, yanıltıcı belge düzenlemek veya kullanmak bulunur. İkinci grupta ise daha ağır nitelikteki fiiller için 3 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür. Bu kapsamda; vergi kanunları uyarınca tutulan ve saklama mecburiyeti olan defter ve belgeleri yok etmek, defter sayfalarını yırtıp yerine başka yapraklar koymak veya belgelerin asıllarını ya da suretlerini tamamen sahte olarak düzenlemek (naylon fatura) ve bunları kullanmak fiilleri cezalandırılır. Üçüncü grup ise 2 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası öngörülen fiilleri kapsar. Bu grupta, Maliye Bakanlığı ile anlaşması olmadığı halde yetkisiz olarak anlaşmalı matbaa gibi belge basanlar veya bu belgeleri bilerek kullananlar yer alır. Kaçakçılık suçlarının yanı sıra, vergi mahremiyetini ihlal suçu ile vergi memurlarının mükelleflerin özel işlerini yapması suçu da ceza mahkemelerinde yargılanmayı gerektiren diğer önemli vergi suçlarındandır.